Zaburzenie lękowe

Czym jest zaburzenie lękowe

Zaburzenie lękowe to rodzaj schorzenia psychicznego, które charakteryzuje się nadmiernym strachem i niepokojem. Osoby z zaburzeniem lękowym mogą reagować na różne sytuacje i rzeczy uczuciem strachu i napięcia, często doświadczając również fizycznych objawów lęku, takich jak szybkie bicie serca czy pocenie się1.

Odczuwanie lęku jest normalne i naturalne. Możesz czuć się zaniepokojony, gdy musisz rozwiązać problem w pracy, iść na rozmowę kwalifikacyjną, zdać egzamin lub podjąć ważną decyzję. Pewien poziom lęku może być nawet korzystny – pomaga nam zauważać niebezpieczne sytuacje i skupia naszą uwagę, dzięki czemu pozostajemy bezpieczni1.

Jednak zaburzenie lękowe wykracza poza zwykłą nerwowość czy lekki strach, który możesz czasem odczuwać. Zaburzenie lękowe występuje, gdy niepokój przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, gdy reakcje są często nieproporcjonalne do sytuacji i gdy nie możesz kontrolować swoich reakcji na różne okoliczności1.

W 2021 roku na całym świecie z zaburzeniami lękowymi zmagało się 359 milionów ludzi, co czyni je najczęstszymi zaburzeniami psychicznymi2. W Stanach Zjednoczonych prawie jedna trzecia osób doświadczy zaburzenia lękowego w pewnym momencie swojego życia3.

Rodzaje zaburzeń lękowych

Istnieje kilka rodzajów zaburzeń lękowych, z których każde ma swoje charakterystyczne cechy. Według Diagnostycznego i Statystycznego Podręcznika Zaburzeń Psychicznych (DSM-5), który jest standardowym podręcznikiem do diagnozowania schorzeń psychicznych, wyróżnia się następujące typy1:

Uogólnione zaburzenie lękowe to stan, w którym osoby martwią się zwykłymi sprawami, takimi jak zdrowie, pieniądze, praca czy rodzina. Jednak ich obawy są nadmierne i występują niemal codziennie przez co najmniej sześć miesięcy4.

Zaburzenie paniczne charakteryzuje się występowaniem napadów paniki. Są to nagłe, powtarzające się okresy intensywnego strachu, które pojawiają się, gdy nie ma rzeczywistego niebezpieczeństwa. Napady przychodzą szybko i mogą trwać kilka minut lub dłużej4.

Fobie to intensywny strach przed czymś, co w rzeczywistości stwarza niewielkie niebezpieczeństwo lub wcale go nie stwarza. Strach może dotyczyć pająków, latania, chodzenia w zatłoczone miejsca lub przebywania w sytuacjach społecznych, co nazywa się lękiem społecznym4.

Objawy i oznaki

Lęk może powodować wiele różnych objawów. Może wpływać na to, jak czujesz się fizycznie, psychicznie, a także na twoje zachowanie. Nie zawsze jest łatwo rozpoznać, że lęk jest przyczyną odczuwania lub zachowania się w inny sposób5.

Objawy fizyczne zaburzeń lękowych obejmują szybsze, nieregularne lub bardziej odczuwalne bicie serca, uczucie zawrotów głowy, bóle głowy, ból w klatce piersiowej, utratę apetytu, pocenie się, problemy z oddychaniem, uczucie gorąca oraz drżenie5.

Objawy psychiczne to uczucie napięcia lub nerwowości, niemożność zrelaksowania się, martwienie się przeszłością lub przyszłością, uczucie płaczliwości, problemy ze snem, trudności w koncentracji, strach przed najgorszym oraz natarczywe myśli traumatyczne lub obsesyjne5.

Zmiany w zachowaniu mogą obejmować niemożność cieszenia się czasem wolnym, trudności w dbaniu o siebie, problemy z tworzeniem lub utrzymywaniem relacji, obawy przed próbowaniem nowych rzeczy, unikanie miejsc i sytuacji, które wywołują lęk, oraz zachowania kompulsywne, takie jak ciągłe sprawdzanie różnych rzeczy5.

W przypadku napadu paniki mogą wystąpić dodatkowe objawy, takie jak szybkie bicie serca, uczucie omdlenia, zawrotów głowy lub lekkie ogłuszenie, poczucie utraty kontroli, pocenie się, drżenie lub trzęsienie, skrócony oddech lub bardzo szybkie oddychanie, mrowienie w palcach lub wargach oraz mdłości5. Napad paniki zwykle trwa od 5 do 30 minut. Może być przerażający, ale nie jest niebezpieczny i nie powinien ci zaszkodzić5.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyna zaburzeń lękowych nie jest do końca znana. Naukowcy uważają, że rolę mogą odgrywać takie czynniki jak genetyka, biologia i chemia mózgu, stres oraz środowisko, w którym żyjemy4.

Czynniki ryzyka różnych typów zaburzeń lękowych mogą się różnić. Na przykład uogólnione zaburzenie lękowe i fobie występują częściej u kobiet, ale lęk społeczny może dotykać zarówno kobiet, jak i mężczyzn4. Kobiety mają około dwa razy większe prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzenia lękowego niż mężczyźni1.

