Zaburzenie afektywne

Czym jest zaburzenie afektywne?

Zaburzenie afektywne, znane również jako zaburzenie nastroju, to grupa schorzeń psychicznych i behawioralnych, w których główną cechą jest zakłócenie nastroju danej osoby12. Nastrój definiuje się jako trwałe i wszechobecne uczucie, które jest odczuwane wewnętrznie i które wpływa niemal na wszystkie aspekty zachowania człowieka w świecie zewnętrznym3.

Zaburzenia afektywne są częstym zjawiskiem psychiatrycznym prowadzącym do zwiększonej zachorowalności i śmiertelności3. To stan zdrowia psychicznego, który wpływa głównie na stan emocjonalny osoby. Jest to zaburzenie, w którym doświadcza się długich okresów skrajnego szczęścia, skrajnego smutku lub obu tych stanów. Niektóre zaburzenia nastroju obejmują również inne utrzymujące się emocje, takie jak gniew i drażliwość4.

Jest normalne, że nastrój zmienia się w zależności od sytuacji. Jednak w przypadku diagnozy zaburzenia nastroju objawy muszą być obecne przez kilka tygodni lub dłużej. Zaburzenia nastroju mogą powodować zmiany w zachowaniu i wpływać na zdolność do wykonywania rutynowych czynności, takich jak praca czy nauka4.

zaburzenie nastroju

Rodzaje zaburzeń afektywnych

Dwa najczęstsze zaburzenia nastroju to depresja i zaburzenie dwubiegunowe4. Zaburzenia afektywne obejmują kilka różnych typów24:

• Depresja i jej podtypy
• Zaburzenie dwubiegunowe i jego podtypy
• Dysforia przedmiesiączkowa
• Zaburzenie dezregulacji nastroju z drażliwością
• Dystymia i cyklotymia
• Uogólnione zaburzenie lękowe
• Zaburzenie paniki
• Fobie, w tym agorafobia
• Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne
• Zespół stresu pourazowego

Depresja (zwana też depresją dużą lub kliniczną) jest powszechnym stanem zdrowia psychicznego. Objawy depresyjne obejmują uczucie smutku lub beznadziejności. Stan ten może również powodować trudności z myśleniem, pamięcią, jedzeniem i spaniem. Aby osoba otrzymała diagnozę depresji klinicznej, objawy muszą trwać co najmniej dwa tygodnie4.

Istnieje kilka różnych typów depresji, w tym24:

• Depresja poporodowa: ten typ depresji występuje w czasie ciąży lub po zakończeniu ciąży u kobiet. Kobiety doświadczają zmian hormonalnych, fizycznych, emocjonalnych, finansowych i społecznych po urodzeniu dziecka, co może powodować objawy depresji poporodowej
• Depresja atypowa
• Sezonowe zaburzenie afektywne (SAD): typ depresji związany z porami roku
• Dystymia: przewlekła forma depresji

Zaburzenie dwubiegunowe charakteryzuje się naprzemiennymi cyklami depresji i manii. Objawy manii obejmują podwyższony lub ekspansywny nastrój, zawyżone poczucie własnej wartości lub ważności, zmniejszoną potrzebę snu, pędzące myśli i impulsywne zachowanie. Epizody hipomanii są zazwyczaj krótsze i mniej nasilone niż mania2. Cyklotymia charakteryzuje się cyklami depresji niskiego stopnia i hipomanii2.

Objawy zaburzeń afektywnych

Objawy depresji dużej obejmują uczucie smutku, utratę zainteresowania zwykle przyjemnymi aktywnościami (określane jako anhedonia), zmiany w apetycie i śnie, utratę energii oraz problemy z koncentracją i podejmowaniem decyzji2. Epizody dystymii przypominają depresję, ale są łagodniejsze i często trwają dłużej2.

Objawy manii obejmują podwyższony lub ekspansywny nastrój, zawyżone poczucie własnej wartości lub ważności, zmniejszoną potrzebę snu, pędzące myśli i impulsywne zachowanie2.

Cięższe objawy obejmują uczucie beznadziejności, bezwartościowości oraz myśli samobójcze2.

Rozpoznanie i diagnoza

Kobiety mają dwukrotnie większe prawdopodobieństwo doświadczenia dużej depresji niż mężczyźni, podczas gdy zaburzenie dwubiegunowe występuje jednakowo często u kobiet i mężczyzn. Chociaż początek tych zaburzeń może wystąpić w każdym wieku, wiele osób doświadcza pierwszego epizodu w wieku między 25 a 44 lat2.

