Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
2 badania kliniczne w tym schorzeniu
Badanie skuteczności bifikafusp alfa i onfekafusp alfa u pacjentów z czerniakiem w stadium IIIB/C
NiemcyBadanie nad terapią ATL001 i nivolumabem u pacjentów z przerzutowym lub nawrotowym czerniakiem
HiszpaniaW skrócie
Czerniak szerzący się powierzchownie w stadium III to poważna postać raka skóry, w której komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się poza pierwotne miejsce do węzłów chłonnych lub tkanek w pobliżu. To najtrudniejszy moment dla wielu pacjentów, ale jednocześnie etap, w którym właściwe leczenie może mieć znaczący wpływ na dalsze życie.
Czerniak szerzący się powierzchownie to najczęściej występująca postać czerniaka, która stanowi około dwóch trzecich wszystkich przypadków tego nowotworu w Australii i Nowej Zelandii. W stadium III choroba osiągnęła etap, w którym komórki nowotworowe przeszły już poza powierzchniowe warstwy skóry.
Stadium III oznacza, że nowotwór rozprzestrzenił się lokalnie, ale nie dotarł jeszcze do odległych narządów. Komórki rakowe mogą znajdować się w obszarze między pierwotnym czerniakiem a pobliskimi węzłami chłonnymi, mogą być obecne w samych węzłach chłonnych w okolicy, gdzie pojawił się czerniak, lub mogą tworzyć niewielkie skupiska w tkankach przylegających do pierwotnego guza.
Stadium III dzieli się na podstadia od A do D, w zależności od tego, jak daleko się rozprzestrzeniły komórki nowotworowe i czy dotknęły węzłów chłonnych. Ta klasyfikacja pomaga lekarzom dobrać odpowiednie leczenie i określić rokowanie.
Czerniak stanowi zaledwie około 1% wszystkich nowotworów skóry, jednak powoduje większość zgonów związanych z rakiem skóry. Jest to szczególnie niepokojące, ponieważ liczba przypadków dramatycznie wzrosła w ciągu ostatnich dziesięcioleci.
Najwyższe wskaźniki zachorowalności na czerniaka odnotowuje się w krajach o populacji pochodzenia europejskiego, szczególnie w Australii i Nowej Zelandii. W Auckland w Nowej Zelandii współczynnik zachorowalności wynosi 40,2 na 100 tysięcy osób. W Australii wskaźniki sięgają 37,7 na 100 tysięcy wśród mężczyzn i 29,4 na 100 tysięcy wśród kobiet.
W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że w 2025 roku zdiagnozowano około 104 960 nowych przypadków czerniaka i odnotowano 8 430 zgonów z powodu tej choroby.
Czerniak szerzący się powierzchownie występuje równie często u mężczyzn i kobiet. Tylko 15% czerniaków pojawia się przed czterdziestym rokiem życia, a przed dwudziestym rokiem życia występuje bardzo rzadko.
Czerniak szerzący się powierzchownie rozwija się z melanocytów, czyli komórek produkujących melaninę, która nadaje skórze kolor. Te komórki znajdują się wzdłuż dolnej warstwy naskórka, który jest najbardziej zewnętrzną warstwą skóry.
W przypadku czerniaka szerzącego się powierzchownie komórki nowotworowe przez długi czas pozostają w naskórku, w fazie określanej jako „in situ". Na początku czerniak ten rośnie poziomo w skórze, co nazywa się fazą wzrostu radialnego. W tej fazie nowotwór przybiera postać powoli powiększającego się, płaskiego obszaru odbarwionej skóry. Może to trwać od miesięcy do dziesiątków lat.
Nie wiadomo, jaki odsetek czerniaków szerzących się powierzchownie staje się inwazyjny, czyli kiedy komórki nowotworowe przekraczają błonę podstawną między naskórkiem a skórą właściwą i wnikają głębiej w skórę. W niektórych przypadkach w obrębie czerniaka szerzącego się powierzchownie może rozwinąć się szybko rosnący guzek, który rozprzestrzenia się głęboko w struktury skóry.
Główną przyczyną rozwoju czerniaka jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zarówno ze słońca, jak i z urządzeń do opalania. Promieniowanie UV uszkadza DNA w komórkach skóry, co może prowadzić do niekontrolowanego wzrostu i rozwoju nowotworu.
Czerniak szerzący się powierzchownie niemal zawsze rozwija się u osób o jasnej skórze. Choć jest częstszy u osób o bardzo jasnej skórze (fototyp 1 i 2), może również wystąpić u osób, które dość łatwo się opalają (fototyp 3). Jest rzadki u osób o brązowej lub czarnej skórze (fototyp 4-6).
Intensywne, przerywane narażenie na słońce, szczególnie w dzieciństwie i młodości, zwiększa ryzyko rozwoju czerniaka. Obszary ciała, które są narażone na słońce w sposób nieregularny, ale intensywny, są najbardziej podatne na rozwój tego typu czerniaka. U kobiet najczęściej dotyczy to nóg, natomiast u mężczyzn tułowia.
