W skrócie

Zaburzenie dwubiegunowe typu I to poważny stan zdrowia psychicznego, który powoduje ekstremalne wahania nastroju – od intensywnych stanów maniakalnych po okresy głębokiej depresji. Osoby z tym zaburzeniem doświadczają co najmniej jednego epizodu manii trwającego tydzień lub dłużej, który może poważnie wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Czym jest zaburzenie dwubiegunowe typu I

Zaburzenie dwubiegunowe typu I, nazywane również chorobą afektywną dwubiegunową lub dawniej psychozą maniakalno-depresyjną, to przewlekłe zaburzenie nastroju, które powoduje intensywne zmiany w nastroju, poziomie energii i zachowaniu. Te zmiany mogą trwać godziny, dni, tygodnie lub miesiące i zakłócają zdolność wykonywania codziennych zadań.

Istnieje kilka typów zaburzenia dwubiegunowego, które różnią się przebiegiem i nasileniem objawów. Zaburzenie dwubiegunowe typu I jest najpoważniejszą formą tej choroby. Osoby z tym typem zaburzenia muszą doświadczyć co najmniej jednego epizodu manii w swoim życiu, który trwa co najmniej tydzień, niezależnie od tego, czy występowały u nich także epizody depresyjne.

Ważne jest, aby wiedzieć, że osoby z zaburzeniem dwubiegunowym nie zawsze znajdują się w stanie maniakalnym lub depresyjnym. Doświadczają również okresów normalnego nastroju, określanych jako eutymiaa. Te okresy stabilności mogą trwać tygodnie, miesiące, a nawet lata.

Zaburzenie dwubiegunowe dotyka około 10 milionów ludzi w Stanach Zjednoczonych i wpływa na mężczyzn i kobiety w równym stopniu. Jest to stan przewlekły, który trwa całe życie, ale przy odpowiednim leczeniu osoby z tym zaburzeniem mogą prowadzić stabilne i satysfakcjonujące życie.

Objawy i epizody chorobowe

Głównym objawem zaburzenia dwubiegunowego typu I są ekstremalne zmiany nastroju. Osoby z tym zaburzeniem mogą doświadczać stanów podwyższonego nastroju, zwanych manią, oraz stanów obniżonego nastroju, określanych jako depresja.

Epizody manii

Epizod maniakalnyn to kluczowa cecha zaburzenia dwubiegunowego typu I. Mania to stan, w którym dana osoba doświadcza okresu nieprawidłowo podwyższonego lub drażliwego nastroju oraz ekstremalnych zmian w emocjach, myśleniu, energii, rozmowności i poziomie aktywności. Ten wysoce naładowany energią poziom aktywności fizycznej i psychicznej stanowi zmianę w stosunku do normalnego stanu osoby i jest zauważalny dla innych.

Objawy wysokiego nastroju podczas manii obejmują:

uczucie wielkiego szczęścia i podekscytowania
silną drażliwość lub zdenerwowanie
dużą ilość energii, niepokój lub niewielką potrzebę snu
rwące myśli lub trudności w koncentracji
szybką mowę lub mówienie dużo – może się zdarzyć, że osoba nie ma sensu dla innych
wysokie libido (popęd seksualny)
poczucie nadmiernej pewności siebie lub skłonność do podejmowania ryzyka
impulsywność lub ekstrawagancję, takie jak wydawanie dużych sum pieniędzy
mówienie lub robienie rzeczy, które są niegrzeczne, nieodpowiednie lub nietypowe dla danej osoby
słyszenie rzeczy, które nie są rzeczywiste (halucynacje), wierzenie w rzeczy, które nie są prawdziwe (urojenia) lub odczuwanie paranoi

Osoby w stanach maniakalnych mogą angażować się w działania, które wyrządzają im fizyczną, społeczną lub finansową szkodę, takie jak nagłe wydawanie lub hazard za ekstremalne sumy pieniędzy lub lekkomyślna jazda samochodem. Czasami rozwijają również objawy psychotyczne, takie jak urojenia i halucynacje.

Epizody depresyjne

Większość osób z zaburzeniem dwubiegunowym typu I doświadcza również okresów depresji, choć nie jest to wymagane do postawienia diagnozy. Objawy niskiego nastroju w zaburzeniu dwubiegunowym obejmują:

uczucie smutku lub przygnębienia
brak zainteresowania rzeczami, którymi osoba zwykle się cieszy
niską energię lub uczucie wielkiego zmęczenia
trudności ze snem lub zbyt długi sen
jedzenie zbyt dużo lub zbyt mało
niską pewność siebie
poczucie bezwartościowości lub beznadziejności
niemożność koncentracji
unikanie spotykania się lub spędzania czasu z innymi ludźmi
myśli samobójcze lub myśli o skrzywdzeniu siebie

Czasami ludzie doświadczają epizodów mieszanych, w których występują objawy zarówno manii, jak i depresji jednocześnie, co może być szczególnie trudne.

