ADHD to jeden z najczęstszych zaburzeń neurorozwojowych dzieciństwa, który dotyka około 1 na 10 dzieci w wieku 3-17 lat i często utrzymuje się w życiu dorosłym. Objawy mogą się zmieniać w czasie, ale odpowiednie leczenie pomaga osobom z ADHD skutecznie zarządzać codziennym funkcjonowaniem.
Czym jest ADHD
ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, co oznacza, że wpływa na sposób, w jaki rozwija się mózg. Termin neurorozwojowy odnosi się do rozwoju i funkcjonowania mózgu. ADHD zazwyczaj diagnozuje się po raz pierwszy w dzieciństwie i często utrzymuje się w życiu dorosłym.
Dzieci z ADHD mogą mieć trudności z koncentrowaniem uwagi, kontrolowaniem impulsywnych zachowań (mogą działać bez zastanowienia się nad konsekwencjami) lub być nadmiernie aktywne. Mimo swojej nazwy ADHD nie oznacza braku uwagi. Oznacza, że trudniej jest kontrolować uwagę lub kierować ją na określone zadania.
ADHD dotyka około 5 do 15% dzieci. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że około 1 na 10 dzieci w wieku 3-17 lat ma diagnozę ADHD. Zaburzenie to występuje około dwa razy częściej u chłopców, chociaż proporcje różnią się w zależności od typu.
Objawy ADHD zaczynają się w dzieciństwie, zazwyczaj między 3 a 6 rokiem życia. Jednak niektóre osoby nie otrzymują diagnozy, dopóki nie dorosną. Nie ma lekarstwa na ADHD, ale leczenie za pomocą leków i terapii behawioralnych może pomóc w zarządzaniu objawami.
Rodzaje ADHD
Istnieją trzy różne typy ADHD, w zależności od tego, które objawy są najsilniejsze u danej osoby w momencie diagnozy.
Typ głównie nieuważny wiąże się z trudnościami w skupieniu uwagi, kończeniu zadań i zachowaniu organizacji. Osoby z tym typem mają niewiele objawów nadpobudliwości lub wcale. Ludzie z tym typem ADHD mają problemy z koncentracją i łatwo się rozpraszają. Trudno im organizować lub kończyć zadania oraz mogą mieć kłopoty z podążaniem za instrukcjami lub rozmowami.
Typ głównie nadpobudliwy-impulsywny obejmuje trudności w siedzeniu spokojnie lub "cichym czasie". Osoby z tym typem mają nadmiar energii i są niezwykle rozmowne. Mogą również przerywać innym i działać bez zastanowienia się. Ten typ występuje częściej u chłopców. Przy nadpobudliwości ludzie odczuwają potrzebę ciągłego ruchu, mają trudności z siedzeniem w miejscu i mogą być niespokojni lub dużo mówić. Z kolei impulsywność oznacza trudności w kontrolowaniu swoich działań i słów - osoby te działają pod wpływem nagłych pomysłów lub uczuć bez myślenia o możliwych konsekwencjach, często przerywają innym i mają problemy z czekaniem na swoją kolej.
Typ mieszany to najczęstsza forma ADHD. Osoby z tym typem mają kombinację objawów nieuważności oraz nadpobudliwości i impulsywności.
Typ głównie nieuważny występuje z podobną częstością u obu płci, podczas gdy typ nadpobudliwy-impulsywny jest częstszy u chłopców.
Objawy i oznaki
Normalne jest, że dzieci od czasu do czasu mają trudności ze skupieniem uwagi lub odpowiednim zachowaniem. Jednak u dzieci z ADHD objawy są stałe, mogą być ciężkie i mogą powodować trudności w szkole, w domu lub z przyjaciółmi.
ADHD powoduje objawy takie jak trudności w skupieniu, problemy z siedzeniem w miejscu i impulsywne zachowania. Pozwala jednak również na "wejście w strefę" i hiperfokus na rzeczach, które naprawdę sprawiają przyjemność.
