Łożysko przodujące

Czym jest łożysko przodujące?

Łożysko przodujące to stan, w którym łożysko blokuje całkowicie lub częściowo szyjkę macicy (dolną część macicy prowadzącą do pochwy) w ostatnich miesiącach ciąży1. Łożysko rozwija się w macicy podczas ciąży. Jest to narząd przypominający worek, który dostarcza tlen i składniki odżywcze do płodu przez pępowinę (sznur łączący łożysko z dzieckiem)1.

Łożysko rozciąga się i rośnie przez całą ciąż. To normalne, że znajduje się nisko w macicy we wczesnej ciąży. W trzecim trymestrze (tygodnie 28 do 40 ciąży) łożysko powinno przesunąć się do górnej części macicy. Dzieje się tak, aby dziecko miało wolną drogę do pochwy podczas porodu1. Łożysko przodujące występuje, gdy łożysko nie przesuwa się do górnej części macicy. Oznacza to, że łożysko blokuje wyjście dziecka z pochwy1.

Stan ten występuje u około 1 na 200 ciąż. Jednak w 90% przypadków łożysko przodujące ustępuje samoistnie w trakcie ciąży – łożysko przestaje zasłaniać szyjkę macicy w miarę jak macica rośnie. W rezultacie szacuje się, że tylko u 1 na 800 kobiet ciężarnych diagnoza łożyska przodującego utrzymuje się do czasu porodu2.

Rodzaje łożyska przodującego

Istnieje kilka typów łożyska przodującego1:

• Łożysko przodujące brzeżne: łożysko znajduje się przy krawędzi szyjki macicy. Dotyka szyjki, ale jej nie zasłania. Ten typ łożyska przodującego ma większą szansę na ustąpienie samoistnie przed terminem porodu.
• Łożysko przodujące częściowe: łożysko częściowo zasłania szyjkę macicy.
• Łożysko przodujące całkowite: łożysko całkowicie zasłania szyjkę macicy, blokując pochwę. Ten typ łożyska przodującego rzadziej ustępuje samoistnie.

Każdy typ łożyska przodującego może powodować krwawienie z pochwy podczas ciąży i porodu. Ze względu na wysokie ryzyko krwawienia, większość osób będzie wymagać porodu przez cesarskie cięcie1.

Objawy

Głównym objawem łożyska przodującego jest nagłe krwawienie z pochwy. Niektóre kobiety odczuwają również skurcze3. Krwawienie jest zazwyczaj bezbolesne i często zaczyna się pod koniec drugiego trymestru lub na początku trzeciego trymestru32.

Krwawienie może być obfite i zagrażające życiu. Może ustąpić samoistnie, ale może powrócić po dniach lub tygodniach3. Czasami krwawienie pojawia się dopiero po rozpoczęciu porodu. Poród czasem zaczyna się w ciągu kilku dni od ciężkiego krwawienia3.

Dodatkowe objawy mogą obejmować przyspieszone bicie serca i niskie ciśnienie krwi2. Jeśli jesteś w ciąży i masz krwawienie z pochwy, natychmiast zadzwoń do lekarza – twoje życie i życie dziecka może być w niebezpieczeństwie4.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Badacze nie są pewni, co powoduje łożysko przodujące, ale znają czynniki ryzyka5. Największe czynniki ryzyka to5:

• Wcześniejsze blizny na macicy, po wcześniejszym cesarskim cięciu (69,1%) lub wyłyżeczkowaniu (zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu tkanki z macicy) (13,5%)
• Wiek matki powyżej 35 lat (53,8%)
• Urodzenie 3 lub więcej dzieci (63,5%)
• Wspomagana reprodukcja, czyli zapłodnienie in vitro (5,8%)

Inne czynniki ryzyka obejmują325:

• Palenie papierosów lub używanie kokainy podczas ciąży
• Ciąża mnoga (bliźnięta lub więcej dzieci)
• Stan zdrowia matki (cukrzyca lub wysokie ciśnienie krwi)
• Historia mięśniaków macicy (łagodne narośle w macicy)
• Ciąża z płcią męską
• Nieprawidłowo ukształtowana macica
• Historia łożyska przodującego we wcześniejszej ciąży

Podczas ciąży łożysko porusza się wraz z rozciąganiem i rosnięciem macicy. Jest bardzo powszechne, że łożysko znajduje się nisko w macicy we wczesnej ciąży. Ale w miarę jak ciąża trwa, łożysko przesuwa się do górnej części macicy. W trzecim trymestrze łożysko powinno znajdować się blisko górnej części macicy, dzięki czemu szyjka macicy jest otwarta do porodu3.

Jak wykrywa się łożysko przodujące?

Lekarz może zdiagnozować ten stan za pomocą ultrasonografii ciążowej (badanie obrazowe wykorzystujące fale dźwiękowe do tworzenia obrazów wnętrza macicy)3. Łożysko przodujące jest często diagnozowane podczas badania ultrasonograficznego anatomii płodu, we wczesnej części ciąży2.