Zaburzenie dwubiegunowe może wpływać na sen, poczucie własnej wartości, apetyt i koncentrację. Osoby z tym zaburzeniem mogą również mieć problemy zdrowotne fizycznego, takie jak migreny, wysokie ciśnienie krwi i ataki serca.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Naukowcy nie znają dokładnej przyczyny zaburzenia dwubiegunowego typu I, ale prawdopodobnie jest to połączenie kilku czynników. Zaburzenie dwubiegunowe jest jednym z najbardziej dziedzicznych schorzeń zdrowia psychicznego.

Dane pokazują, że osoby z określonymi genami mogą mieć większe szanse na rozwój zaburzenia dwubiegunowego. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że zaburzenie dwubiegunowe może występować w rodzinach.

Innym możliwym czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju zaburzenia dwubiegunowego w późniejszym życiu jest bycie źle traktowanym w dzieciństwie. Jest to szczególnie prawdziwe, gdy złe traktowanie obejmuje emocjonalne nadużycie lub zaniedbanie.

Biologiczne zmiany w mózgu również mogą odgrywać rolę w rozwoju zaburzenia dwubiegunowego. Jednak dokładny mechanizm tego, jak te czynniki współdziałają, aby wywołać chorobę, wciąż jest przedmiotem badań.

Rozpoznanie choroby

Lekarze powinni rozważyć zaburzenie dwubiegunowe u każdego pacjenta z depresją. Jeśli lekarz podstawowej opieki zdrowotnej uważa, że dana osoba może mieć zaburzenie dwubiegunowe lub inne zaburzenie psychiczne, skieruje ją do specjalisty zdrowia psychicznego, czyli psychiatry.

Specjalista zdrowia psychicznego zapyta o takie rzeczy jak nastroje, zachowanie, zdrowie i historia rodzinna. Zaburzenie dwubiegunowe może wymagać czasu do zdiagnozowania, ponieważ wpływa na każdego w inny sposób, a objawy są podobne do innych stanów.

Aby spełnić kryteria zaburzenia dwubiegunowego typu I, osoba musi mieć co najmniej jeden epizod maniakalnyn w swoim życiu trwający co najmniej tydzień, niezależnie od tego, czy kiedykolwiek doświadczyła epizodu depresyjnego.

Nowe kryteria diagnostyczne zwracają uwagę na cechy mieszane i lęk, co pomaga lekarzowi w rozpoznaniu nasilenia epizodu i rokowania. Wskaźnik nawrotów przekracza 70% w ciągu pięciu lat.

Metody leczenia

Zaburzenie dwubiegunowe typu I jest stanem przewlekłym, ale można je skutecznie leczyć za pomocą leków, terapii rozmową, zmian stylu życia i innych metod.

Leczenie farmakologiczne

Farmakoterapia stabilizatorami nastroju, takimi jak lit, leki przeciwdrgawkowe i leki przeciwpsychotyczne, jest leczeniem pierwszego rzutu, które powinno być kontynuowane bezterminowo ze względu na ryzyko nawrotu choroby u pacjenta.

Lit, kwas walproinowy i niektóre leki przeciwpsychotyczne są skutecznymi pojedynczymi środkami w ostrej manii. Skuteczne terapie kombinowane w ostrej manii obejmują lit lub kwas walproinowy z kwetiapina lub risperidonem.

Kwetiapina i kariprazyna są skuteczne w leczeniu depresji dwubiegunowej. Monoterapia lekami przeciwdepresyjnymi jest przeciwwskazana podczas epizodów z cechami mieszanymi, epizodów maniakalnych i w zaburzeniu dwubiegunowym typu I.

Psychoterapia

Psychoterapia jest użytecznym uzupełnieniem farmakoterapii. Terapia może pomóc w kontroli zachowań, które wywierają stres na relacje. Posiadanie partnera, który przechodzi terapię razem z pacjentem, może pomóc mu zrozumieć, przez co przechodzi osoba chora i jak może najlepiej pomóc oraz jak mogą wspólnie pracować.

