Łysienie plackowate

Czym jest łysienie plackowate?

Łysienie plackowate to choroba autoimmunologiczna, która atakuje mieszki włosowe w organizmie. Choroba autoimmunologiczna oznacza, że układ odpornościowy organizmu przez pomyłkę uznaje zdrowe tkanki za niebezpieczne i zaczyna je atakować. W przypadku łysienia plackowatego układ odpornościowy atakuje mieszki włosowe, co powoduje wypadanie włosów12.

Nazwa choroby ma konkretne znaczenie: "alopecia" to medyczny termin oznaczający utratę włosów lub łysienie, a "areata" wskazuje, że występuje ono w małych, przypadkowych obszarach1. Choroba zazwyczaj objawia się nagłym pojawieniem się gładkich, okrągłych łysych plam na skórze głowy lub w innych miejscach, gdzie rosną włosy3.

Łysienie plackowate jest dość powszechną chorobą. W Stanach Zjednoczonych dotyka prawie 7 milionów ludzi, a około 20% przypadków dotyczy dzieci. Jest to druga najczęstsza forma utraty włosów, zaraz po łysieniu androgenowym u kobiet i mężczyzn1. Choroba może dotknąć każdego, niezależnie od płci czy pochodzenia etnicznego4.

Rodzaje łysienia plackowatego

Istnieje kilka klasyfikacji łysienia plackowatego. Podział zależy od ilości włosów, które zostały utracone, oraz od miejsca, w którym doszło do ich utraty1.

Łysienie plackowate totalne oznacza utratę wszystkich włosów na skórze głowy. W tym przypadku pacjent traci całą skórę owłosioną głowy, ale włosy na innych częściach ciała mogą pozostać1.

Łysienie plackowate uniwersalne to najbardziej rozległa forma choroby, w której dochodzi do utraty wszystkich włosów na głowie oraz na całym ciele. Jest to najrzadsza postać – dotyka tylko około 1% osób z łysieniem plackowatym1.

Rozproszone łysienie plackowate charakteryzuje się tym, że włosy stają się cieńsze na całej powierzchni, zamiast wypadać w wyraźnych plamach1.

Łysienie plackowate typu ophiasis to utrata włosów w formie paska na dolnej tylnej części głowy, w okolicy potyliczno-skroniowej1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Łysienie plackowate jest chorobą autoimmunologiczną, ale dokładna przyczyna, dla której układ odpornościowy zaczyna atakować mieszki włosowe, nie jest do końca znana. Lekarze uważają, że dochodzi do zaburzenia normalnego cyklu wzrostu włosów i utraty przywileju immunologicznego mieszków włosowych3.

Każdy może rozwinąć łysienie plackowate, ale prawdopodobieństwo zachorowania jest większe w niektórych przypadkach. Większe ryzyko mają dzieci, osoby z przypadkami łysienia plackowatego w rodzinie oraz osoby, które same lub ich krewni mają inne choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca, toczeń czy choroby tarczycy1.

Większość osób z łysieniem plackowatym ma genetyczną predyspozycję do rozwoju tej choroby. Mogą też istnieć czynniki środowiskowe wywołujące chorobę, choć nie jest to do końca jasne4. Stres psychologiczny i choroby mogą być czynnikami wywołującymi łysienie plackowate u osób z grup ryzyka, ale w większości przypadków nie ma wyraźnego czynnika wyzwalającego5.

Objawy i rozpoznanie

Głównym objawem łysienia plackowatego jest utrata włosów w okrągłych plamach. Te plamy mogą być małe lub pacjent może stracić wszystkie włosy na skórze głowy6. Najczęściej utrata włosów dotyczy skóry głowy, ale może również występować na brodzie, brwiach, rzęsach i innych częściach ciała2.

Charakterystyczne jest nagłe pojawienie się gładkich, łysych obszarów bez jakichkolwiek widocznych przyczyn. Na brzegach łysych plam można zauważyć krótkie, połamane włosy6. Paznokcie mogą również być chropawe i pokryte wgłębieniami6.

Ważne jest to, że poza utratą włosów nie ma innych objawów – pacjenci czują się dobrze i choroba nie powoduje bólu fizycznego65.

Rozpoznanie łysienia plackowatego zazwyczaj może być postawione na podstawie wzoru i historii utraty włosów. W niektórych przypadkach lekarz może wykonać biopsję, czyli pobranie małego wycinka skóry do badania pod mikroskopem, aby potwierdzić diagnozę. W biopsji poszukuje się komórek układu odpornościowego wokół podstawy mieszka włosowego4.

Możliwości leczenia

Chociaż nie ma lekarstwa na łysienie plackowate, dostępne są różne metody leczenia, które mogą pomóc w odrastaniu włosów. Skuteczne leczenie blokuje atak układu odpornościowego na mieszki włosowe, dzięki czemu włosy mogą odrosnąć7.

Wybór leczenia zależy od kilku czynników: rodzaju i nasilenia utraty włosów, wieku pacjenta, wcześniej stosowanych metod oraz obecności innych chorób alergicznych, takich jak atopowe zapalenie skóry7.

