Wrodzony opuszkow-rdzeniowy zanik mięśni, znany także jako choroba Kennedy'ego, to rzadkie genetyczne schorzenie, które powoduje stopniowe osłabienie i zanik mięśni głównie u dorosłych mężczyzn, wraz z objawami związanymi z zaburzeniami hormonalnymi.
Czym jest wrodzony opuszkow-rdzeniowy zanik mięśni
Wrodzony opuszkow-rdzeniowy zanik mięśni to choroba, w której dochodzi do uszkodzenia specjalnych komórek nerwowych (neuronów ruchowych dolnych), które łączą rdzeń kręgowy i pień mózgu z mięśniami i kontrolują ruchy ciała. Stopniowe obumieranie tych komórek prowadzi do słabnięcia i zaniku mięśni.
Nazwa "opuszkowy" odnosi się do struktury w dolnej części mózgu o kształcie przypominającym cebulkę, która zawiera komórki nerwowe kontrolujące mięśnie twarzy, ust i gardła. Choroba ta nosi również nazwę choroby Kennedy'ego, na cześć doktora Williama Kennedy'ego, który po raz pierwszy opisał to schorzenie w 1968 roku.
Kogo dotyka ta choroba
Wrodzony opuszkow-rdzeniowy zanik mięśni jest schorzeniem rzadkim. Szacuje się, że występuje u mniej niż 1 na 150 000 mężczyzn. Według innych danych rozpowszechnienie wynosi około 1 na 30 000 urodzeń mężczyzn. Choroba bardzo rzadko dotyka kobiety.
Ta choroba dotyka niemal wyłącznie mężczyzn z powodu sposobu dziedziczenia. Jest to schorzenie sprzężone z chromosomem X o dziedziczeniu recesywnym. Mężczyźni posiadają tylko jeden chromosom X, który dziedziczą po matce. Dlatego wystarczy jedna zmutowana kopia genu, aby rozwinęła się choroba. Kobiety mają dwa chromosomy X, więc zdrowy gen na jednym chromosomie może chronić przed chorobą, nawet jeśli drugi chromosom niesie mutację.
Objawy choroby zazwyczaj pojawiają się w wieku dorosłym, między 30 a 60 rokiem życia, choć czasami mogą wystąpić wcześniej lub później. To odróżnia tę chorobę od innych typów rdzeniowego zaniku mięśni, które często ujawniają się w dzieciństwie.
Objawy choroby
Choroba rozwija się powoli, przez wiele lat, a nawet dziesięcioleci. Wczesne objawy często obejmują drżenia rąk, skurcze mięśni, mimowolne drgania mięśni (fascikulacje), uczucie zmęczenia oraz niewyraźną mowę.
Z czasem pacjenci zauważają trudności w chodzeniu i tendencję do upadków. Wiele osób doświadcza bolesnych skurczów mięśni. W miarę postępu choroby pojawia się osłabienie i zanik mięśni ramion i nóg, szczególnie tych znajdujących się najbliżej środka ciała. Pacjenci mogą mieć trudności z wchodzeniem po schodach.
U większości osób z tą chorobą rozwijają się również zaburzenia funkcji mięśni opuszkowych, co prowadzi do problemów z mówieniem (dyzartria) i połykaniem (dysfagia). Mogą wystąpić takie objawy jak trudności w żuciu, opadająca szczęka czy zanik języka.
Oprócz objawów mięśniowych, u wielu mężczyzn z tą chorobą występują oznaki łagodnej niewrażliwości na androgeny (męskie hormony płciowe). Należą do nich powiększenie piersi (ginekomastia), zanik jąder oraz zmniejszona płodność. Niektórzy pacjenci mogą również rozwinąć zaburzenia metaboliczne, takie jak nietolerancja glukozy czy podwyższony poziom tłuszczów we krwi.
Pogorszenie zdolności intelektualnych jest minimalne lub w ogóle nie występuje. W ciężkich przypadkach mogą pojawić się powikłania oddechowe, choć jest to rzadkie. Około jednej trzeciej osób chorych będzie potrzebowała wózka inwalidzkiego po około 20 latach od pojawienia się pierwszych objawów.
Przyczyny genetyczne
Wrodzony opuszkow-rdzeniowy zanik mięśni jest spowodowany mutacją w genie AR (genie receptora androgenowego). Ten gen zawiera instrukcje do wytworzenia białka zwanego receptorem androgenowym, które przyłącza się do hormonów męskich (androgenów) i odgrywa ważną rolę w rozwoju płciowym mężczyzn oraz innych funkcjach organizmu.