Objawy ADHD mogą zmieniać się w czasie. U dorosych ADHD może powodować trudności z podążaniem za wskazówkami, zapamiętywaniem informacji, koncentracją lub organizowaniem zadań. Objawy mogą wyglądać inaczej u dorosłych niż u dzieci - na przykład nadpobudliwość u dzieci może przejawiać się jako skrajny niepokój u dorosłych.
To normalne, że czasami trudno jest skupić uwagę lub spokojnie siedzieć, szczególnie dzieciom. Ale osoby z ADHD mają bardziej nasilone objawy, które mogą czasami powodować poważne problemy, na przykład słabe oceny u dziecka lub utratę pracy u dorosłego. Objawy są ciągłe i mogą wpływać na wiele dziedzin życia.
Diagnoza
Rozpoznanie ADHD to proces wieloetapowy. Nie ma jednego badania diagnostycznego, które mogłoby potwierdzić ADHD. Diagnoza opiera się na kryteriach klinicznych, czyli szczegółowej ocenie objawów przez specjalistę.
Identyfikacja oznak i objawów ADHD może prowadzić do diagnozy. Proces diagnostyczny obejmuje kilka kroków i wymaga zebrania informacji o zachowaniu dziecka lub dorosłego w różnych sytuacjach.
Według Diagnostycznego i Statystycznego Podręcznika Zaburzeń Psychicznych (DSM-5-TR) istnieją określone kryteria diagnostyczne dla trzech typów ADHD. Aby postawić diagnozę, specjalista musi dokładnie ocenić objawy, ich czas trwania i wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Leczenie
ADHD często można skutecznie leczyć przy odpowiednim podejściu terapeutycznym. Istnieje wiele opcji leczenia, a to, co działa najlepiej, może zależeć od osoby, jej rodziny i środowiska. Aby znaleźć najlepsze rozwiązania dla dzieci, zaleca się, aby rodzice ściśle współpracowali z innymi osobami zaangażowanymi w życie dziecka - nauczycielami, trenerami i innymi członkami rodziny.
Rodzaje leczenia
Do leczenia ADHD stosuje się dwa główne rodzaje terapii: terapię behawioralną oraz leki.
Terapia behawioralna obejmuje trening dla rodziców w zakresie zarządzania zachowaniem. Jest to forma pomocy, która uczy skutecznych strategii radzenia sobie z trudnymi zachowaniami.
Leki na ADHD działają poprzez zwiększanie poziomu ważnych substancji chemicznych (neuroprzekaźników) w mózgu. Dzielą się na dwie główne grupy:
Leki stymulujące - są najczęściej stosowaną grupą leków w leczeniu ADHD
Leki niestymulujące - stanowią alternatywę dla osób, które nie mogą przyjmować stymulantów
Leki na ADHD działają jak okulary dla mózgu - pomagają osobom z ADHD skupić swoje myśli. Leki pomagają ignorować rozpraszacze, zwracać uwagę i kontrolować zachowanie. Leki nie leczą ADHD, ale mogą łagodzić objawy, gdy osoba je przyjmuje, co pozwala na bardziej efektywne funkcjonowanie.
Znalezienie odpowiedniego leku na ADHD może zająć trochę czasu, ale gdy się to uda, prawdopodobnie nastąpi poprawa objawów. Istnieją liczne dowody na skuteczność i bezpieczeństwo zarówno leków stymulujących, jak i niestymulujących w leczeniu ADHD.
Zalecenia dotyczące leczenia według wieku
Zalecenia Amerykańskiej Akademii Pediatrii (AAP) różnią się w zależności od grupy wiekowej:
Dla dzieci z ADHD poniżej 6 roku życia AAP zaleca trening rodziców w zakresie zarządzania zachowaniem jako pierwszą linię leczenia, przed próbą stosowania leków.
Dla dzieci w wieku 6 lat i starszych zalecenia obejmują jednoczesne stosowanie leków i terapii behawioralnej - trening rodziców w zakresie zarządzania zachowaniem dla dzieci do 12 roku życia oraz inne formy terapii behawioralnej i treningów dla młodzieży.