Ważne jest, aby zaburzenia nastroju były dokładnie zdiagnozowane i leczone. Zaburzenia afektywne mogą mieć ogromny wpływ na zdolność ludzi do pracy, ich relacje i życie rodzinne. Jednak odpowiednie leczenie może nie tylko pomóc poprawić objawy tych zaburzeń, ale może przywrócić osobę do normalnego funkcjonowania2.

Leczenie zaburzeń afektywnych

Leczenie zaburzeń afektywnych jest możliwe — zazwyczaj za pomocą kombinacji leków i psychoterapii (terapii rozmową)4. Zaburzenia nastroju można leczyć za pomocą różnych metod5:

Leki stosowane w leczeniu zaburzeń afektywnych obejmują45:

• Leki przeciwdepresyjne: te leki wpływają na substancje chemiczne w mózgu zwane neuroprzekaźnikami, które odgrywają rolę w regulacji nastroju
• Stabilizatory nastroju: te leki pomagają regulować wahania nastroju
• Leki przeciwpsychotyczne: stosowane w niektórych przypadkach zaburzeń nastroju
• Leki przeciwlękowe: mogą być stosowane w krótkim okresie

Psychoterapia, zwana również terapią rozmową, obejmuje sesje z terapeutą w celu omówienia swojego stanu i powiązanych z nim spraw. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest popularną formą psychoterapii stosowaną w leczeniu zaburzeń nastroju. CBT pomaga zidentyfikować niezdrowe, negatywne przekonania i zachowania oraz zastąpić je zdrowymi, pozytywnymi5.

Istnieją również rzeczy, które można samodzielnie wypróbować, aby pomóc w poprawie objawów6:

• Staraj się jak najwięcej przebywać w naturalnym świetle słonecznym
• Spraw, aby środowisko pracy i domu było jak najbardziej jasne i przewiewne
• Siadaj blisko okien, gdy jesteś w pomieszczeniach
• Regularnie ćwicz, szczególnie na zewnątrz i w ciągu dnia
• Jedz zdrową, zbilansowaną dietę
• Jeśli to możliwe, unikaj stresujących sytuacji

Depresja sezonowa

Sezonowe zaburzenie afektywne (SAD), często nazywane depresją sezonową, jest rozważane jako zaburzenie depresyjne — podtyp dużej depresji ze zmianami sezonowymi. Oznacza to, że rozpoczyna się jesienią i trwa przez miesiące zimowe, poprawiając się wiosną7.

Około 5% Amerykanów ma sezonowe zaburzenie afektywne. Kobiety są czterokrotnie bardziej narażone na jego doświadczenie. Ponadto ludzie, którzy mieszkają w stanach północnych, takich jak Pacyficzny Północny Zachód, Alaska i Nowa Anglia, zwykle częściej doświadczają sezonowego zaburzenia afektywnego7.

Sezonowe zaburzenie afektywne może rozpocząć się w każdym wieku. Zazwyczaj zaczyna się w wieku między 18 a 30 lat7. Sezonowe zaburzenie afektywne jest związane z porami roku — zazwyczaj rozpoczyna się jesienią i trwa przez zimę, poprawiając się wiosną8.

Objawy sezonowego zaburzenia afektywnego obejmują7:

• Uczucie smutku
• Utrata zainteresowania lub przyjemności z aktywności, które zazwyczaj sprawiają przyjemność
• Zmiany w apetycie (zazwyczaj jedzenie więcej i pragnienie węglowodanów i cukrów)
• Zmiana we śnie (zwykle za dużo snu)
• Utrata energii lub uczucie większego zmęczenia pomimo dobrej ilości snu
• Spowolnione myślenie, koncentracja lub podejmowanie decyzji
• Uczucie beznadziejności, bezwartościowości lub winy
• Myśli o śmierci lub samobójstwie

Przyrost masy ciała i zbyt dużo snu, znane jako hipersomnia, są bardzo powszechne w przypadku SAD7.

Leczenie sezonowego zaburzenia afektywnego obejmuje podobne metody jak w przypadku innych zaburzeń nastroju. Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Opieki (NICE) zaleca, aby SAD było leczone w taki sam sposób jak inne rodzaje depresji. Obejmuje to stosowanie terapii rozmową, takich jak terapia poznawczo-behawioralna (CBT) lub leków, takich jak leki przeciwdepresyjne6.

Terapia światłem jest również popularnym sposobem leczenia SAD, chociaż NICE stwierdza, że nie jest jasne, czy jest ona skuteczna6.