Neuropatia cukrzycowa

Czym jest neuropatia cukrzycowa

Neuropatia cukrzycowa to uszkodzenie nerwów spowodowane cukrzycą. Nerwy to wiązki wyspecjalizowanych komórek, które przekazują sygnały między mózgiem a resztą ciała1. To uszkodzenie nerwów występuje, gdy wysoki poziom cukru we krwi utrzymuje się przez długi czas2.

Choroba może dotknąć osoby z długotrwałą cukrzycą, zarówno cukrzycą typu 1, jak i typu 2. Ważne jest jednak to, że nie każdy człowiek z cukrzycą rozwinie neuropatię2. Lekarze rozpoznają neuropatię jako związaną z cukrzycą, gdy pacjent ma cukrzycę i nie można znaleźć innej przyczyny uszkodzenia nerwów2.

Rodzaje neuropatii cukrzycowej

Neuropatia cukrzycowa może uszkadzać różne nerwy w całym ciele. Istnieją cztery główne rodzaje tej choroby2:

Neuropatia obwodowa to najczęstszy rodzaj neuropatii. Słowo "obwodowa" odnosi się do wszystkich nerwów znajdujących się poza rdzeniem kręgowym. Najczęściej dotyka stóp i nóg, czasami także rąk2. Może powodować utratę czucia w stopach, co zwiększa ryzyko niezauważonych urazów stóp, które mogą przerodzić się w owrzodzenia lub rany zakażone3.

Neuropatia autonomiczna występuje, gdy dochodzi do uszkodzenia nerwów autonomicznych, które kontrolują mimowolne procesy w organizmie. Te nerwy regulują takie funkcje jak pęcherz moczowy, jelita, ciśnienie krwi, serce i narządy płciowe2. Inną nazwą neuropatii autonomicznej jest dysautonomia2.

Neuropatia proksymalna to rzadki rodzaj neuropatii, który dotyka nerwów w biodrze, udzie lub pośladku. Zazwyczaj wpływa tylko na jedną stronę ciała2. Neuropatia proksymalna powoduje ból, osłabienie i zanik mięśni uda3.

Neuropatie ogniskowe to uszkodzenia, które dotyczą określonych części ciała. Na przykład, mogą powodować podwójne widzenie, opadanie powieki lub zawroty głowy3.

Objawy neuropatii cukrzycowej

Objawy neuropatii cukrzycowej zależą od tego, które nerwy zostały uszkodzone. Objawy mogą się bardzo różnić u poszczególnych osób4.

W przypadku neuropatii obwodowej, która najczęściej dotyka stóp, objawy obejmują drętwienie, ból lub mrowienie w stopach lub dolnych częściach nóg. Ból może być intensywny i wymagać leczenia. Utrata czucia w stopach może zwiększać ryzyko, że urazy stóp pozostaną niezauważone i rozwiną się w owrzodzenia lub zmiany, które ulegną zakażeniu3.

Niektórzy ludzie mogą odczuwać pieczenie lub mrowienie. Inni mogą mieć ostry, kłujący ból. W pewnych przypadkach neuropatia cukrzycowa może wiązać się z trudnościami w chodzeniu i pewnym osłabieniem mięśni stóp3.

Objawy mogą rozwijać się powoli po wielu latach cukrzycy lub mogą pojawić się wcześnie w przebiegu choroby. Najczęściej objawy zaczynają się stopniowo i nasilają się z czasem. Objawy zazwyczaj występują w postaci tak zwanego "wzoru skarpetek i rękawiczek", co oznacza, że zaczynają się od stóp i rąk, a następnie rozprzestrzeniają się w górę35.

Wiele osób z neuropatią cukrzycową nie zdaje sobie sprawy, że ma uszkodzenie nerwów, dopóki nie zostanie to wykryte podczas rutynowych badań u lekarza lub do czasu rozwinięcia powikłań6.

Przyczyny neuropatii cukrzycowej

Główną przyczyną neuropatii cukrzycowej jest utrzymujący się przez długi czas wysoki poziom cukru we krwi. Ten stan nazywany jest hiperglikemią2. Badania sugerują, że stale wysoki poziom cukru we krwi powoduje uszkodzenie otaczających nerwów u pacjentów z cukrzycą7.

Wysoki poziom cukru we krwi przez długi czas jest głównym czynnikiem, który uszkadza nerwy. Dlatego też utrzymywanie poziomu cukru we krwi pod kontrolą jest najważniejsze w zapobieganiu i spowalnianiu rozwoju neuropatii4.

Jak często występuje neuropatia cukrzycowa

Neuropatia cukrzycowa jest dość częstym powikłaniem. Badania pokazują, że nawet do 50% osób z cukrzycą może rozwinąć tę chorobę2. Co najmniej 60-70% osób z cukrzycą rozwinie neuropatię cukrzycową, chociaż objawy mogą pojawić się dopiero po wielu latach7.

Bolesna neuropatia obwodowa cukrzycowa występuje u około 25% pacjentów z cukrzycą leczonych w warunkach ambulatoryjnych5. W warunkach szpitalnych dotyka około 30% pacjentów z cukrzycą5.