Zmiany stylu życia

Aktywne podejścia stylu życia obejmują dobre odżywianie, ćwiczenia fizyczne, higienę snu i odpowiednie zarządzanie wagą. Wiele osób z zaburzeniem dwubiegunowym odkrywa, że trzymanie się codziennego harmonogramu pomaga im kontrolować nastrój.

Bieżące zarządzanie obejmuje monitorowanie myśli samobójczych, zaburzeń związanych z używaniem substancji, przestrzegania leczenia oraz rozpoznawanie powikłań medycznych farmakoterapii.

Życie z zaburzeniem dwubiegunowym

Oprócz wizyty u lekarza i terapeuty oraz przyjmowania leków, proste codzienne nawyki mogą mieć znaczenie. Wielu ludzi z zaburzeniem dwubiegunowym stwierdza, że jeśli trzymają się codziennego harmonogramu, pomaga im to kontrolować nastrój.

Dbałość o sen

Jest to szczególnie ważne dla osób z zaburzeniem dwubiegunowym. Brak snu może czasami wywołać manię u osób z tym schorzeniem. Może to również być oznaką zaostrzenia objawów. Na przykład, zaledwie kilka nocy zbyt małej ilości snu może oznaczać, że nadchodzi epizod maniakalnyn. Lub jeśli dana osoba zaczyna spać znacznie więcej niż normalnie, może to oznaczać, że jest w depresji.

Warto stosować następujące wskazówki:

kłaść się spać i wstawać o tych samych porach każdego dnia
relaksować się przed snem słuchając uspokajającej muzyki, czytając lub biorąc kąpiel
nie siedzieć w łóżku oglądając telewizję lub przeglądając telefon
uczynić sypialnię spokojną przestrzenią

Jeśli wzorce snu zaczynają się zmieniać, należy powiedzieć lekarzowi lub terapeucie. Jeśli dana osoba nadal ma problemy ze snem, lekarz może zalecić formę terapii poznawczo-behawioralnej, która koncentruje się na bezsenności, zwaną CBT-i. Lub może rozważyć próbę terapii jasnym światłem rano, która dostosowuje rytmy dobowe, aby pomóc zasnąć w nocy.

Aktywność fizyczna

Ćwiczenia mogą poprawić nastrój niezależnie od tego, czy dana osoba ma zaburzenie dwubiegunowe, czy nie. I prawdopodobnie będzie również lepiej spać. Jeśli ktoś nie jest teraz aktywny, powinien skonsultować się z lekarzem, czy jest wystarczająco zdrowy, aby zacząć. Warto zacząć prosto, na przykład spacerując z przyjacielem. Stopniowo pracować nad ćwiczeniem przez co najmniej 30 minut dziennie przez większość dni tygodnia.

Odżywianie

Dobrze się odżywiać to również ważny element zarządzania zaburzeniem dwubiegunowym.

Unikanie wyzwalaczy

Pewne rzeczy wiadomo, że wywołują epizody depresji lub manii. Niektóre wyzwalacze mogą nie być pod kontrolą – na przykład śmierć bliskiej osoby, rozwód, utrata pracy lub nawet zmiana pogody. Osoba ma większą kontrolę nad innymi wyzwalaczami, takimi jak stres, brak snu, alkohol i używanie narkotyków oraz słabe odżywianie.

Ustalenie, co wywołuje objawy dwubiegunowe, jest często procesem prób i błędów. Warto prowadzić dziennik, odnotowując, kiedy pojawiają się objawy i co robiła dana osoba w tym czasie. Podzielić się dziennikiem z lekarzem lub terapeutą. Razem można wymyślić przyczyny i rozwiązania epizodów dwubiegunowych.

Edukacja i wsparcie

Pacjenci i ich systemy wsparcia powinny być edukowani na temat przewlekłego charakteru tej choroby, możliwego nawrotu, samobójstwa, wyzwalaczy środowiskowych (np. sezonowe zmiany światła, praca zmianowa, inne zakłócenia rytmu dobowego) oraz skuteczności wczesnej interwencji w celu zmniejszenia powikłań.

Zaburzenie dwubiegunowe typu I może mieć znaczący wpływ na jakość życia, zwłaszcza jeśli pozostaje nieleczone lub niezarządzane. Nieprzewidywalne zmiany nastroju, energii i zachowania mogą wpływać na relacje, pracę i codzienne funkcjonowanie. Jednak przy odpowiednim leczeniu i wsparciu osoby z tym zaburzeniem mogą naprawdę się rozwijać.

Zaburzenie dwubiegunowe typu I

Badania kliniczne: Zaburzenie dwubiegunowe typu I