Czasami osoby mogą doświadczyć bezbolesnego krwawienia z pochwy w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, co prowadzi do rozpoznania łożyska przodującego2. Lekarze podejrzewają łożysko przodujące, jeśli wystąpi krwawienie z pochwy po 20 tygodniu ciąży4.

Badanie wewnętrzne pochwy powinno być ściśle unikane u kobiet z łożyskiem przodującym, ponieważ może wywołać krwawienie6.

Leczenie i postępowanie

Nie ma leczenia przywracającego łożysko przodujące. Jeśli łożysko przodujące utrzymuje się do czasu porodu, cesarskie cięcie jest często najlepszą i najbezpieczniejszą metodą porodu2.

Lekarz będzie ściśle monitorował stan pacjentki aż do momentu, gdy dziecko będzie mogło być bezpiecznie urodzone3. Leczenie ma na celu złagodzenie objawów i przedłużenie ciąży do co najmniej 36 tygodnia6.

Najważniejszą rzeczą, jaką można zrobić, gdy zdiagnozowano łożysko przodujące, jest ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza7. Lekarz może zalecić78:

• Ograniczenie aktywności fizycznej lub spoczynek w łóżku, w zależności od ciężkości stanu
• Unikanie wysiłku fizycznego
• Powstrzymanie się od współżycia seksualnego, szczególnie po 28 tygodniu ciąży
• Unikanie wkładania czegokolwiek do pochwy, takich jak tampony czy irygacje
• Używanie podpasek w przypadku krwawienia
• Częstsze badania ultrasonograficzne w celu monitorowania położenia łożyska i ewentualnego krwawienia

Wszystkim pracownikom służby zdrowia, którzy badają pacjentkę, należy powiedzieć, że nie można wykonywać badań wewnętrznych pochwy, ponieważ występuje łożysko przodujące8.

W przypadku ciężkiego krwawienia może być konieczna hospitalizacja. Telefon powinien być zawsze pod ręką w przypadku potrzeby wezwania pomocy8.

Poród przy łożysku przodującym

W większości przypadków kobieta z łożyskiem przodującym nie może bezpiecznie urodzić dziecka drogą pochwową. Zamiast tego konieczne będzie wykonanie cesarskiego cięcia (operacja polegająca na wyjęciu dziecka przez nacięcie w brzuchu i macicy), aby bezpiecznie urodzić niemowlę2.

Ze względu na wysokie ryzyko krwawienia, większość osób z łożyskiem przodującym będzie wymagać cesarskiego cięcia1. Kiedy łożysko nie znajduje się w idealnym miejscu, dziecko może nie być w stanie przyjąć prawidłowej pozycji w miednicy do porodu2.

W przypadku łożyska przodującego brzeżnego lub częściowego, gdy łożysko znajduje się przy krawędzi szyjki macicy lub zasłania tylko część szyjki, poród drogą pochwową może być możliwy w niektórych przypadkach5. Jednak wymaga to starannej oceny i monitorowania przez lekarza.

Możliwe powikłania

Łożysko przodujące jest głównym czynnikiem ryzyka krwotoku poporodowego (ciężkie krwawienie po porodzie) i może prowadzić do zachorowalności i śmiertelności matki i noworodka9. Ta sytuacja uniemożliwia bezpieczny poród drogą pochwową9.

Łożysko przodujące jest czynnikiem ryzyka ciężkiego krwawienia przed, podczas i po porodzie, co może prowadzić do powikłań, a w niezwykle rzadkich przypadkach w krajach rozwiniętych, do śmierci matki i dziecka2.

Obecność łożyska przodującego może również zwiększyć ryzyko wystąpienia u kobiety spektrum łożyska wrośniętego, które obejmuje różne stany, w których łożysko zbyt głęboko wrasta w ścianę macicy9.

Czasami łożysko przodujące może wpłynąć na wzrost dziecka w macicy. W innych przypadkach stan ten może spowodować przedwczesne pęknięcie błon płodowych i może prowadzić do przedwczesnego porodu2.

Powikłania matczyne związane z łożyskiem przodującym obejmują krwotok wymagający przetoczenia krwi, histerektomię (usunięcie macicy), oddzielenie łożyska (przedwczesne oddzielenie się łożyska od ściany macicy), spowolniony wzrost płodu, wady wrodzone i uszkodzenie pęcherza5.

Rokowanie

Przy starannym monitorowaniu i postępowaniu można mieć bezpieczną i zdrową ciążę pomimo łożyska przodującego7. Większość przypadków łożyska przodującego jest diagnozowana wcześnie w ciąży za pomocą ultrasonografii9.

W 90% przypadków, w trakcie ciąży, łożysko przodujące ustępuje samoistnie – łożysko przestaje zasłaniać szyjkę macicy w miarę jak macica rośnie2. Łożysko przodujące często poprawia się samo przed porodem4.

Przestrzeganie wytycznych lekarza i regularne wizyty kontrolne są kluczowe dla zapewnienia najlepszych wyników dla matki i dziecka7.