Objawy lęku często pojawiają się po raz pierwszy w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania2. Zaburzenia lękowe mogą dotykać dzieci, młodzieży i dorosłych1.

Diagnoza

Chociaż nie ma wystarczających dowodów wspierających powszechne badania przesiewowe w kierunku zaburzeń lękowych w ogólnej populacji dorosłych, ocena powinna być rozważona u pacjentów, którzy wyrażają powtarzający się, wszechobecny niepokój lub zgłaszają się z objawami somatycznymi, których nie można przypisać żadnym schorzeniom medycznym6.

Istnieją sprawdzone narzędzia, które mogą pomóc w diagnozie i ocenie zaburzeń lękowych. GAD-7 (kwestionariusz do oceny uogólnionego zaburzenia lękowego) oraz Patient Health Questionnaire do oceny zaburzenia panicznego to zatwierdzony narzędzia, które mogą wspomóc w diagnozie i ocenie stanu pacjenta6.

Ważne jest, aby wiedzieć, że zaburzenia lękowe często występują razem z zaburzeniami związanymi z używaniem substancji, które powinny być leczone równocześnie6.

Leczenie

Leczenie zaburzeń lękowych jest skuteczne i zwykle obejmuje połączenie leków oraz psychoterapii (rozmowy z terapeutą)1. Istnieje kilka bardzo skutecznych metod leczenia tych schorzeń2.

Leki przeciwdepresyjne są lekami pierwszego wyboru w leczeniu zaburzeń lękowych, szczególnie nowsze selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). SSRI mają bezpieczniejszy profil działań niepożądanych (szczególnie w przypadku przedawkowania) i są łatwiejsze do dostosowania do skutecznych dawek bez nadmiernego obciążenia działaniami niepożądanymi w porównaniu ze starszymi trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi7.

SSRI oraz inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) są zalecane jako leki pierwszego rzutu w leczeniu uogólnionego zaburzenia lękowego i zaburzenia panicznego6.

Leki przeciwdepresyjne powinny być kontynuowane przez co najmniej sześć do dwunastu miesięcy po osiągnięciu odpowiedzi na leczenie, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby6.

Benzodiazepiny nie są skuteczniejsze niż leki przeciwdepresyjne w leczeniu zaburzeń lękowych i nie powinny być stosowane jako terapia pierwszego rzutu6. Benzodiazepiny nie są zalecane do długotrwałego stosowania ze względu na reakcje niepożądane, ryzyko uzależnienia i wyższą śmiertelność6.

Psychoterapia może być równie skuteczna jak leki w przypadku uogólnionego zaburzenia lękowego i zaburzenia panicznego6. Skuteczne metody terapii obejmują terapię poznawczo-behawioralną (CBT)6.

Niektóre sposoby radzenia sobie z zaburzeniami lękowymi obejmują poznawanie lęku, uważność, techniki relaksacyjne, prawidłowe techniki oddechowe, dostosowanie diety, ćwiczenia fizyczne, naukę asertywności, budowanie poczucia własnej wartości, terapię poznawczą, terapię ekspozycyjną, uporządkowane rozwiązywanie problemów oraz grupy wsparcia8.

Życie z zaburzeniem lękowym

Zaburzenia lękowe mogą utrudniać przejście przez dzień. Na szczęście istnieje kilka skutecznych metod leczenia tych schorzeń1. Powrót do zdrowia jest możliwy przy odpowiednim leczeniu8.

Około jedna na cztery osoby z zaburzeniami lękowymi otrzymuje leczenie tego stanu2, co oznacza, że wiele osób, które potrzebują pomocy, jej nie otrzymuje.

Istnieje kilka rzeczy, które możesz wypróbować, aby pomóc sobie w radzeniu z lękiem, strachem i paniką. Spróbuj porozmawiać o swoich uczuciach z przyjacielem, członkiem rodziny, pracownikiem służby zdrowia lub doradcą. Możesz także skontaktować się z organizacjami wspierającymi osoby w kryzysie5.

Stosuj uspokajające ćwiczenia oddechowe. Aktywność fizyczna, taka jak bieganie, spacery, pływanie i joga, może pomóc w relaksacji. Zadbaj o to, aby móc zasnąć, jeśli masz trudności ze snem. Jedz zdrową dietę z regularnymi posiłkami, aby utrzymać stały poziom energii5.

Nie próbuj robić wszystkiego naraz – wyznaczaj małe cele, które możesz łatwo osiągnąć. Nie koncentruj się na rzeczach, których nie możesz zmienić – poświęć swój czas i energię na pomaganie sobie w poczuciu się lepiej. Nie unikaj sytuacji, które wywołują u ciebie lęk – spróbuj stopniowo wydłużać czas spędzony w niepokojących sytuacjach, aby stopniowo zmniejszyć lęk5.

Ćwiczenia fizyczne mogą pomóc w radzeniu sobie z lękiem i depresją. Dzieje się tak, ponieważ organizm może produkować więcej serotoniny i endorfin, które mogą mieć pozytywny wpływ na umysł i zdolność radzenia sobie ze stresem. Trening może również pomóc zmniejszyć zmęczenie, obniżyć napięcie i poprawić nastrój9. Rozważ zaplanowanie 30 minut lub więcej ćwiczeń co najmniej trzy do pięciu dni w tygodniu9.