Zaburzenie tętnicze

Czym są zaburzenia tętnicze

Zaburzenie tętnicze to każdy stan, który wpływa na układ krążenia, czyli system naczyń krwionośnych. Obejmuje choroby tętnic, żył i naczyń limfatycznych, a także zaburzenia krwi, które wpływają na krążenie1.

Tętnice to elastyczne naczynia krwionośne, które transportują krew od serca do każdej części ciała. Żyły natomiast odprowadzają krew z powrotem do serca. Najmniejsze naczynia krwionośne, zwane kapillarami, łączą małe żyły z tętnicami i dostarczają tlen oraz składniki odżywcze do tkanek, a także odbierają z nich produkty przemiany materii1.

Zaburzenia tętnicze ograniczają przepływ krwi przez jedną lub więcej tętnic. Dzieje się tak, gdy tętnica ulega zwężeniu lub zablokowaniu. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, czyli gromadzenie się płytki nazębnej w tętnicach2.

Istnieją dwie główne formy zaburzeń tętniczych. Ostre zaburzenie tętnicze to stan, w którym coś (zwykle skrzep krwi) nagle spowalnia lub zatrzymuje przepływ krwi. Jest to nagły przypadek medyczny wymagający natychmiastowej opieki. Przewlekłe zaburzenie tętnicze rozwija się stopniowo – schorzenie podstawowe (zazwyczaj miażdżyca) stopniowo spowalnia przepływ krwi. Z upływem czasu objawy nasilają się i wzrasta ryzyko powikłań2.

Typy zaburzeń tętniczych

Zaburzenia tętnicze można podzielić na dwa główne typy: zaburzenia niedrożne i zaburzenia czynnościowe3.

Zaburzenia niedrożne tętnic powstają, gdy coś fizycznie zwęża lub blokuje tętnice. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca spowodowana gromadzeniem się płytki nazębnej w ścianach tętnic. Płytka nazębna składa się z cholesterolu, materiału tłuszczowego i fibryny (białka krzepnięcia). Dysplazja włóknisto-mięśniowa jest przykładem niedrożnego zaburzenia tętnic spowodowanego nieprawidłowościami w komórkach ściany naczynia, a nie miażdżycą3.

W przypadku czynnościowych zaburzeń tętnic przepływ krwi zmniejsza się, ponieważ tętnice nie funkcjonują prawidłowo. Normalnie tętnice ramion i nóg rozszerzają się i zwężają w odpowiedzi na zmiany w otoczeniu, takie jak zmiana temperatury, zmiany przepływu krwi lub sygnały z mózgu. Czynnościowe zaburzenie tętnic zwykle występuje, gdy normalne mechanizmy rozszerzające i zwężające te tętnice są wyolbrzymione. Dotknięte tętnice kurczą się silniej i częściej3.

Najpowszechniejszym typem zaburzenia tętniczego jest choroba tętnic obwodowych (peripheral artery disease, PAD). Choroba tętnic obwodowych wpływa na ponad 200 milionów ludzi na całym świecie i około 12 milionów dorosłych w wieku 40 lat i więcej w Stanach Zjednoczonych4. W Stanach Zjednoczonych choroba ta dotyka od 12% do 20% Amerykanów w wieku 60 lat i więcej, a liczba osób z tym schorzeniem wzrasta do prawie 50% u osób w wieku 85 lat i więcej5.

Choroba tętnic obwodowych występuje, gdy tętnice w kończynach – zwykle w nogach – ulegają zwężeniu, ograniczając przepływ krwi. Miażdżyca jest najczęstszą przyczyną. Może prowadzić do dyskomfortu nóg, który zaczyna się podczas aktywności i ustępuje po odpoczynku4.

Około 16% dorosłych w wieku 60-69 lat ma chorobę tętnic obwodowych. Liczba osób z tym schorzeniem wzrasta ponad dwukrotnie (34%) u dorosłych w wieku 70-82 lat6.

Objawy zaburzeń tętniczych

Objawy zaburzeń tętniczych zależą od tego, które tętnice są zwężone lub zablokowane. Zwężenie lub zablokowanie tętnic szyjnych lub kręgowych wpływa na mózg. Problemy z aortą wpływają na klatkę piersiową, plecy i brzuch. Zwężenie tętnic wieńcowych wpływa na serce, a zwężenie tętnic obwodowych wpływa na nogi, pośladki i stopy2.

