Tromboliza

Czym jest tromboliza?

Tromboliza, znana również jako terapia trombolityczna lub terapia fibrynolityczna, to leczenie polegające na wykorzystaniu leków do rozbijania i rozpuszczania skrzepów krwi, które tworzą się w naczyniach krwionośnych1. Te skrzepy mogą blokować przepływ krwi i powodować poważne problemy zdrowotne.

Skrzepy krwi powstają, gdy krew przestaje płynąć swobodnie przez naczynie i zaczyna krzepnąć, zamieniając się z płynnej substancji w półstały gel2. Gdy skrzep blokuje dopływ krwi do określonych części ciała, może dojść do uszkodzenia tkanek i narządów. Nieleczona, taka blokada naczyń może prowadzić do utraty narządu lub kończyny, z potencjalnie zagrażającymi życiu konsekwencjami.

Tromboliza działa poprzez rozpuszczenie dużego skrzepu szybko. Pomaga to przywrócić przepływ krwi i zapobiega uszkodzeniu mięśnia sercowego, mózgu lub innych narządów3. Leki stosowane w trombolizie to enzymy, które uruchamiają proces rozkładu białek zwanych fibryną, które tworzą skrzepy4.

Kiedy stosuje się trombolizę?

Trombolizę stosuje się najczęściej jako leczenie w nagłych przypadkach, gdy skrzep krwi nagle blokuje główne naczynia krwionośne i stwarza potencjalnie poważne lub zagrażające życiu zagrożenie5. Aby była skuteczna, terapia musi zostać rozpoczęta tak szybko, jak to możliwe, zanim dojdzie do trwałych uszkodzeń.

Możesz potrzebować trombolizy w następujących sytuacjach:

• Gdy skrzep krwi nagle blokuje główną żyłę lub tętnicę6
• Gdy leki rozrzedzające krew (antykoagulanty) nie zmniejszyły skrzepów związanych z zakrzepicą żył głębokich (DVT), zatorowością płucną lub chorobą tętnic obwodowych6

Choroby, w których stosuje się trombolizę, obejmują7:

• Zawał serca z uniesieniem odcinka ST: Duże badania wykazały, że śmiertelność można zmniejszyć stosując trombolizę w leczeniu zawałów serca. Najlepsze wyniki osiąga się, gdy lek trombolityczny podany zostanie w ciągu 12 godzin od początku zawału, ale im szybciej rozpocznie się leczenie, tym lepsze efekty3.
• Udar mózgu: Tromboliza zmniejsza ryzyko poważnej niepełnosprawności lub śmierci, gdy jest podana w ciągu 3 godzin (lub być może nawet 6 godzin) od pojawienia się objawów udaru niedokrwiennego mózgu, gdy nie ma przeciwwskazań do leczenia7. Powinieneś otrzymać trombolityki w ciągu trzech godzin od udaru, aby zapobiec długotrwałym problemom4.
• Masywna zatorowość płucna: W przypadku leczenia masywnej zatorowości płucnej, terapia kierowana cewnikiem jest bezpieczniejszą i bardziej skuteczną alternatywą dla trombolizy ogólnoustrojowej. Polega to na wstrzykiwaniu leków bezpośrednio do skrzepu7.
• Ciężka zakrzepica żył głębokich: Tromboliza może pomóc w rozpuszczeniu skrzepów w żyłach nóg, miednicy i kończyn górnych. Jeśli nie jest leczona, kawałki skrzepu mogą się oderwać i wędrować do tętnicy w płucach, powodując ostrą zatorowość płucną1.

Trombolizę stosuje się również w leczeniu skrzepów krwi w pomostach naczyniowych i cewnikach do dializy1.

Idealnie rzecz biorąc, powinieneś otrzymać leki trombolityczne w ciągu pierwszych 30 minut po przybyciu do szpitala3. Ratownik medyczny może nawet podać ci trombolityki zanim dotrzesz do szpitala4.