Osoby, które mają więcej niż pięć atypowych znamion (nazywanych również „dziwnymi znamionami" lub znamionami dysplastycznymi), są bardziej narażone na rozwój czerniaka. Również osoby z silną historią rodzinną czerniaka mają znacząco zwiększone ryzyko.
Dodatkowe czynniki ryzyka obejmują:
Stadium III czerniaka oznacza, że nowotwór rozprzestrzenił się poza pierwotne miejsce, co może powodować różne objawy w zależności od tego, gdzie komórki nowotworowe się znajdują. Pierwotny czerniak szerzący się powierzchownie może wyglądać jak płaskie, nieregularnie wybarwione znamię, które powoli się powiększa.
Czerniak można rozpoznać według tak zwanej zasady ABCDE, która pomaga w identyfikacji podejrzanych zmian skórnych:
W stadium III mogą pojawić się dodatkowe objawy związane z obecnością komórek nowotworowych w węzłach chłonnych lub okolicznych tkankach. Powiększone węzły chłonne mogą być wyczuwalne jako guzki pod skórą, zazwyczaj w okolicy pachy, szyi lub pachwiny, w zależności od lokalizacji pierwotnego czerniaka.
Czasami pojawiają się małe guzki lub przebarwienia skóry w pobliżu pierwotnego czerniaka. Są to tak zwane przerzuty satelitarne lub przerzuty w drodze, które oznaczają, że komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się przez naczynia limfatyczne w skórze.
Najważniejszym sposobem zapobiegania czernakowi jest ochrona przed promieniowaniem UV. Oznacza to ograniczenie ekspozycji na słońce, szczególnie w godzinach największego nasłonecznienia (między 10:00 a 16:00), oraz stosowanie odpowiednich środków ochronnych.
Podstawowe zasady ochrony przed słońcem obejmują:
Regularne samobadanie skóry to kluczowy element wykrywania czerniaka we wczesnym stadium. Należy sprawdzać całe ciało co najmniej raz w miesiącu, zwracając uwagę na nowe zmiany lub zmiany w istniejących znamionach. Pomocne może być zrobienie zdjęć znamion, aby łatwiej zauważyć zmiany w czasie.
Osoby z grup wysokiego ryzyka, takie jak te z wieloma znamionami, historią rodzinną czerniaka lub przebytymi oparzeniam słonecznymi, powinny regularnie zgłaszać się na badania kontrolne do dermatologa. Badanie skóry przez specjalistę może wykryć zmiany, które są trudne do zauważenia samodzielnie.
Czerniak szerzący się powierzchownie rozwija się stopniowo, przechodząc przez różne fazy wzrostu. W początkowej fazie komórki nowotworowe rosną poziomo wzdłuż warstwy podstawnej naskórka. Ta faza nazywana jest fazą wzrostu radialnego i może trwać bardzo długo, nawet kilkadziesiąt lat.
W fazie wzrostu radialnego komórki nowotworowe pozostają w naskórku i nie przekraczają błony podstawnej, która oddziela naskórk od skóry właściwej. W tym czasie zmiana może być widoczna jako powoli powiększające się, płaskie przebarwienie skóry o nieregularnych konturach i zmiennym kolorze.
W nieznanym momencie niektóre czerniaki szerzące się powierzchownie przechodzą w fazę wzrostu wertykalnego, w której komórki nowotworowe zaczynają rosnąć w głąb skóry. Przekraczają błonę podstawną i wnikają do skóry właściwej, gdzie znajdują się naczynia krwionośne i limfatyczne. To umożliwia komórkom rakowym rozprzestrzenianie się do innych części ciała.
W stadium III komórki nowotworowe opuściły już pierwotne miejsce i dotarły do węzłów chłonnych lub okolicznych tkanek. Węzły chłonne to małe struktury będące częścią układu odpornościowego, które filtrują limfę i pomagają zwalczać infekcje. Kiedy komórki czerniaka docierają do węzłów chłonnych, mogą tam rosnąć, powodując ich powiększenie.
Komórki czerniaka mogą również tworzyć przerzuty satelitarne lub przerzuty w drodze. Przerzuty satelitarne to małe skupiska komórek nowotworowych znajdujące się w odległości do 2 cm od pierwotnego guza. Przerzuty w drodze znajdują się w odległości większej niż 2 cm, ale nie dotarły jeszcze do najbliższego węzła chłonnego. Te przerzuty powstają, gdy komórki nowotworowe przemieszczają się przez naczynia limfatyczne w skórze.
Na poziomie komórkowym czerniak charakteryzuje się niekontrolowanym wzrostem melanocytów spowodowanym uszkodzeniem DNA. Promieniowanie UV jest główną przyczyną tych uszkodzeń, powodując mutacje genetyczne, które prowadzą do utraty kontroli nad podziałami komórkowymi i zdolnością do naprawy uszkodzeń.
Komórki czerniaka mają zdolność do unikania normalnych mechanizmów kontrolnych organizmu, które w normalnych warunkach zatrzymałyby ich wzrost lub wywołały ich samozniszczenie. Mogą również promować tworzenie nowych naczyń krwionośnych, które dostarczają im składników odżywczych, oraz obniżać reakcję immunologiczną organizmu przeciwko sobie.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