W przypadku choroby tętnic obwodowych wiele osób nie ma żadnych objawów. Jednak niektórzy odczuwają bolesny ból w nogach podczas chodzenia, który zwykle znika po kilku minutach odpoczynku. Termin medyczny dla tego stanu to chromanie przestankowe7.

Ból może mieć różne nasilenie – od łagodnego do silnego – i zwykle ustępuje po kilku minutach, gdy odpoczniesz nogi. Obie nogi są często dotknięte jednocześnie, chociaż ból może być gorszy w jednej nodze7.

Najczęściej pierwszym objawem choroby tętnic obwodowych jest dyskomfort nóg podczas aktywności. Dzieje się tak, gdy tętnice nie mogą nadążyć za zwiększonym zapotrzebowaniem mięśni na krew. W miarę postępu choroby może wystąpić ból nóg lub stóp podczas odpoczynku. Jednak wiele osób nie ma żadnych objawów i zostaje zdiagnozowanych tylko podczas badań przesiewowych4.

Możliwe objawy obejmują dyskomfort nóg podczas aktywności – możesz odczuwać ból, skurcze, drętwienie lub zmęczenie. Inne objawy choroby tętnic obwodowych mogą obejmować utratę włosów na nogach i stopach, drętwienie lub osłabienie nóg, kruche, wolno rosnące paznokcie u stóp, owrzodzenia (otwarte rany) na stopach i nogach, które się nie goją, zmianę koloru skóry na nogach, taką jak bladość większa niż zwykle lub niebieskawy kolor, błyszczącą skórę, u mężczyzn zaburzenia erekcji oraz kurczenie się (zanik) mięśni nóg7.

Fizyczne oznaki w nodze, które mogą wskazywać na chorobę tętnic obwodowych, obejmują zanik mięśni (osłabienie), utratę włosów, gładką, błyszczącą skórę, skórę chłodną w dotyku, zwłaszcza jeśli występuje ból podczas chodzenia (który ustępuje po zaprzestaniu chodzenia), zmniejszone lub nieobecne tętno w stopach oraz owrzodzenia lub wrzody na nogach lub stopach, które się nie goją, oraz zimne lub drętwiejące palce u stóp8.

Objawy często rozwijają się powoli, z czasem. Jeśli objawy rozwijają się szybko lub nagle się pogarszają, może to być oznaka poważnego problemu wymagającego natychmiastowego leczenia7.

Należy zgłosić się do lekarza, jeśli występuje nawracający ból nóg podczas ćwiczeń. Wiele osób błędnie uważa, że jest to po prostu część starzenia się, ale nie ma powodu, dla którego osoba zdrowa skądinąd miałaby odczuwać ból nóg7.

Czynniki ryzyka

Choroba tętnic obwodowych jest formą choroby sercowo-naczyniowej, ponieważ wpływa na naczynia krwionośne. Zwykle jest spowodowana gromadzeniem się złogów tłuszczowych w ścianach tętnic nóg. Złogi tłuszczowe (miażdżyca) składają się z cholesterolu i innych substancji odpadowych7.

Gromadzenie się złogów tłuszczowych na ścianach tętnic powoduje, że tętnice stają się węższe i ograniczają przepływ krwi do nóg. Ten proces nazywa się miażdżycą7.

Istnieją pewne czynniki, które mogą zwiększyć ryzyko rozwoju choroby tętnic obwodowych i innych form chorób sercowo-naczyniowych. Najważniejsze czynniki ryzyka to8:

• Palenie tytoniu – najważniejszy czynnik ryzyka
• Cukrzyca typu 1 i typu 2
• Wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie tętnicze)
• Wysoki poziom cholesterolu
• Starzenie się

Najważniejszymi czynnikami ryzyka choroby tętnic obwodowych są hiperlipidemia, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, przewlekła choroba nerek i palenie tytoniu. Obecność trzech lub więcej czynników powoduje dziesięciokrotny wzrost ryzyka choroby tętnic obwodowych5.

Każdy może rozwinąć chorobę tętnic obwodowych, ale ryzyko wzrasta z wiekiem. Osoby czarnoskóre mają wyższe ryzyko w porównaniu z osobami białymi niehiszpańskimi, szczególnie po 50. roku życia (u mężczyzn) i po 60. roku życia (u kobiet)4.

