Nadczynność tarczycy Podstawowe informacje

Jak często występuje nadczynność tarczycy?

Nadczynność tarczycy to stosunkowo rzadkie schorzenie, które dotyka około 1,2–1,3% ludzi w Stanach Zjednoczonych12. Wśród tej grupy około 0,5% osób ma jawną nadczynność tarczycy, a kolejne 0,7% ma postać subkliniczną, czyli taką, w której poziom hormonów jest podwyższony, ale objawy mogą być jeszcze niewielkie lub niewyczuwalne3.

Schorzenie to zdecydowanie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn – kobiety chorują nawet dziesięć razy częściej4. Zwykle pojawia się w wieku od 20 do 40 lat, ale może rozwinąć się w każdym okresie życia, również u osób starszych powyżej 60. roku życia56.

Co powoduje nadczynność tarczycy?

Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa, czyli choroba autoimmunologiczna. W tym przypadku układ odpornościowy zaczyna atakować tarczycę, produkując przeciwciała, które zmuszają ją do wytwarzania zbyt dużej ilości hormonów. To właśnie ta przyczyna odpowiada za około cztery na pięć przypadków nadczynności tarczycy78.

Innym powodem może być obecność guzków na tarczycy. Te guzki, zwane również węzłami tarczycy, są zazwyczaj łagodne (nienowotworowe), ale mogą stać się nadmiernie aktywne i zacząć produkować zbyt wiele hormonów. Guzki te występują częściej u osób starszych9. Gdy tarczyca ma wiele takich aktywnych guzków, mówi się o wole guzkowym toksycznym, a gdy jest to pojedynczy guzek – o gruczolakoraku toksycznym2.

Zapalenie tarczycy to kolejna możliwa przyczyna, chociaż mechanizm jest nieco inny. Zapalenie powoduje, że zgromadzone w tarczycy hormony zaczynają się uwalniać do krwi, co prowadzi do tymczasowego stanu nadczynności. Najczęstszą postacią jest bezobjawowe (ciche) zapalenie tarczycy, które nie wywołuje bólu, ale może dawać objawy typowe dla nadczynności10.

Zbyt duża ilość jodu w diecie również może prowadzić do nadczynności tarczycy. Jod znajduje się w niektórych lekach, syropach na kaszel, wodorostach morskich i suplementach na ich bazie. Spożywanie ich w nadmiarze może skłonić tarczycę do nadprodukcji hormonów8.

Czasem nadczynność jest skutkiem przyjmowania zbyt dużej dawki leków na niedoczynność tarczycy. Jeśli ktoś leczy niedoczynność i bierze więcej hormonu tarczycy, niż potrzebuje, może dojść do stanu podobnego do nadczynności4.

Kto jest narażony na nadczynność tarczycy?

Ryzyko rozwoju nadczynności tarczycy jest wyższe u osób, które są kobietami, mają powyżej 60 lat, niedawno były w ciąży lub niedawno rodziły (w ciągu ostatnich sześciu miesięcy)11. Osoby, które w przeszłości przeszły operację tarczycy lub miały inne problemy z tarczycą, na przykład wole (czyli powiększenie tarczycy), również są bardziej podatne.

Czynnikiem ryzyka jest także wywiad rodzinny – jeśli w rodzinie ktoś miał chorobę Gravesa-Basedowa lub inne zaburzenia tarczycy, prawdopodobieństwo wystąpienia problemu u innych członków rodziny wzrasta5.

Jakie są objawy nadczynności tarczycy?

Nadczynność tarczycy przyspiesza metabolizm, czyli sposób, w jaki organizm wykorzystuje energię. To prowadzi do wielu objawów, które mogą pojawić się nagle lub rozwijać powoli w czasie122.

