Dziecko urodzone przedwcześnie

Czym jest poród przedwczesny

Poród przedwczesny, zwany również porodem wcześniaczym, ma miejsce, gdy dziecko rodzi się przed ukończeniem 37 tygodnia ciąży1. Prawidłowa ciąża trwa około 40 tygodni, więc dziecko urodzone przedwcześnie przychodzi na świat co najmniej trzy tygodnie przed planowanym terminem porodu1.

Przedwczesne narodziny stanowią poważne wyzwanie zdrowotne, ponieważ wiele narządów dziecka, takich jak mózg, płuca i wątroba, nadal rozwija się w ostatnich tygodniach ciąży1. Ponieważ wcześniaki miały mniej czasu na rozwój w łonie matki, ich narządy nie są w pełni dojrzałe1.

W Stanach Zjednoczonych około 1 na 10 urodzeń to porody przedwczesne1. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia, w 2020 roku około 13,4 miliona dzieci na świecie urodziło się przedwcześnie1.

Rodzaje porodu przedwczesnego

Porody przedwczesne dzielą się na kilka kategorii w zależności od tego, w którym tygodniu ciąży dochodzi do narodzin dziecka. Taki podział pomaga lekarzom i rodzicom przygotować się na określone problemy zdrowotne, które mogą wystąpić u wcześniaków1.

Późny poród przedwczesny ma miejsce między 34 a 36 tygodniem ciąży. Jest to najczęstsza kategoria porodów przedwczesnych1. Dzieci urodzone w tym okresie zwykle wyglądają i zachowują się podobnie do niemowląt urodzonych o czasie, tylko są mniejsze1.

Umiarkowanie wcześnie przedwczesny poród następuje między 32 a 34 tygodniem ciąży1. Dzieci urodzone w tym czasie wymagają bardziej intensywnej opieki medycznej.

Bardzo przedwczesny poród dotyczy dzieci urodzonych przed 32 tygodniem ciąży1. Te niemowlęta są znacznie bardziej narażone na komplikacje zdrowotne.

Skrajnie przedwczesny poród ma miejsce przed 25 tygodniem ciąży1. Jest to najpoważniejsza kategoria, wymagająca najbardziej zaawansowanej opieki medycznej. Dzieci urodzone przed 23 tygodniem ciąży prawdopodobnie nie przeżyją1.

Przyczyny przedwczesnego porodu

W większości przypadków nie ma jasnej przyczyny, dlaczego dziecko rodzi się przedwcześnie1. Jednak istnieje wiele czynników, które mogą zwiększać ryzyko przedwczesnego porodu.

Ryzyko urodzenia wcześniaka jest wyższe, jeśli matka1:

• miała wcześniej poród przedwczesny
• przeszła wiele poronień
• ma problemy zdrowotne, takie jak stan przedrzucawkowy (wysokie ciśnienie krwi w ciąży), choroby serca lub nerek
• ma nieleczoną infekcję (na przykład infekcję dróg moczowych)
• jest w ciąży bliźniaczej lub mnogiej
• korzystała z zapłodnienia in vitro
• pali papierosy
• nie otrzymuje odpowiedniej opieki prenatalnej

Przedwczesny poród może również wystąpić z powodu problemów zdrowotnych matki podczas ciąży, takich jak cukrzyca ciążowa (wysoki poziom cukru we krwi), nadciśnienie tętnicze, infekcje błon płodowych lub dróg rodnych, krwawienie z powodu nieprawidłowego ułożenia łożyska1. Nieprawidłowa budowa macicy lub jej nadmierne rozciągnięcie z powodu ciąży mnogiej również mogą prowadzić do wcześniejszego porodu1.

Prawie 60 procent bliźniąt, trojaczków i innych ciąż mnogich kończy się porodem przedwczesnym1.

Charakterystyka wcześniaków

Wcześniaki wyglądają nieco inaczej niż dzieci urodzone o czasie. Zazwyczaj1:

• ważą od 500 do 2500 gramów
• mają głowę, która wydaje się duża w stosunku do reszty ciała
• mają niewielką ilość tkanki tłuszczowej pod skórą
• mają cienką, błyszczącą, różową skórę
• mają widoczne żyły pod skórą

Wcześniaki często1:

• oddychają szybko i mogą robić przerwy w oddychaniu trwające kilka sekund (bezdech)
• mają trudności z regulacją temperatury ciała
• mają problemy z ssaniem i połykaniem

Dzieci urodzone wcześniej w ciąży zwykle są mniejsze, szczuplejsze i mniej zdolne do samodzielnego funkcjonowania niż te urodzone później1.

Problemy zdrowotne wcześniaków

Wcześniaki mają komplikacje zdrowotne, ponieważ ich narządy nie są w pełni rozwinięte. Im wcześniej dziecko się urodzi, tym więcej komplikacji może wystąpić1.

Problemy z oddychaniem są jednymi z najczęstszych u wcześniaków. Niedojrzałe płuca mogą nie być w stanie prawidłowo funkcjonować, co prowadzi do trudności w oddychaniu1. Wcześniaki mogą potrzebować pomocy w oddychaniu za pomocą respiratora (urządzenia wspomagającego oddychanie)1.

