Jaskra otwartego kąta przesączania to choroba oczu, która rozwija się powoli i przez długi czas nie daje żadnych objawów. Większość osób nie zdaje sobie sprawy z problemu, dopóki nie dojdzie do poważnego uszkodzenia wzroku. Odpowiednia diagnostyka, prowadzona regularnie, może uchronić przed nieodwracalną utratą widzenia.
Najważniejsze informacje
check_circleJaskra otwartego kąta przesączania rozwija się bez objawów – regularne badania wzroku to jedyny sposób na wczesne wykrycie choroby.
check_circlePodwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe to ważny czynnik ryzyka, ale nie każdy z wysokim ciśnieniem ma jaskrę, a nie każdy z jaskrą ma wysokie ciśnienie.
check_circleOsoby po 50. roku życia, z cukrzycą, krótkowzrocznością lub jaskrą w rodzinie powinny regularnie odwiedzać okulistę.
check_circleBadanie pola widzenia (perymetria) to kluczowe narzędzie diagnostyczne – pozwala ocenić, jak bardzo nerw wzrokowy jest uszkodzony.
check_circleJaskra początkowo uszkadza widzenie obwodowe, dlatego pacjent długo może nie zauważać problemu, zwłaszcza gdy jedno oko jest silniejsze od drugiego.
check_circleW badaniach klinicznych wymagane są bardzo szczegółowe badania diagnostyczne oraz wykluczenie innych schorzeń oka i organizmu.
check_circleUszkodzenia nerwu wzrokowego spowodowane jaskrą są nieodwracalne – wcześniejsze wykrycie oznacza lepsze rokowania i zachowanie wzroku.
Wprowadzenie – kiedy należy wykonać diagnostykę
Diagnostyka jaskry otwartego kąta przesączania powinna być przeprowadzana regularnie, szczególnie u osób z podwyższonym ryzykiem zachorowania. Problem polega na tym, że choroba przez długi czas nie wywołuje żadnych dolegliwości, które zmusiłyby pacjenta do wizyty u okulisty. Gdy pierwsze objawy staną się zauważalne, nieodwracalne uszkodzenie nerwu wzrokowego – struktury odpowiedzialnej za przekazywanie sygnałów z oka do mózgu – może być już znaczne.
Badania przesiewowe powinny wykonywać osoby po pięćdziesiątym roku życia, ponieważ to właśnie w tej grupie wiekowej jaskra występuje najczęściej. Szczególnie narażone są osoby po sześćdziesiątym piątym roku życia. Ryzyko choroby rośnie również u osób pochodzenia afroamerykańskiego już po czterdziestce.
Ważnym czynnikiem jest historia rodzinna. Jeśli ktoś z bliskiej rodziny chorował na jaskrę, warto regularnie kontrolować stan wzroku, niezależnie od wieku. Osoby z cukrzycą lub silną krótkowzrocznością również powinny zgłaszać się na badania okulistyczne częściej niż zdrowa populacja.
Jaskrę otwartego kąta przesączania zwykle wykrywa się przypadkowo, podczas rutynowego badania wzroku przeprowadzanego z innych powodów. Dlatego tak istotne jest, by nawet przy braku dolegliwości, regularnie odwiedzać okulistę – szczególnie gdy znajduje się w grupie ryzyka.
Metody diagnostyczne
Diagnostyka jaskry otwartego kąta przesączania opiera się na kilku podstawowych badaniach, które pozwalają ocenić stan oka, ciśnienie wewnątrzgałkowe oraz stopień uszkodzenia nerwu wzrokowego. Żadne z tych badań nie jest w pełni wystarczające samo w sobie – rozpoznanie stawiane jest na podstawie zestawu wyników i oceny klinicznej dokonanej przez specjalistę.
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego
Jednym z najważniejszych elementów diagnostyki jest pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (IOP), czyli ciśnienia płynów wewnątrz gałki ocznej. Podwyższone ciśnienie stanowi jeden z głównych czynników ryzyka uszkodzenia nerwu wzrokowego, choć nie jest ono diagnostyczne samo w sobie.
Niektórzy pacjenci mają podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, ale nie mają jaskry – określa się ich jako „podejrzanych o jaskrę". Z kolei u innych pacjentów ciśnienie mieści się w normie, a mimo to dochodzi do uszkodzeń charakterystycznych dla jaskry – w takim przypadku mówimy o jaskrze niskociśnieniowej. Dlatego sam pomiar ciśnienia nie wystarcza do postawienia diagnozy.
Badanie wziernikowe dna oka (oftalmoskopia)
Badanie to polega na obejrzeniu wewnętrznej części oka, w tym nerwu wzrokowego. Lekarz ocenia wygląd tarczy nerwu wzrokowego – szczególnie zwraca uwagę na jej wgłębienie, które powiększa się w miarę postępu choroby. Zmiana kształtu tarczy jest charakterystyczna dla jaskry.
Czasami w trakcie badania wziernikowego lekarz poszerza źrenice specjalnymi kroplami, by uzyskać lepszy widok na struktury wewnętrzne oka. Dzięki temu możliwe jest dokładniejsze oszacowanie stopnia uszkodzenia.
