Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
2 badania kliniczne w tym schorzeniu
Badanie nad długoterminowym bezpieczeństwem i skutecznością nedosiranu u pacjentów z pierwotną hiperoksalurią
FrancjaBadanie skuteczności i bezpieczeństwa lumasiranu u pacjentów z zaawansowaną pierwotną hiperoksalurią typu 1 (PH1)
BelgiaW skrócie
Hiperoksaluria to schorzenie charakteryzujące się nadmiernym wydalaniem szczawianów w moczu, co może prowadzić do powstawania kamieni nerkowych i postępującego uszkodzenia nerek. Leczenie tego stanu zależy od jego typu i stopnia zaawansowania – obejmuje zarówno standardowe metody terapii, jak i nowatorskie podejścia badane obecnie w ramach badań klinicznych.
Głównym celem leczenia hiperoksalurii jest obniżenie stężenia szczawianów – substancji chemicznych produkowanych naturalnie przez organizm oraz dostarczanych z pożywieniem – w moczu i zapobieganie tworzeniu się kryształów szczawianu wapnia. Te kryształy mogą łączyć się, tworząc kamienie nerkowe, które nie tylko powodują silny ból, ale także uszkadzają tkanki nerek. Z czasem nieprawidłowe gromadzenie się szczawianów może prowadzić do przewlekłej choroby nerek, a nawet jej schyłkowej postaci wymagającej dializoterapii lub przeszczepu.
Sposób leczenia hiperoksalurii zależy od kilku czynników. Przede wszystkim ważne jest rozpoznanie typu schorzenia – czy mamy do czynienia z pierwotną hiperoksalurią, która jest rzadką chorobą genetyczną wynikającą z wadliwego działania wątroby, czy z hiperoksalurią jelitową związaną z zaburzeniami przewodu pokarmowego, lub wreszcie z hiperoksalurią pokarmową wynikającą z diety bogatej w szczawiany. Każdy z tych typów wymaga nieco innego podejścia terapeutycznego.
W ostatnich latach nastąpił znaczący postęp w zrozumieniu mechanizmów odpowiedzialnych za nadprodukcję szczawianów. Dzięki temu pojawiły się nowatorskie metody leczenia, w tym terapie oparte na technologii RNA interferującego, które są obecnie testowane w badaniach klinicznych. Takie podejście daje nadzieję pacjentom z najcięższymi postaciami pierwotnej hiperoksalurii, u których standardowe metody nie przynoszą wystarczającej poprawy.
Leczenie hiperoksalurii wymaga współpracy zespołu specjalistów, w tym nefrologów, urologów, dietetyków i czasem genetyków. Plan terapeutyczny jest zawsze dostosowywany indywidualnie do konkretnego pacjenta, biorąc pod uwagę typ hiperoksalurii, nasilenie objawów, obecność powikłań oraz ogólny stan zdrowia.
Podstawą leczenia wszystkich typów hiperoksalurii jest intensywne nawodnienie – czyli spożywanie bardzo dużych ilości płynów. Dla dorosłych i starszych nastolatków zaleca się wypijanie około 4 litrów wody dziennie, dla dzieci w wieku szkolnym 2-3 litry, a dla niemowląt i małych dzieci 1-1,5 litra. Może to wydawać się dużo, ale regularne przyjmowanie płynów pomaga rozcieńczać mocz, co zmniejsza prawdopodobieństwo krystalizacji szczawianów i tworzenia się kamieni.
Dla niektórych pacjentów utrzymanie odpowiedniego nawodnienia jest bardzo trudne, szczególnie dla niemowląt lub dorosłych z zaawansowaną chorobą. W takich przypadkach może być konieczne założenie gastrostomii – rurki prowadzącej bezpośrednio do żołądka, przez którą można podawać płyny.