Jednym z najczęstszych objawów jest tachykardia, czyli szybkie bicie serca, oraz kołatanie serca – uczucie, jakby serce biło nieregularnie lub zbyt mocno. Ciśnienie krwi może być podwyższone139. Wiele osób odczuwa również drżenie rąk, które może być wyraźnie widoczne, kiedy próbują trzymać przedmioty.

Zmiany w samopoczuciu psychicznym są również częste. Chorzy mogą czuć się nerwowi, niespokojni, drażliwi lub mieć trudności z koncentracją. Problemy ze snem są typowe, a mimo ciągłego zmęczenia nie można się wyspać14. Pojawia się uczucie ciągłego niepokoju i wyczerpania.

Ważnym objawem jest utrata wagi mimo normalnego lub nawet zwiększonego apetytu. Osoba je więcej, ale mimo to chudnie, ponieważ metabolizm pracuje na tak wysokich obrotach. Często pojawiają się również problemy trawienne, takie jak biegunka lub częstsze wypróżnienia1015.

Nadczynność tarczycy wpływa również na wygląd zewnętrzny. Tarczyca może się powiększyć, co widać jako wybrzuszenie z przodu szyi – to właśnie wspomniany już wole. Skóra może stać się ciepła, wilgotna i wrażliwa na dotyk. Osoby z nadczynnością mają podwyższoną temperaturę ciała i często czują gorąco, nawet w chłodnych pomieszczeniach16.

U kobiet może dojść do zaburzeń cyklu menstruacyjnego – miesiączki stają się lżejsze, rzadsze lub całkowicie znikają. Może to wpływać na płodność.

Czy można zapobiec nadczynności tarczycy?

Nie ma pewnej metody zapobiegania nadczynności tarczycy, szczególnie jeśli ma ona charakter autoimmunologiczny, jak w przypadku choroby Gravesa-Basedowa. Jednakże pewne działania mogą wspierać zdrowie tarczycy i zmniejszyć ryzyko jej zaburzeń.

Ważne jest, aby dbać o odpowiednią ilość jodu w diecie. Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, ale jego nadmiar może być szkodliwy. Należy unikać spożywania nadmiernych ilości wodorostów morskich i suplementów zawierających jod, chyba że lekarz zaleci inaczej.

Zdrowy styl życia – regularna aktywność fizyczna, wystarczająca ilość snu, zarządzanie stresem i zrównoważona dieta – może wspierać ogólną równowagę hormonalną i zmniejszyć ryzyko zapalenia oraz zaburzeń immunologicznych.

Osoby, które mają rodzinną historię chorób tarczycy, powinny regularnie kontrolować swoją tarczycę u lekarza. Wczesne wykrycie zmian może pomóc w szybszym rozpoczęciu leczenia.

Jak działa nadczynność tarczycy na organizm?

W normalnych warunkach tarczyca produkuje dwa główne hormony: trójjodotyroninę (T3) i tyroksyny (T4). Te hormony regulują wiele podstawowych funkcji organizmu, takich jak oddychanie, bicie serca, temperatura ciała, trawienie i zużycie energii. Wpływają one na niemal każdy narząd.

Gdy tarczyca produkuje zbyt wiele tych hormonów, dochodzi do nadczynności. Hormony tarczycy przyspieszają wszystkie funkcje metaboliczne, przez co serce bije szybciej, zużywa się więcej kalorii, a mięśnie zaczynają się rozpadać, co prowadzi do osłabienia.

Zbyt duża ilość hormonów wpływa również na układ nerwowy, powodując drżenie, niepokój i problemy ze snem. Może także wpływać na kości, powodując ich osłabienie, zwłaszcza jeśli nadczynność trwa długo i nie jest leczona.

Gdy przyczyną nadczynności jest choroba Gravesa-Basedowa, przeciwciała atakują nie tylko tarczycę, ale czasem również tkanki wokół oczu, co może prowadzić do choroby oczu tarczycowej. Pojawia się wtedy obrzęk oczu, wysunięcie gałek ocznych i problemy ze wzrokiem.