W skrócie
Ten artykuł opisuje badania kliniczne, w których analizowano azathioprine. Sprawdzano w nich głównie skuteczność i bezpieczeństwo leczenia u osób z różnymi chorobami zapalnymi i autoimmunologicznymi. Badane grupy obejmowały zarówno dorosłych, jak i dzieci.
Najważniejsze informacje
- Badania z udziałem azathioprine obejmowały wiele chorób zapalnych i autoimmunologicznych, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna, miastenia, zapalenie naczyń, stwardnienie rozsiane i zapalenie mięśnia sercowego. Najczęściej były to badania fazy 3, ale były też badania fazy 2, fazy 4 oraz jedno badanie o niskiej interwencji. W wielu projektach porównywano azathioprine z innym leczeniem, placebo lub strategią odstawienia leków. Główne grupy badane to dorośli, a w części badań także dzieci. Najczęściej oceniano skuteczność leczenia, czas do nawrotu, remisję oraz bezpieczeństwo. W niektórych badaniach azathioprine było elementem leczenia skojarzonego, a nie jedynym badanym lekiem.
Zakres badań z udziałem azathioprine
W dostarczonych danych azathioprine pojawia się w wielu badaniach klinicznych jako jeden z badanych leków, lek porównawczy albo część leczenia skojarzonego. Badania dotyczyły głównie chorób zapalnych i autoimmunologicznych, czyli takich, w których układ odpornościowy działa zbyt silnie lub w nieprawidłowy sposób.
Najczęściej badano skuteczność leczenia, ale w wielu projektach oceniano także bezpieczeństwo, tolerancję leczenia oraz wpływ na nawroty choroby. W części badań azathioprine było porównywane z innym lekiem, na przykład z rituximabem, tacrolimusem, mycophenolate mofetil lub z placebo.
Choroby i grupy pacjentów
Azathioprine badano u osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, chorobą Crohna, miastenią, zapaleniem naczyń, stwardnieniem rozsianym, zapaleniem mięśnia sercowego, toczniem i kilkoma innymi chorobami zapalnymi. W danych pojawiają się też badania po przeszczepie nerki, w chorobach płuc związanych z zespołem antysyntetazowym oraz w chorobach demielinizacyjnych u dzieci.
W większości badań uczestniczyli dorośli, ale niektóre projekty obejmowały również dzieci, na przykład w MOGAD, czyli chorobie związanej z przeciwciałami przeciwko myelin oligodendrocyte glycoprotein. Część badań była skierowana do osób z nowo rozpoznaną chorobą, a część do pacjentów z chorobą aktywną, oporną na leczenie lub po wcześniejszym uzyskaniu remisji.
Fazy badań i typy projektów
Najwięcej opisanych badań z azathioprine było w fazie 3, czyli w większych projektach porównujących skuteczność i bezpieczeństwo leczenia w większych grupach pacjentów. W danych są też badania fazy 2, które zwykle służą do sprawdzenia wstępnych efektów leczenia, oraz fazy 4, która ocenia leczenie po jego szerszym wprowadzeniu.
Występowały badania randomizowane, czyli takie, w których pacjenci są przydzielani do grup w sposób losowy, a także badania otwarte, w których uczestnicy i lekarze wiedzą, jakie leczenie jest stosowane. Jedno z badań miało charakter „low intervention”, co oznaczało mniej intensywną interwencję badawczą niż w typowych badaniach klinicznych.
Co oceniano w badaniach
W badaniach z azathioprine często mierzono czas do nawrotu, czyli jak długo pacjent pozostaje bez ponownego zaostrzenia choroby. Inne ważne cele to remisja, odpowiedź kliniczna, poprawa narządowa oraz możliwość wykonania zabiegu chirurgicznego po poprawie stanu choroby.
W wielu projektach oceniano także bezpieczeństwo, na przykład częstość działań niepożądanych, wyniki badań laboratoryjnych, parametry życiowe oraz potrzebę przerwania leczenia. W badaniach dotyczących nerek, serca lub płuc oceniano też konkretne wskaźniki narządowe, takie jak LVEF, SOFA, eGFR, CRR lub FVC/DLCO, zależnie od choroby i celu projektu.
Najważniejsze projekty badawcze
W badaniu dotyczącym wrzodziejącego zapalenia jelita grubego porównywano mirikizumab ze standardowym leczeniem opartym na azathioprine i glikokortykosteroidach, a głównym celem było uzyskanie kompleksowej kontroli choroby w 52. tygodniu. To badanie miało charakter fazy 3 i obejmowało osoby z nowo rozpoznaną umiarkowaną do ciężkiej postacią choroby.
W badaniu MOGWAI Azathioprine oceniano u pacjentów po pierwszym rzucie choroby MOG-AD, aby sprawdzić, czy leczenie zmniejsza ryzyko pierwszego nawrotu w czasie do trzech lat. Podobny cel miało badanie u dzieci z MOGAD, gdzie porównywano leczenie natychmiastowe z odroczonym i mierzono roczną częstość nawrotów po 24 miesiącach.
W badaniu dotyczącym miastenii sprawdzano, czy wczesne leczenie steroidami, z dodaniem rituximabu w razie nawrotu objawów, zmniejsza ryzyko uogólnienia choroby w ciągu 2 lat. W innym projekcie u osób z uogólnioną miastenią oceniano skuteczność terapii komórkowej KYV-101, a azathioprine pojawiało się jako element leczenia porównawczego lub standardowego.
W chorobie Crohna porównywano azathioprine z methotrexate w leczeniu skojarzonym z adalimumabem, a głównym wynikiem była odpowiedź endoskopowa po 26 tygodniach. W innym badaniu z udziałem osób z przetokami odbytu analizowano, czy leczenie wspomagające może poprawić stan przetoki na tyle, by umożliwić jej chirurgiczne zamknięcie.
W chorobach naczyniowych, takich jak ANCA-associated vasculitis, badano zarówno utrzymanie, jak i odstawianie leczenia immunosupresyjnego u osób z niewydolnością nerek lub z zakażeniem BKPyV po przeszczepie nerki. W tych projektach celem było zmniejszenie ciężkich zdarzeń, takich jak ciężkie infekcje, nawrót choroby lub zgon, albo skrócenie czasu do zakończenia wiremii BKPyV.
W badaniu dotyczącym zapalenia mięśnia sercowego i zapalnej kardiomiopatii oceniano 12-miesięczne leczenie prednizonem i azathioprine w porównaniu z placebo, a głównym miernikiem była frakcja wyrzutowa lewej komory, czyli LVEF. W badaniu dotyczącym tocznia i toczniowego zapalenia nerek azathioprine było częścią porównywanego schematu leczenia, a głównym punktem końcowym była pełna odpowiedź nerkowa po 52 tygodniach.
Jak rozumieć wyniki badań
Wyniki takich badań pomagają zrozumieć, w jakich chorobach azathioprine może być użyteczne jako część terapii lub jako leczenie porównawcze. Nie oznacza to jednak, że wszystkie badania miały ten sam cel, bo w jednych projektach chodziło o utrzymanie remisji, a w innych o zmniejszenie nawrotów, poprawę wyników narządowych albo ocenę bezpieczeństwa.
Warto też pamiętać, że w wielu badaniach azathioprine nie było jedynym lekiem, lecz elementem większego schematu leczenia. Dlatego wyniki trzeba zawsze rozumieć w kontekście konkretnej choroby, porównywanego leczenia i badanej grupy pacjentów.