Ważnym elementem terapii jest stosowanie inhibitorów krystalizacji – substancji, które utrudniają łączenie się kryształów szczawianu wapnia. Najczęściej stosowanym lekiem jest cytrynian potasu lub ortofosforan, szczególnie gdy funkcja filtracyjna nerek jest jeszcze dobrze zachowana. U pacjentów z obniżoną funkcją nerek, u których istnieje ryzyko zbyt wysokiego poziomu potasu we krwi (hiperkaliemia), można zastosować cytrynian sodu.
W przypadku pierwotnej hiperoksalurii typu 1, która jest najczęstszą postacią genetyczną tego schorzenia, niektórzy pacjenci mogą reagować na leczenie pirydoksyną – witaminą B6. Ta witamina pomaga enzymowi w wątrobie działać sprawniej, zmniejszając produkcję szczawianów. Niestety, badania pokazują, że aż dwie trzecie pacjentów z tym typem hiperoksalurii nie reaguje na pirydoksynę. Z tego powodu zaleca się próbne zastosowanie tej witaminy – jeśli po pewnym czasie nie widać poprawy, leczenie należy przerwać.
Modyfikacja diety również odgrywa ważną rolę, choć jest bardziej znacząca w hiperoksalurii jelitowej i pokarmowej niż w pierwotnej. Pacjentom zaleca się unikanie produktów bardzo bogatych w szczawiany, takich jak: szpinak i inne ciemnozielone warzywa liściaste, rabarbar, czekolada, kakao, herbata czarna, orzechy, masło orzechowe oraz karambola. Należy jednak zaznaczyć, że w pierwotnej hiperoksalurii dieta ma ograniczone znaczenie, ponieważ większość szczawianów powstaje wewnątrz organizmu, a nie pochodzi z pożywienia.
Bardzo ważne jest, aby pacjenci nie stosowali wysokich dawek witaminy C w postaci suplementów. Witamina C jest metabolizowana w organizmie do szczawianów, co może znacząco pogorszyć sytuację. Owoce i warzywa bogate w witaminę C są generalnie bezpieczne, ale należy unikać preparatów witaminowych zawierających duże dawki tej substancji.
Leczenie kamieni nerkowych, które powstają w przebiegu hiperoksalurii, wymaga szczególnej ostrożności. Zaleca się stosowanie przezskórnej nefrolitotomii (PCNL) lub ureteroskopii, gdy PCNL nie jest wskazana. Choć PCNL zapewnia najwyższy odsetek całkowitego usunięcia kamieni, wiąże się także z wyższym ryzykiem powikłań i dłuższym okresem rekonwalescencji. Nie zaleca się stosowania pozaustrojowej litotrypsji falą uderzeniową (ESWL), ponieważ może ona przyczyniać się do dalszego uszkodzenia nerek i przyspieszać rozwój niewydolności nerek u pacjentów z hiperoksalurią.
U pacjentów z zaawansowaną hiperoksalurią pierwotną, gdy funkcja nerek znacząco się pogarsza i poziom szczawianów we krwi wzrasta powyżej 30-45 µmol/L, konieczne staje się rozpoczęcie dializoterapii. Zaleca się intensywną hemodializę nawet 6 razy w tygodniu, czasem w połączeniu z dializą otrzewnową. Niestety, nawet przy tak częstych sesjach dializ możliwe jest usunięcie mniej niż połowy produkowanych przez organizm szczawianów. Dializoterapia służy często jako terapia pomostowa, utrzymując poziom szczawianów poniżej progu nasycenia, co zapobiega odkładaniu się kryształów w innych narządach (szczawica uogólniona) u pacjentów oczekujących na przeszczep.
W przypadku schyłkowej niewydolności nerek spowodowanej pierwotną hiperoksalurią typu 1 może być rozważany jednoczesny przeszczep wątroby i nerki. Ponieważ problem leży w wadliwym działaniu wątroby, przeszczep tego narządu może rozwiązać przyczynę nadprodukcji szczawianów. Przeszczep nerki natomiast przywraca funkcję filtracyjną. Jest to procedura bardzo złożona i obciążająca dla pacjenta, ale dla niektórych osób stanowi najlepszą szansę na długotrwałą poprawę stanu zdrowia.