Mutacja powodująca tę chorobę polega na nieprawidłowym wydłużeniu fragmentu DNA zwanego powtórzeniem trinukleotydowym CAG. W normalnych warunkach ten fragment jest powtórzony do około 36 razy. U osób z tą chorobą powtórzenie CAG występuje co najmniej 38 razy, a czasami może być dwa lub trzy razy dłuższe niż zwykle.
Chociaż wydłużony fragment CAG zmienia strukturę receptora androgenowego, nie do końca jest jasne, w jaki sposób zmienione białko uszkadza komórki nerwowe. Naukowcy uważają, że zmutowane białko gromadzi się w komórkach nerwowych i powoduje ich uszkodzenie oraz ostatecznie śmierć.
Rozpoznanie choroby
Podejrzenie choroby powinno powstać u dorosłego mężczyzny, u którego występują powoli postępujące objawy osłabienia dolnych neuronów ruchowych, zazwyczaj zaczynające się od kończyn dolnych. Ginekomastia, choć nie występuje zawsze, sugeruje możliwość tej diagnozy.
Badanie zwane elektromiografią (EMG) pokazuje rozległe uszkodzenie neuronów ruchowych, często z niezauważalnymi zmianami czuciowymi. Badanie krwi zwykle wykazuje podwyższony poziom kinazy kreatynowej (enzymu mięśniowego), zazwyczaj 2-5 razy powyżej normy.
Rozpoznanie choroby potwierdza się za pomocą badania genetycznego, które wykrywa wydłużone powtórzenie CAG (więcej niż 35 powtórzeń) w genie AR. To badanie jest decydujące dla ostatecznego potwierdzenia diagnozy.
Kompleksowa ocena powinna również sprawdzić inne narządy, które mogą być dotknięte chorobą. Może to obejmować badania kardiologiczne (w celu wykrycia nieprawidłowości w przewodzeniu serca, w tym zespołu Brugady), badania endokrynologiczne (ocena niewrażliwości na androgeny, zaburzenia metaboliczne) oraz ocenę układu moczowo-płciowego.
Leczenie i opieka
Obecnie nie ma sprawdzonej terapii, która mogłaby zatrzymać postęp choroby. Leczenie ma charakter wspomagający i wielodyscyplinarny, a jego celem jest utrzymanie sprawności, radzenie sobie z objawami opuszkowymi i oddechowymi oraz poprawa jakości życia.
Zalecenia dotyczące leczenia objawów obejmują stosowanie ortez i balkoników do chodzenia w miarę postępu choroby. Standardowe metody leczenia stosuje się w przypadku problemów z mową (dyzartria) i połykaniem (dysfagia). W razie potrzeby można rozważyć operację zmniejszenia piersi przy ginekomastii.
Badano kilka terapii antyandrogennowych, ponieważ choroba jest zależna od androgenów. Leki takie jak leuprorelin (agonista GnRH) i dutasterid (inhibitor reduktazy) były przedmiotem badań klinicznych, ale nie wykazały one spójnych ani istotnych klinicznie korzyści. Co ważne, terapia testosteronem jest przeciwwskazana, ponieważ może pogorszyć objawy.
Ważne znaczenie ma rehabilitacja poprzez fizjoterapię i logopedię. Wsparcie psychospołeczne i edukacja pomagają zmniejszyć stres i obciążenie opiekunów.
W przypadkach ciężkich zaburzeń połykania, pacjenci mogą być narażeni na zapalenie płuc aspiracyjne (infekcja płuc spowodowana przedostaniem się pokarmu lub płynów do dróg oddechowych). Osłabienie mięśni oddechowych rzadko prowadzi do niewydolności płuc, ale takie powikłania mogą być zagrażające życiu.
Przebieg i rokowanie
Wrodzony opuszkow-rdzeniowy zanik mięśni postępuje bardzo powoli, przez dziesięciolecia. Jest to choroba o łagodniejszym przebiegu w porównaniu z innymi chorobami neuronów ruchowych.
Większość osób z tą chorobą ma normalną długość życia. Powikłania zagrażające życiu, takie jak ciężkie zapalenie płuc aspiracyjne czy niewydolność oddechowa, są rzadkie, ale mogą wystąpić w zaawansowanych stadiach choroby.
Początkowa ocena, potwierdzenie diagnozy i zarządzanie chorobą powinny najlepiej odbywać się w specjalistycznym ośrodku zajmującym się chorobami neuronów ruchowych, z udziałem doświadczonego wielodyscyplinarnego zespołu neurologów, endokrynologów, kardiologów i innych specjalistów.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Włochy