Rodzaje trombolizy

Istnieją dwa główne sposoby podawania trombolizy6:

• Przez wkłucie dożylne (IV) w ramieniu - lek jest wtedy podawany bezpośrednio do krwiobiegu
• Przez długą, cienką rurkę zwaną cewnikiem - cewnik jest wprowadzany bezpośrednio do miejsca, gdzie znajduje się skrzep

Najczęściej stosowanymi lekami rozbijającymi skrzepy są1:

• Eminase (anistreplaza)
• Retavase (reteplaza)
• Streptase (streptokinaza, kabikinaza)
• t-PA (klasa leków, która obejmuje Activase) - jest to najczęściej stosowany lek do terapii trombolitycznej, znany również jako tkankowy aktywator plazminogenu8
• TNKase (tenekteplaza)
• Abbokinase, Kinlytic (rokinaza)

Tromboliza kierowana cewnikiem to zabieg minimalnie inwazyjny, który rozpuszcza nieprawidłowe skrzepy krwi w naczyniach krwionośnych, aby poprawić przepływ krwi i zapobiec uszkodzeniu tkanek i narządów2. Podczas tego zabiegu wykorzystuje się obrazowanie rentgenowskie, aby pomóc skierować lek lub urządzenie medyczne do miejsca skrzepu krwi i go rozpuścić.

Długość sesji leczenia różni się w zależności od przyczyny podstawowej. Sesja może trwać od 60 minut (typowo dla zawału serca) do 48 godzin (często w przypadku zakrzepicy żył głębokich)5.

Kto nie powinien otrzymać trombolizy?

Dostawcy opieki zdrowotnej nie zalecają terapii trombolitycznej, jeśli masz schorzenia związane ze zwiększonym ryzykiem krwawienia, takie jak6:

• Aktywne krwawienie
• Niedawny krwotok mózgowy lub krwotok wewnątrzczaszkowy
• Niedawna operacja mózgu lub kręgosłupa
• Ciężkie nadciśnienie tętnicze (wysokie ciśnienie krwi)
• Ciężka choroba nerek
• Niedawne urazowe uszkodzenie mózgu

Ogólnie rzecz biorąc, trombolityki mogą nie być podawane, jeśli masz3:

• Niedawny uraz głowy
• Problemy z krzepnięciem krwi
• Krwawiące wrzody
• Ciążę
• Niedawną operację

Kobiety w ciąży oraz osoby starsze również mają zwiększone ryzyko powikłań związanych z terapią trombolityczną6.

Twój lekarz podejmie decyzję o podaniu leku trombolitycznego na podstawie wielu czynników. Należą do nich historia bólu w klatce piersiowej i wyniki badania EKG. Inne czynniki używane do określenia, czy jesteś dobrym kandydatem do trombolizy, obejmują wiek (osoby starsze są bardziej narażone na ryzyko powikłań), płeć oraz historię medyczną (w tym historię wcześniejszego zawału serca, cukrzycy, niskiego ciśnienia krwi lub zwiększonej częstości akcji serca)3.

Skutki uboczne i ryzyko

Głównym powikłaniem trombolizy jest krwawienie, które może być niebezpieczne7. W niektórych sytuacjach tromboliza może być zatem nieodpowiednia.

Lek przywraca część przepływu krwi do serca u większości ludzi. Jednak przepływ krwi może nie być całkowicie normalny i nadal może wystąpić niewielkie uszkodzenie mięśnia3. Może być potrzebna dalsza terapia, taka jak cewnikowanie serca z angioplastyką i założeniem stentu.

Rokowania po trombolizie

Terapia trombolityczna zwykle skutecznie leczy skrzepy krwi, ale możesz również potrzebować innej operacji w celu leczenia przyczyny podstawowej6. Terapia trombolityczna może uratować ci życie i zapobiec uszkodzeniu serca, mózgu lub innego dotkniętego obszaru spowodowanemu brakiem tlenu4.

Trombolityki mogą zatrzymać zawał serca, który w przeciwnym razie byłby większy lub potencjalnie śmiertelny3. Im szybciej rozpocznie się leczenie, tym lepsze wyniki. Szybkie działanie może zapobiec długotrwałym konsekwencjom i znacznie poprawić szanse na przeżycie i powrót do zdrowia.