Badanie pola widzenia (perymetria)
Badanie pola widzenia, zwane również perymetrią, to kluczowy element diagnostyki jaskry. Pozwala ono ocenić, jak dużą część swojego pola widzenia pacjent zachował, a która została utracona na skutek uszkodzenia nerwu wzrokowego.
W trakcie badania pacjent skupia wzrok w jednym punkcie, a maszyna wyświetla małe punkty świetlne w różnych miejscach pola widzenia. Pacjent naciska przycisk za każdym razem, gdy dostrzeże światło. Dzięki temu lekarz może stworzyć mapę pola widzenia i zobaczyć, które obszary są osłabione lub niewidoczne. Jaskra początkowo powoduje ubytki w widzeniu obwodowym – czyli w brzegowych obszarach pola widzenia – a dopiero z czasem zwęża się na centralną część.
Perymetria jest jednym z podstawowych narzędzi nie tylko diagnostyki, ale również monitorowania postępu choroby w trakcie leczenia.
Gonioskopia
Gonioskopia to badanie, które pozwala ocenić kąt przesączania – strukturę w przedniej komorze oka, przez którą odpływa płyn wewnątrzgałkowy. W jaskrze otwartego kąta przesączania kąt ten jest otwarty, co odróżnia tę postać od jaskry zamkniętego kąta.
Badanie polega na przyłożeniu do oka specjalnej soczewki kontaktowej z lusterkiem, które pozwala lekarzowi zajrzeć w głąb oka i ocenić struktury odpowiedzialne za drenaż płynu. Gonioskopia pomaga wykluczyć inne przyczyny podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Pomiar grubości rogówki (pachymetria)
Grubość rogówki – przezroczystej przedniej części oka – może wpływać na dokładność pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego. Cieńsza rogówka może prowadzić do zaniżonych wyników, a grubsza – do zawyżonych.
Pomiar grubości rogówki przeprowadza się za pomocą specjalnego urządzenia, które dotyka powierzchni oka. Badanie jest szybkie, bezbolesne i pozwala lekarzowi lepiej zinterpretować pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Diagnostyka w kontekście kwalifikacji do badań klinicznych
W badaniach klinicznych dotyczących jaskry otwartego kąta przesączania kryteria diagnostyczne są zazwyczaj bardziej szczegółowe i rygorystyczne niż w praktyce klinicznej. Wynika to z faktu, że w badaniach naukowych konieczne jest precyzyjne określenie, czy dany pacjent ma daną chorobę, w jakim stopniu zaawansowania i czy spełnia warunki bezpieczeństwa do udziału w badaniu.
Do kwalifikacji pacjentów do badań klinicznych stosuje się zazwyczaj standardowy zestaw badań diagnostycznych, opisanych powyżej, ale z dodatkowymi wymaganiami. Pacjent musi mieć potwierdzone zmiany w polu widzenia wynikające z jaskry, udokumentowane za pomocą formalnych badań perymetrycznych. Wymagane jest również szczegółowe badanie tarczy nerwu wzrokowego, często z użyciem zaawansowanych technik obrazowania, takich jak optyczna koherentna tomografia (OCT), które pozwalają na bardzo dokładną ocenę struktury nerwu.
Ponadto, w badaniach klinicznych często wymaga się udokumentowania ciśnienia wewnątrzgałkowego w określonym zakresie – na przykład powyżej pewnej wartości progowej, jeśli celem badania jest testowanie leku obniżającego ciśnienie. Czasami konieczne jest również wykazanie, że pacjent nie reaguje na standardowe leczenie lub że ciśnienie nie jest wystarczająco kontrolowane przy obecnej terapii.
Innym istotnym elementem kwalifikacji do badań klinicznych jest ocena ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W protokołach badań często wykluczane są osoby z innymi schorzeniami oka, które mogłyby utrudnić ocenę wyniku badania, takimi jak zaćma, zapalenie błony naczyniowej czy uszkodzenia rogówki. Również pewne choroby ogólnoustrojowe, jak ciężkie choroby serca, układu oddechowego czy nerek, mogą stanowić przeciwwskazanie do udziału w badaniu, zwłaszcza jeśli testowany lek może wpływać na te układy.
Przed włączeniem do badania klinicznego pacjent musi również wyrazić świadomą zgodę na udział, po dokładnym zapoznaniu się z celem badania, jego przebiegiem, możliwymi korzyściami i ryzykiem. Proces kwalifikacji obejmuje zazwyczaj szczegółowy wywiad medyczny, badanie przedmiotowe oraz wykonanie pełnego zestawu badań okulistycznych i ogólnych.
lightbulb Czy wiesz, że…
01Niektórzy pacjenci z jaskrą mają całkowicie prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe – to tzw. jaskra niskociśnieniowa, gdzie uszkodzenie nerwu wzrokowego postępuje mimo normalnych wartości ciśnienia.
02Jaskra otwartego kąta przesączania częściej rozwija się w jednym oku niż w drugim, co powoduje, że silniejsze oko „maskuje" ubytki widzenia słabszego oka – pacjent może nie zauważyć problemu przez lata.
03Grubość rogówki może wpływać na pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego – cieńsza rogówka daje zaniżone wyniki, co może prowadzić do błędnej oceny ryzyka jaskry.
Częste pytania
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Dania
