Przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych

Czym są przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych

Przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych, zwane również przerzutami leptomeningealnymi, to stan, w którym komórki nowotworowe rozprzestrzeniają się do delikatnych błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy oraz do płynu mózgowo-rdzeniowego1. Leptomeningi to cienkie błony – pajęczynówka i błona miękka – znajdujące się między twardą oponą mózgową a tkanką mózgową, między którymi przepływa płyn mózgowo-rdzeniowy2.

Płyn mózgowo-rdzeniowy to przezroczysty płyn, który otacza mózg i rdzeń kręgowy, wspierając je i chroniąc3. Kiedy komórki nowotworowe infiltrują leptomeningi, mogą zaburzać normalny przepływ płynu mózgowo-rdzeniowego i powodować różne objawy neurologiczne4.

Stan ten występuje w zaawansowanym stadium nowotworu, zarówno w przypadku guzów litych, jak i nowotworów hematologicznych5. Jest to rzadkie powikłanie z niekorzystnym rokowaniem5.

Jak często występują przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych

Przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych rozwijają się u około 5% wszystkich osób chorujących na nowotwór6. W przypadku guzów litych, od 5 do 10 na każde 100 osób (5-10%) może rozwinąć przerzuty leptomeningealne1. U osób z nowotworami krwi przerzuty występują u 5 do 15 na każde 100 osób (5-15%)1.

Lekarze obserwują coraz więcej przypadków tego schorzenia, ponieważ więcej osób żyje dłużej z chorobą nowotworową6.

Przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych najczęściej występują u osób z następującymi rodzajami nowotworów:

• Rak piersi – jest to najczęstszy nowotwór związany z przerzutami leptomeningealnymi. Około 3% do 5% kobiet z rakiem piersi rozwinie przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych6. Badania pokazują, że kobiety z potrójnie ujemnym rakiem piersi lub podtypem zwanym rakiem zrazikowym mają większe ryzyko rozwinięcia przerzutów niż kobiety z innymi typami raka piersi6. Przerzuty występują u 12-35% pacjentów z rakiem piersi4.
• Rak płuca – zarówno niedrobnokomórkowy, jak i drobnokomórkowy rak płuca mogą rozprzestrzeniać się do leptomeningów. Lekarze szacują, że od 4% do 7% wszystkich osób z niedrobnokomórkowym rakiem płuca rozwija przerzuty6. Przerzuty występują u 10-26% pacjentów4.
• Czerniak – przerzuty występują u 5-25% pacjentów z czerniakiem4.
• Nowotwory przewodu pokarmowego – przerzuty rozwijają się u 4-14% pacjentów4.

Jak dochodzi do przerzutów

Komórki rakowe mogą dotrzeć do opon mózgowych poprzez krążenie we krwi z nowotworu pierwotnego zlokalizowanego gdzie indziej w organizmie. Mogą również rozprzestrzeniać się z przerzutu wtórnego, który już rozwinął się w mózgu1.

Przerzuty leptomeningealne powstają, gdy komórki nowotworowe z nowotworu pierwotnego, czyli pierwotnego miejsca powstania raka, naciekają pobliską zdrową tkankę. Następnie przemieszczają się przez ściany pobliskich naczyń limfatycznych lub naczyń krwionośnych, docierając do leptomeningów i płynu mózgowo-rdzeniowego, gdzie mogą utworzyć nowy guz przerzutowy4.

Przerzut wtórny powstaje, gdy komórki rakowe odrywają się od miejsca, gdzie nowotwór pierwotnie się rozpoczął (nowotwór pierwotny) i rozprzestrzeniają się do innej części ciała1.

Objawy

Komórki rakowe w okrywie mózgu mogą powodować szeroki zakres objawów, w tym1:

• Bóle głowy
• Zmiany w wzroku, takie jak podwójne widzenie lub utrata wzroku
• Splątanie
• Osłabienie
• Drgawki (napady padaczkowe)
• Nudności
• Wymioty
• Zmiany słuchu
• Opadanie twarzy
• Ból w dolnej części pleców, nogach lub szyi
• Zmiany psychiczne, takie jak nastrój i zachowanie
• Zmiany w sposobie chodzenia
• Drętwienie lub osłabienie jednej lub obu nóg oraz pośladków
• Problemy z oddawaniem moczu lub stolca

Rozpoznanie

Rozpoznanie przerzutów do opon mózgowo-rdzeniowych może być trudne1. Przerzuty mogą być widoczne w badaniu rezonansu magnetycznego (MRI) lub komórki rakowe mogą zostać znalezione w płynie pobranym z kręgosłupa podczas punkcji lędźwiowej1.

Punkcja lędźwiowa to badanie służące do sprawdzenia płynu, który krąży wokół mózgu i rdzenia kręgowego. Igła do punkcji lędźwiowej przechodzi przez skórę w dolnej części pleców i wnika w przestrzeń wokół rdzenia kręgowego1.

Dwa najważniejsze narzędzia diagnostyczne to badania płynu mózgowo-rdzeniowego i obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego5.

Leczenie

Nie ma leczenia przyczynowego przerzutów do opon mózgowo-rdzeniowych. Zamiast tego lekarze koncentrują się na leczeniu mającym na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się nowotworu, łagodzenie objawów i utrzymanie jakości życia6.

Celem leczenia jest zazwyczaj kontrolowanie wzrostu nowotworu i łagodzenie objawów3. Leczenie zależy od miejsca, w którym nowotwór się rozpoczął (nowotwór pierwotny), na przykład w piersi lub płucach. Metody leczenia zazwyczaj obejmują chemioterapię, celowane leki przeciwnowotworowe lub radioterapię3.

Rokowanie

Przerzuty do opon mózgowo-rdzeniowych to rzadkie powikłanie z niekorzystnym rokowaniem5. Nie ma leczenia przyczynowego tego schorzenia. Zamiast tego lekarze koncentrują się na leczeniu mającym na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się nowotworu, łagodzenie objawów i utrzymanie jakości życia6.

Decyzje podejmowane są indywidualnie w każdym przypadku. Niektórzy lekarze wahają się przed leczeniem przerzutów do opon mózgowo-rdzeniowych, biorąc pod uwagę wcześniej opisywany krótki czas przeżycia i ryzyko neurotoksyczności7. W niektórych przypadkach wysoki wskaźnik podejrzeń (wczesna diagnoza) i szybkie leczenie mogą zapobiec lub opóźnić uszkodzenie neurologiczne oraz przedłużyć jakość życia7.