Dziecko zbyt małe w stosunku do wieku ciążowego

Czym jest dziecko zbyt małe w stosunku do wieku ciążowego?

Określenie dziecko zbyt małe w stosunku do wieku ciążowego (ang. small for gestational age, SGA) oznacza noworodka, który jest mniejszy niż oczekiwano w odniesieniu do liczby tygodni ciąży. Takie dzieci mają masę urodzeniową poniżej 10. centyla, co oznacza, że są mniejsze niż 90% innych dzieci w tym samym wieku ciążowym.12

Wiek ciążowy to liczba tygodni ciąży, liczona od pierwszego dnia ostatniej miesiączki matki do dnia porodu. Termin porodu przypada zwykle w 40. tygodniu ciąży. Większość dzieci waży zazwyczaj ponad 2,6 kg w 37. tygodniu ciąży. Dzieci urodzone z masą poniżej 2,5 kg są uważane za dzieci o niskiej masie urodzeniowej.23

Ważne jest, aby rozróżnić to pojęcie od wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrostu (ang. intrauterine growth restriction, IUGR), które jest rozpoznawane u płodu jeszcze w macicy. IUGR odnosi się do sytuacji, w której płód nie rośnie zgodnie z oczekiwaniami, podczas gdy SGA to określenie używane po urodzeniu dziecka.4

Przyczyny

Niektóre dzieci są po prostu małe, ponieważ ich rodzice są niscy. Jest to naturalna cecha rodzinna i nie stanowi problemu zdrowotnego. Jednak większość dzieci zbyt małych w stosunku do wieku ciążowego ma problemy ze wzrostem, które wystąpiły podczas ciąży.25

Ograniczenie wzrostu może być klasyfikowane jako:

• Symetryczne: Noworodek jest proporcjonalnie mały - jego masa, długość i obwód głowy są podobnie niskie. Ten typ zwykle jest spowodowany problemem u płodu, który rozpoczął się wcześnie w ciąży, często w pierwszym trymestrze.3
• Asymetryczne: Masa, długość lub obwód głowy nie są równomiernie dotknięte. Na przykład obwód głowy może rosnąć zgodnie z oczekiwaniami, ale masa lub długość mogą być niższe. Ten typ zwykle jest spowodowany problemem z łożyskiem lub u matki, który występuje w późnym drugim lub trzecim trymestrze ciąży.3

Przyczyny związane z matką obejmują:

• Schorzenia medyczne, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, choroby nerek lub serca3
• Używanie tytoniu, alkoholu lub narkotyków podczas ciąży3
• Przyjmowanie niektórych leków3
• Niedożywienie podczas ciąży5

Przyczyny związane z płodem obejmują:

• Zaburzenia genetyczne lub chromosomalne3
• Infekcje wewnątrzmaciczne5
• Ciąża mnoga (bliźnięta, trojaczki)5

Przyczyny związane z łożyskiem obejmują nieprawidłowe funkcjonowanie łożyska, które nie dostarcza wystarczającej ilości składników odżywczych i tlenu do rozwijającego się płodu.3

Objawy i powikłania

Wiele dzieci zbyt małych w stosunku do wieku ciążowego nie ma żadnych objawów i dobrze się rozwija. Dzieci te są po prostu zdrowe, ale mniejsze.3

Noworodki zbyt małe w stosunku do wieku ciążowego mogą wyglądać dojrzale, ale być mniejsze niż inne dzieci w tym samym wieku ciążowym. Mogą być małe we wszystkich proporcjach lub mieć normalny wzrost i obwód głowy, ale niższą masę ciała.5

W zależności od przyczyny ograniczenia wzrostu, rozwój mózgu i innych ważnych narządów może być dotknięty, co może prowadzić do długotrwałych i być może trwających całe życie problemów. Możliwe powikłania obejmują:3

• Problemy z oddychaniem
• Niski poziom cukru we krwi
• Trudności z utrzymaniem prawidłowej temperatury ciała
• Zwiększone ryzyko infekcji
• Problemy neurologiczne

Niektóre małe noworodki pozostają małe jako dorośli, ale wiele z nich wyrównuje wzrost w ciągu pierwszych kilku lat życia.3

Rozpoznanie

Podczas ciąży lekarz może podejrzewać, że dziecko jest zbyt małe, na podstawie badań ultrasonograficznych (USG), które pozwalają ocenić wzrost płodu. Badanie to może wykazać, że płód jest mniejszy niż oczekiwano w danym wieku ciążowym.4

Po urodzeniu lekarze diagnozują dziecko jako zbyt małe w stosunku do wieku ciążowego na podstawie:3

• Masy urodzeniowej
• Długości ciała
• Obwodu głowy
• Wieku ciążowego

Te pomiary są porównywane ze standardowymi wykresami wzrostu dla wieku ciążowego. Jeśli masa urodzeniowa dziecka jest poniżej 10. centyla dla jego wieku ciążowego, jest ono klasyfikowane jako zbyt małe w stosunku do wieku ciążowego.2

Mogą być przeprowadzone dodatkowe badania diagnostyczne w celu ustalenia przyczyny małego rozmiaru dziecka, w tym badania krwi, badania obrazowe lub testy genetyczne.3

Leczenie i opieka

Leczenie zależy od wielu czynników, w tym wieku ciążowego dziecka, ogólnego stanu zdrowia i przyczyny małego rozmiaru. Wiele dzieci zbyt małych w stosunku do wieku ciążowego nie wymaga specjalnego leczenia i może być wypisanych do domu z matką tak jak inne zdrowe noworodki.3

Jeśli występują powikłania, dziecko może potrzebować pobytu w szpitalu i specjalistycznej opieki, która może obejmować:5

• Podawanie tlenu lub wspomaganie oddychania
• Regularne karmienie w celu zapewnienia odpowiedniego odżywiania
• Monitorowanie poziomu cukru we krwi
• Pomoc w utrzymaniu prawidłowej temperatury ciała

Dzieci, które nie wykazują tzw. wzrostu wyrównawczego (szybkiego nadganiania wzrostu) do wieku 2-4 lat, mogą być kandydatami do leczenia hormonem wzrostu. Hormon wzrostu to lek, który może pomóc dziecku osiągnąć wzrost wyrównawczy w normalnym zakresie we wczesnym dzieciństwie i utrzymać prawidłowy wzrost przez całe dzieciństwo.67

Po wypisie ze szpitala dzieci będą wymagały regularnych wizyt kontrolnych u pediatry w celu monitorowania wzrostu i rozwoju.5

Rokowanie

Rokowanie dla dzieci zbyt małych w stosunku do wieku ciążowego jest różne i zależy od przyczyny małego rozmiaru oraz obecności powikłań. Wiele dzieci zbyt małych w stosunku do wieku ciążowego jest zdrowych i rozwija się prawidłowo.3

Większość dzieci wykazuje wzrost wyrównawczy w ciągu pierwszych 2-3 lat życia. Dzieci, które nie wyrównują wzrostu, mogą pozostać niskie jako dorośli, ale z odpowiednią opieką medyczną i ewentualnie leczeniem hormonem wzrostu mogą osiągnąć wzrost w normalnym zakresie.6

Regularne wizyty kontrolne u lekarza są ważne dla monitorowania wzrostu i rozwoju dziecka oraz wczesnego wykrywania ewentualnych problemów zdrowotnych.5