Około 12% pacjentów z bolesną neuropatią cukrzycową nie zgłasza objawów, a 39% pacjentów z tą chorobą nie otrzymuje żadnego leczenia5.

Leczenie neuropatii cukrzycowej

Chociaż nie ma lekarstwa na neuropatię cukrzycową, można nią zarządzać za pomocą leków, terapii i ściślejszej kontroli poziomu cukru we krwi2. Leczenie może być bardziej skuteczne w przypadku niektórych przyczyn podstawowych8.

Najważniejszą częścią leczenia neuropatii cukrzycowej jest zapobieganie lub spowalnianie dalszego uszkodzenia. Zarówno leki, jak i zdrowy styl życia mogą pomóc w utrzymaniu poziomu glukozy we krwi pod kontrolą8.

Pregabalina i duloksetyna to jedyne leki zatwierdzone przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków do leczenia tej choroby. Na podstawie obecnych wytycznych praktycznych, te leki wraz z gabapentyną i amitryptyliną należy rozważyć jako leczenie początkowe5.

Terapia drugiego rzutu obejmuje leki opioidopodobne (tramadol i tapentadol o przedłużonym uwalnianiu), wenlafaksynę, dewenlafaksynę oraz środki miejscowe (plastry z lidokainą i krem z kapsaicyną)5.

Jeśli pacjent otrzyma antydepresant, może on leczyć ból, nawet jeśli osoba nie jest w depresji. Nie oznacza to, że lekarz podejrzewa depresję8. Główne leki zalecane w leczeniu bólu neuropatycznego to amitryptylina, duloksetyna i pregabalina8.

Leki te zwykle należy rozpoczynać od minimalnej dawki, stopniowo zwiększając ją, aż zauważy się efekt. Wyższe dawki mogą lepiej kontrolować ból, ale bardziej prawdopodobne jest, że spowodują skutki uboczne8.

Najczęstsze skutki uboczne to zmęczenie, zawroty głowy lub uczucie „upojenia". Jeśli się pojawią, może być konieczne zmniejszenie dawki. Nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, jeśli występuje senność lub niewyraźne widzenie. Można również stać się bardziej wrażliwym na działanie alkoholu8.

Ból neuropatyczny zazwyczaj nie ustępuje po zastosowaniu powszechnych środków przeciwbólowych, takich jak paracetamol i ibuprofen, dlatego często stosuje się inne leki8.

Jak zapobiegać neuropatii cukrzycowej

Chociaż nie zawsze jest możliwe zapobieganie neuropatii związanej z cukrzycą, najlepszym sposobem spowolnienia jej rozwoju jest ścisłe zarządzanie cukrzycą9. Zostało to wykazane w dużym badaniu zwanym Diabetes Control and Complications Trial (DCCT)9.

Zapewnienie, że cukrzyca jest dobrze kontrolowana, może pomóc w poprawie stanu neuropatii lub przynajmniej powstrzymać jej pogorszenie8. Niedobór witaminy B12 można leczyć zastrzykami lub tabletkami z witaminą B128.

Dobra kontrola poziomu cukru we krwi może zapobiec neuropatii cukrzycowej i powstrzymać jej postęp4. Regularne kontrole u lekarza mogą pomóc we wczesnym wykryciu problemów i skutecznym ich leczeniu4.

Porady dotyczące samoopieki

Osoby z neuropatią cukrzycową mogą minimalizować swoje objawy, podejmując pewne środki ostrożności i dokonując zmian w stylu życia10.

Najważniejszym elementem samoopieki jest utrzymywanie poziomu cukru we krwi pod kontrolą. Wysoki poziom cukru we krwi jest głównym czynnikiem uszkadzającym nerwy4. Zarówno leki, jak i zdrowe odżywianie mogą pomóc w utrzymaniu poziomu glukozy we krwi pod kontrolą8.

Ważne jest, aby być świadomym objawów neuropatii cukrzycowej i przy pierwszych oznakach skontaktować się z lekarzem. Objawy wahają się od drętwienia po ból lub mrowienie w stopach7.

Utrzymywanie ciśnienia krwi pod kontrolą jest także istotne. Zdrowy styl życia, taki jak rzucenie palenia, ograniczenie spożycia alkoholu, utrzymywanie zdrowej wagi i regularne ćwiczenia, może pomóc w kontrolowaniu cukrzycy8.

Osoby z neuropatią cukrzycową powinny regularnie sprawdzać swoje stopy pod kątem urazów, ran lub pęcherzy, ponieważ utrata czucia może sprawić, że nie zauważą problemów10. Odpowiedni sen i zarządzanie stresem również odgrywają ważną rolę w ogólnym samopoczuciu10.

Regularna aktywność fizyczna może pomóc w poprawie kontroli poziomu cukru we krwi i może przynieść ulgę w objawach10. Osoby z neuropatią cukrzycową mogą skorzystać z konsultacji z lekarzem w sprawie odpowiednich opcji leczenia i zmian w stylu życia10.