W ostatnich latach nastąpił przełom w badaniach nad leczeniem pierwotnej hiperoksalurii, szczególnie typu 1. Pojawiły się nowatorskie leki oparte na technologii RNA interferującego (RNAi), które działają bezpośrednio na przyczynę choroby na poziomie molekularnym. Te terapie zostały już zatwierdzone do stosowania u pacjentów z pierwotną hiperoksalurią typu 1 w niektórych krajach.
Mechanizm działania terapii RNAi polega na blokowaniu ekspresji genów odpowiedzialnych za produkcję enzymów wątrobowych zaangażowanych w nadprodukcję szczawianów związaną z hiperoksalurią pierwotną typu 1. W uproszczeniu, te leki „wyciszają" wadliwie działające geny, zmniejszając tym samym produkcję szczawianów bezpośrednio w wątrobie – w miejscu, gdzie powstaje problem.
Badania kliniczne nad terapiami RNAi przeszły przez wszystkie standardowe fazy. W badaniach I fazy oceniano przede wszystkim bezpieczeństwo tych leków i ustalano odpowiednie dawki. Faza II koncentrowała się na sprawdzeniu, czy leki faktycznie zmniejszają produkcję szczawianów i poprawiają parametry kliniczne u pacjentów. Wreszcie w badaniach III fazy porównywano skuteczność nowych terapii ze standardowym leczeniem.
Wstępne wyniki badań klinicznych są obiecujące. U pacjentów otrzymujących terapie RNAi zaobserwowano znaczące zmniejszenie stężenia szczawianów w moczu, co jest kluczowym parametrem oceny skuteczności leczenia. Część pacjentów doświadczyła także zmniejszenia częstości występowania kamieni nerkowych oraz poprawy lub stabilizacji funkcji nerek. Profile bezpieczeństwa tych leków w przeprowadzonych badaniach były pozytywne, co oznacza, że działania niepożądane były na ogół łagodne i dobrze tolerowane przez pacjentów.
Badania kliniczne nad nowymi terapiami hiperoksalurii prowadzone są w wielu krajach na całym świecie, w tym w Polsce, innych krajach europejskich oraz w Stanach Zjednoczonych. Pacjenci z potwierdzoną genetycznie pierwotną hiperoksalurią typu 1, którzy spełniają określone kryteria (na przykład dotyczące funkcji nerek, wieku czy obecności kamieni), mogą być kwalifikowani do udziału w tych badaniach. Udział w badaniu klinicznym daje dostęp do najnowszych terapii, które nie są jeszcze powszechnie dostępne, oraz zapewnia ścisłe monitorowanie stanu zdrowia przez zespół specjalistów.
Oprócz terapii RNAi, trwają także badania nad innymi podejściami terapeutycznymi. Naukowcy analizują możliwość stosowania terapii genowej, która mogłaby trwale naprawić wadliwy gen odpowiedzialny za hiperoksalurię. Badane są również inhibitory enzymów zaangażowanych w produkcję szczawianów oraz substancje wpływające na szlaki metaboliczne glioksalanu – związku chemicznego, z którego w wątrobie powstają szczawiany.
Istnieją również badania nad zastosowaniem probiotyków – korzystnych bakterii jelitowych, które mogą rozkładać szczawiany w przewodzie pokarmowym, zanim zostaną wchłonięte do krwi. To podejście jest szczególnie obiecujące w hiperoksalurii jelitowej, gdzie problem polega na nadmiernym wchłanianiu szczawianów z jelit. Choć wstępne wyniki są zachęcające, potrzeba jeszcze więcej badań, aby potwierdzić skuteczność tego podejścia.
Warto zaznaczyć, że nawet najbardziej zaawansowane terapie badane w ramach badań klinicznych nie zastępują podstawowych elementów leczenia, takich jak intensywne nawodnienie czy odpowiednia dieta. Są one raczej dodatkiem do standardowej terapii, który ma pomóc w lepszej kontroli poziomu szczawianów i zapobieganiu powikłaniom.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