Diagnoza

Choroba tętnic obwodowych jest zwykle diagnozowana poprzez badanie fizykalne przeprowadzone przez lekarza oraz przez porównanie ciśnienia krwi w ramieniu i kostce7.

Różnica między tymi dwoma pomiarami może wskazywać na chorobę tętnic obwodowych i nazywa się wskaźnikiem kostka-ramię (ankle brachial pressure index, ABPI)7.

Aktualne wytyczne zalecają badanie spoczynkowego wskaźnika kostka-ramię dla pacjentów z wywiadem lub wynikami badania sugerującymi chorobę tętnic obwodowych. Pacjenci z objawami choroby, ale z prawidłowym spoczynkowym wskaźnikiem kostka-ramię, mogą być poddani dalszej ocenie za pomocą badania wskaźnika kostka-ramię po wysiłku5.

Nie zaleca się rutynowego badania przesiewowego wskaźnika kostka-ramię u osób bez zwiększonego ryzyka choroby tętnic obwodowych5.

Pacjenci z podwyższonym ryzykiem choroby tętnic obwodowych powinni być ocenieni pod kątem objawów bólu nóg podczas wysiłku, bólu niedokrwiennego w spoczynku i ran, które się nie goją. Badanie naczyniowe powinno obejmować palpację tętna w kończynach dolnych oraz osłuchiwanie w poszukiwaniu szmerów udowych5.

Leczenie i postępowanie

Nie ma lekarstwa na chorobę tętnic obwodowych, ale zmiany stylu życia i leki mogą pomóc zmniejszyć objawy. Te metody leczenia mogą również pomóc zmniejszyć ryzyko rozwoju innych rodzajów chorób sercowo-naczyniowych9.

Leczenie jest bardzo ważne, ponieważ choroba tętnic obwodowych jest oznaką, że naczynia krwionośne są niezdrowe9.

W ciężkich przypadkach lub gdy początkowe leczenie nie zmniejszyło skutecznie objawów, może być stosowana chirurgia9.

Leczenie choroby tętnic obwodowych obejmuje zmiany stylu życia – w tym zaprzestanie palenia i nadzorowaną terapię ćwiczeniową – oraz leki zapobiegające wtórnym chorobom, w tym terapię przeciwpłytkową, inhibitory konwertazy angiotensyny lub blokery receptora angiotensyny oraz statyny5.

Leki, uporządkowana terapia ćwiczeniowa i procedury mogą zapobiec powikłaniom, takim jak utrata kończyny4.

Chirurgiczna rewaskularyzacja powinna być rozważona u pacjentów z chromaniem ograniczającym styl życia, którzy mają nieodpowiednią odpowiedź na wyżej wymienione terapie. Pacjenci z ostrym lub zagrażającym kończynie niedokrwieniem powinni być natychmiast skierowani do chirurga naczyniowego5.

Zmiany stylu życia

Dwie najważniejsze zmiany stylu życia, które można wprowadzić po zdiagnozowaniu choroby tętnic obwodowych, to regularne ćwiczenia i zaprzestanie palenia, jeśli się pali9.

Zapobieganie powikłaniom

Choroba tętnic obwodowych i choroba wieńcowa (choroba głównych naczyń krwionośnych serca) często występują razem. Miażdżyca powstaje, gdy tętnice zostają zablokowane przez płytkę tłuszczową, prowadząc do obu tych chorób. Większość osób, które umierają z chorobą tętnic obwodowych, umiera z powodu powiązanej choroby serca6.

Zmiany stylu życia (takie jak dieta i ćwiczenia) oraz leki mogą pomóc zmniejszyć objawy i problemy związane z chorobą tętnic obwodowych6.

Chirurgia może naprawić przepływ krwi poprzez otwarcie lub ominięcie zablokowanych tętnic. W przypadku osób z cukrzycą poprawa kontroli glikemii może ograniczyć skutki postępu choroby naczyń obwodowych6.

Wczesna diagnoza i leczenie zaburzeń tętniczych może zmniejszyć ryzyko powikłań. Zmiany stylu życia, leki i procedury mogą pomóc obniżyć ryzyko powikłań2.