Wcześniaki często mają trudności z utrzymaniem prawidłowej temperatury ciała. Ponieważ mają niewiele tkanki tłuszczowej, ich organizm nie może dobrze zatrzymywać ciepła. Z tego powodu mogą potrzebować specjalnego urządzenia zwanego inkubatorem, które pomaga utrzymać je w cieple1.

Problemy z karmieniem są również powszechne. Wcześniaki mogą mieć trudności z ssaniem i połykaniem, dlatego mogą potrzebować karmienia przez sondę wprowadzoną przez nos1.

Wcześniaki są bardziej podatne na infekcje niż dzieci urodzone o czasie1. Ich układ odpornościowy nie jest w pełni rozwinięty, co utrudnia organizmu walkę z chorobami.

Komplikacje związane z mózgiem mogą obejmować problemy z rozwojem. Dzieci urodzone bardzo wcześnie mają wyższe ryzyko porażenia mózdzowego, problemów ze słuchem lub zaburzeń uczenia się, ale wiele wcześniaków nie ma długoterminowych problemów1.

Komplikacje porodów przedwczesnych są główną przyczyną zgonów dzieci poniżej 5 roku życia, odpowiadając za około 900 000 zgonów w 2019 roku1. Trzy czwarte tych zgonów można by zapobiec za pomocą obecnie dostępnych, opłacalnych interwencji medycznych1.

Opieka nad wcześniakiem

Wcześniaki urodzone bardzo wcześnie mogą wymagać pobytu w oddziale intensywnej terapii noworodka (OITN), znanym również jako NICU1. W OITN dzieci otrzymują specjalistyczną opiekę medyczną, która może obejmować:

• przebywanie w inkubatorze w celu utrzymania ciepła
• wspomaganie oddychania za pomocą respiratora
• karmienie przez sondę
• monitorowanie funkcji życiowych
• otrzymywanie leków i płynów dożylnie

Wcześniaki pozostają w szpitalu do czasu, gdy mogą normalnie jeść, przybierają na wadze i nie potrzebują już inkubatora1. Może to potrwać od 2 do 4 tygodni, a czasem dłużej, jeśli dziecko miało problemy zdrowotne lub operację1.

Dzieci są zwykle wypisywane do domu, gdy1:

• mogą utrzymać temperaturę ciała w otwartym łóżeczku przez 24-48 godzin
• mogą przyjmować wszystkie posiłki (piersią lub z butelki) bez użycia sond
• stale przybierają na wadze

Opieka w domu

Przed opuszczeniem szpitala rodzice powinni nauczyć się jak najwięcej od zespołu medycznego o opiece nad dzieckiem, aby czuli się pewnie w domu1.

Dziecko powinno być zbadane przez pediatrę w ciągu 2-4 dni od wypisu ze szpitala1. Podczas spotkania przy wypisie rodzice powinni dowiedzieć się o wszelkich potrzebnych badaniach, w tym badaniach krwi, słuchu i wzroku1.

Podstawowe potrzeby wcześniaka są takie same jak każdego noworodka. Rodzice będą spędzać większość czasu na karmieniu, przewijaniu i uspokajaniu dziecka1. Dobre odżywianie, opieka domowa i dużo miłości pomogą dziecku rosnąć1.

Ważne zalecenia dotyczące opieki w domu1:

• Często myć ręce i zawsze przed trzymaniem dziecka
• Trzymać dziecko z dala od tłumów i chorych osób
• Upewnić się, że wszyscy goście mają aktualne szczepienia
• Nie palić i nie narażać dziecka na dym tytoniowy
• Podawać żelazo, witaminy i inne suplementy zalecane przez lekarza
• Nigdy nie dawać dziecku miodu w pierwszym roku życia

Wcześniaki mogą być mniejsze niż średnia przez okres do 2 lat lub dłużej. Z czasem większość wcześniaków dogania dzieci urodzone o czasie1.

Rodzice powinni regularnie obserwować swoje dziecko i dzielić się swoimi obserwacjami z pediatrą. Na podstawie tych obserwacji lekarz może zalecić nowe metody leczenia1.

Rokowania

Dzięki postępom w technologii medycznej, wcześniak ma duże szanse na pokonanie wczesnych przeszkód i wyrośnięcie na zdrowe dziecko1.

Wskaźniki przeżycia wcześniaków znacznie się poprawiły. Obecnie w Stanach Zjednoczonych dzieci urodzone po 28 tygodniu ciąży i ważące ponad 1 kilogram prawie zawsze przeżywają i wracają do domu. Wskaźniki przeżycia są niższe dla dzieci urodzonych bardzo wcześnie1. Każdy tydzień spędzony w łonie matki oznacza lepszą szansę na przeżycie1.

Po opuszczeniu szpitala wcześniaki otrzymują regularne kontrole w celu monitorowania ich zdrowia i rozwoju1. Jeśli rodzice martwią się o zdrowie lub rozwój dziecka w dowolnym momencie, powinni natychmiast powiadomić lekarza dziecka1.

Przedwczesne narodziny mogą prowadzić do długoterminowych wyzwań dla niektórych dzieci, w tym niepełnosprawności intelektualnej i rozwojowej1. Jednak wiele wcześniaków nie ma długotrwałych problemów i rozwija się prawidłowo przy odpowiedniej opiece i wsparciu.