Szkoły również mogą być częścią leczenia. Zalecenia AAP obejmują dodanie interwencji behawioralnych w klasie i wsparcia szkolnego. Dobre plany leczenia będą obejmować ścisłe monitorowanie tego, czy i w jakim stopniu leczenie pomaga w poprawie zachowania dziecka.
Strategie wsparcia dla osób z ADHD
Narzędzia organizacyjne
Narzędzia organizacyjne są niezbędne dla osób z dorosłym ADHD. Pomogą priorytetyzować i śledzić codzienne aktywności lub nadchodzące tygodnie.
Narzędzia mogą obejmować długopis i papier do robienia list lub aplikacje komputerowe lub smartfonowe do ustawiania przypomnień o spotkaniach, wyróżniania ważnych dni w kalendarzu, oznaczania terminów oraz przechowywania list i innych informacji pod ręką.
Ważne jest, aby codziennie poświęcać czas na aktualizowanie swoich list i harmonogramów. To zadanie nie powinno stać się ciężarem samym w sobie - należy myśleć o nim jak o rutynowej czynności, takiej jak mycie zębów, i wykonywać codziennie, aby stało się ugruntowanym nawykiem.
Wsparcie otoczenia
Jeśli ktoś w twoim życiu ma ADHD, istnieje wiele sposobów, aby zaoferować wsparcie:
Edukuj się. Instytucje zdrowia publicznego dysponują zasobami, dzięki którym można dowiedzieć się więcej o ADHD i lepiej zrozumieć jego objawy, przyczyny i wyzwania.
Oferuj praktyczną pomoc. Istnieje wiele praktycznych sposobów pomocy osobie z ADHD, takich jak pomoc w zadaniach takich jak sprzątanie i organizowanie lub po prostu bycie obecnym i zaangażowanym podczas pracy. Ta technika, znana jako "podwajanie obecności", może dać osobom z ADHD poczucie odpowiedzialności i motywacji, pomagając im zachować skupienie i pozostać na właściwym torze.
Bądź cierpliwy i wyrozumiały. ADHD może być frustrujące zarówno dla osób, które je mają, jak i dla ludzi w ich życiu. Bądź cierpliwy, elastyczny i empatyczny.
Zachęcaj do przerw. Pomagaj zapobiegać wypaleniu, zachęcając do krótkich przerw podczas zadań wymagających długotrwałej uwagi.
Ważne rzeczy, których należy unikać to obwinianie lub krytykowanie osoby z ADHD. Należy pamiętać, że osoby z ADHD zmagają się z zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że ich mózg działa inaczej niż innych, i mogą mieć trudności z niektórymi zadaniami lub zachowaniami oraz używać różnych strategii, aby odnieść sukces.
Nie należy zakładać, że wie się, przez co przechodzi osoba z ADHD. Zamiast tego lepiej jest dowiedzieć się o ich indywidualnych wyzwaniach, słuchając ich i zadając pytania. Każdy doświadcza tego stanu inaczej i używa różnych strategii do zarządzania nim.
Strategie dla dorosłych
Życie z ADHD oznacza posiadanie mózgu jak samochód wyścigowy z hamulcami jak w rowerze. To analogia, która sprawdza się w praktyce klinicznej z dużym sukcesem.
Jeśli masz dorosłe ADHD, rozumiesz, jak trudno może być unikać rozpraszaczy, zachować organizację i pracować efektywnie. Dzięki leczeniu i zmianom behawioralnym możesz nauczyć się radzić sobie z ADHD, aby zwiększyć produktywność i poczucie spełnienia.
Dla wielu ludzi stawianie okularów pomaga im skupić oczy. W ten sam sposób leki na ADHD pomagają osobom z ADHD skupić swoje myśli. Leki pomagają ignorować rozpraszacze, zwracać uwagę i kontrolować zachowanie.
Nieuwaga, impulsywność, dezorganizacja, niepokój, nadaktywność, brak koncentracji, trudności w kontroli zachowania i inne objawy ADHD zazwyczaj pojawiają się wcześnie w życiu - często przed 12 rokiem życia - i ewoluują z czasem. ADHD jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych zaburzeń dzieciństwa, które u wielu osób dorosłych utrzymuje się poza okresem dojrzewania.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