Leczenie pierwszego rzutu zazwyczaj obejmuje zastrzyki z triamcinolonu – leku z grupy kortykosteroidów – podawane bezpośrednio w miejsca łysienia. Dodatkowo stosuje się miejscowe steroidy lub minoksydyl, lek stosowany miejscowo na łyse plamy86.

W bardziej zaawansowanych lub opornych na leczenie przypadkach mogą być potrzebne leki doustne wpływające na układ odpornościowy, miejscowa immunoterapia kontaktowa lub inne metody8. Od czerwca 2022 roku Federalna Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) w Stanach Zjednoczonych zatwierdziła leki z grupy inhibitorów JAK (kinaz janusowych) do leczenia łysienia plackowatego7.

Czasami do łysych miejsc stosuje się substancje chemiczne, które łagodnie podrażniają skórę – może to stymulować odrastanie włosów6.

Ważne jest zrozumienie, że nie wszystkie metody leczenia działają u każdego pacjenta, a znalezienie odpowiedniego leczenia może wymagać czasu i cierpliwości7. Leczenie nie jest obowiązkowe, ponieważ choroba jest łagodna i często dochodzi do samoistnego odrastania włosów9.

Rokowanie i odrastanie włosów

Łysienie plackowate to przewlekła choroba charakteryzująca się nawracającymi epizodami utraty włosów. Chociaż wiele osób doświadcza samoistnego odrastania włosów w ciągu roku, choroba może powracać3.

Łysienie plackowate czasami ustępuje samo bez leczenia. Włosy zazwyczaj odrastają w ciągu kilku miesięcy. Jeśli jednak utrata włosów jest rozległa, jest mniej prawdopodobne, że włosy odrosną samoistnie6.

Często łysienie plackowate pojawia się tylko raz, a następnie następuje odrastanie normalnych włosów. Czasami jednak utrata włosów, po której następują okresy odrastania, może powtarzać się wielokrotnie przez wiele lat10.

U pacjentów z mniejszym niż 40% zajęciem skóry głowy badania wykazały, że leczenie może nie przynosić większych korzyści niż placebo. Wysoka częstość samoistnych remisji sprawia, że trudno jest jasno ocenić rzeczywistą skuteczność terapii, jeśli nie przeprowadza się odpowiednich badań kontrolnych9.

Choroba nie wpływa na długość życia i większość ludzi z łysieniem plackowatym jest ogólnie zdrowa15.

Życie z łysieniem plackowatym

Życie z łysieniem plackowatym może być wyzwaniem. Chociaż choroba nie zagraża życiu i nie powoduje bólu fizycznego, może mieć niszczący wpływ na stan psychiczny i prowadzić do izolacji społecznej oraz absencji w pracy lub szkole11.

Utrata włosów i ich odrastanie są nieprzewidywalne i mogą występować cyklicznie. Ludzie z łysieniem plackowatym i ich bliscy doświadczają różnych uczuć i frustracji12. Badania pokazują, że ponad 70% dorosłych z łysieniem plackowatym doświadcza depresji lub lęku13.

Do najczęstszych emocji związanych z łysieniem plackowatym należą: samotność i izolacja, żal, strach przed tym, że inni się dowiedzą, zakłopotanie, złość, poczucie winy lub obwinianie siebie12. Bardzo ważne jest, aby uznać wszystkie te uczucia, aby móc uzyskać odpowiednie wsparcie społeczne i psychologiczne13.

Istnieje wiele sposobów radzenia sobie z łysieniem plackowatym. Ważne jest dbanie o włosy – delikatne szczotkowanie miękką szczotką lub grzebieniem o szerokich zębach może zminimalizować wyciąganie, które może wyrywać włosy. Należy używać suszarki na średnim lub niższym poziomie ciepła, aby uniknąć nadmiernego obciążania włosów11.

Ochrona przed słońcem jest niezwykle ważna. Włosy chronią skórę głowy przed szkodliwymi promieniami UV słońca. Łyse plamy narażają skórę na te promienie, które są główną przyczyną raka skóry. Można się chronić, stosując kremy z filtrem przeciwsłonecznym, nosząc kapelusze lub chusty1114.

W przypadku małych plam można używać pudru, kremu lub kredki w kolorze włosów do maskowania problemu. Jeśli plamy są większe, można spróbować nosić perukę, częściową protezę włosów, chustę lub kapelusz13.

Edukacja na temat choroby jest bardzo pomocna. Zaufane źródła informacji oferują wiedzę na temat opcji leczenia, badań klinicznych i innych zasobów14. Rozmowa z ludźmi – jeśli czujesz się komfortowo, podziel się swoim doświadczeniem z przyjaciółmi, członkami rodziny lub współpracownikami, którzy mogą słuchać i zapewnić wsparcie14.

Jeśli zauważasz narastające uczucie depresji lub niepokoju, warto porozmawiać z licencjonowanym terapeutą lub doradcą. Mogą oni zaoferować wsparcie, pomysły na radzenie sobie ze stresem czy niepokojem, sposoby na relaks i wiele więcej14.