Badanie porównawcze metod pomiaru przesączania kłębuszkowego u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek: ioheksol, jotalamat sodu (125I) i jodohipuran sodu (131I)
Niewydolność nerek to stan, w którym nerki nie działają już prawidłowo i nie są w stanie filtrować odpadów z krwi. Może wystąpić nagle lub rozwijać się powoli przez lata. Bez odpowiedniego leczenia jest to stan zagrażający życiu, ale dzięki współczesnym metodom – jak dializa czy przeszczep – wiele osób żyje aktywnie i dobrze z niewydolnością nerek.
Czym jest niewydolność nerek?
Niewydolność nerek (zwana też niewydolnością nerkową) oznacza, że jedna lub obie nerki nie pracują już prawidłowo same z siebie. To stan, w którym nerki nie są w stanie wystarczająco dobrze filtrować krwi, aby utrzymać człowieka przy życiu.
Niewydolność nerek może rozwinąć się w różny sposób. Czasami pojawia się nagle i jest tymczasowa – mówimy wtedy o ostrej niewydolności nerek. W innych przypadkach jest to stan długotrwały, który powoli pogarsza się z biegiem czasu – to przewlekła niewydolność nerek.
Niewydolność nerek może się pogorszyć do najcięższego stadium, zwanego schyłkową niewydolnością nerek lub ESRD (z angielskiego end-stage renal disease). Jest to stan śmiertelny bez leczenia. Jeśli ktoś ma schyłkową niewydolność nerek, może przeżyć tylko kilka dni lub tygodni bez terapii. Jednak przy odpowiednim leczeniu wiele osób może prowadzić dobre, aktywne życie, zarządzając chorobą.
Jakie funkcje pełnią nerki?
Nerki to narządy w kształcie fasoli, mniej więcej wielkości pięści. Znajdują się pod żebrami, bliżej pleców, po obu stronach kręgosłupa. Większość ludzi ma dwie działające nerki, ale można żyć dobrze i z jedną, o ile działa ona prawidłowo.
Nerki mają wiele zadań. Jednym z najważniejszych jest pomaganie organizmowi w usuwaniu toksyn. Nerki filtrują krew i wydalają produkty odpadowe z organizmu wraz z moczem.
Kiedy nerki nie działają prawidłowo, produkty odpadowe gromadzą się w organizmie. W takiej sytuacji człowiek zaczyna czuć się źle, a bez leczenia ostatecznie umiera. Oprócz usuwania odpadów, nerki pomagają także utrzymać równowagę płynów w ciele, kontrolować ciśnienie krwi oraz dbać o zdrowie kości i produkcję czerwonych krwinek.
Rodzaje niewydolności nerek
Istnieją dwa główne rodzaje niewydolności nerek: ostra i przewlekła. Różnią się one przede wszystkim tym, jak szybko pojawiają się i czy można je odwrócić.
Ostra niewydolność nerek pojawia się nagle. Funkcja nerek może zostać szybko utracona, ale w przypadku ostrej niewydolności nerek funkcja ta może z czasem powrócić. Ostre uszkodzenie nerek może być wywołane na przykład niskim ciśnieniem krwi, zablokowaniem dróg moczowych, niektórymi lekami, rozpadem mięśni lub zespołem hemolityczno-mocznicowym.
Przewlekła niewydolność nerek rozwija się powoli i stopniowo się pogarsza. Wynika z uszkodzenia nerek, które rozwija się powoli i nie można go odwrócić. Jest często wynikiem długotrwałych problemów zdrowotnych, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze.
Przewlekła choroba nerek dzielona jest na pięć stadiów – od łagodnego (stadium 1) do najcięższego (stadium 5, czyli schyłkowa niewydolność nerek). Nie każda osoba z przewlekłą chorobą nerek dojdzie do stadium schyłkowego, ale bez leczenia choroba często się pogarsza.
Objawy niewydolności nerek
We wczesnych stadiach przewlekłej choroby nerek objawy mogą nie występować. Często choroba jest wykrywana przypadkowo, podczas badań krwi lub moczu wykonanych z innego powodu.
W bardziej zaawansowanych stadiach niewydolności nerek mogą pojawić się następujące objawy:
Zmęczenie i uczucie wyczerpania
Nudności i wymioty
Obrzęk kostek, stóp, rąk lub twarzy
Zmniejszona ilość oddawanego moczu
Duszność
Zamieszanie, trudności z koncentracją (tzw. „mgła mózgowa")
Krew w moczu
Uczucie senności
Swędzenie skóry
Jeśli nagle zaczniesz oddawać znacznie mniej moczu niż zwykle i pojawią się inne objawy ostrej niewydolności nerek, należy pilnie udać się do lekarza lub na szpitalny oddział ratunkowy.
Przyczyny niewydolności nerek
Przyczyny niewydolności nerek różnią się w zależności od tego, czy jest to ostra, czy przewlekła niewydolność.
Przyczyny ostrej niewydolności nerek
Ostra niewydolność nerek może wystąpić z powodu:
Niskiego ciśnienia krwi
Zablokowania dróg moczowych (na przykład przez kamienie nerkowe)
Przyjmowania niektórych leków
Rozpadu mięśni
Zespołu hemolityczno-mocznicowego (HUS)
Przyczyny przewlekłej niewydolności nerek
Przewlekła choroba nerek jest zwykle spowodowana innymi schorzeniami, które obciążają nerki. Często to połączenie różnych problemów zdrowotnych.
Do najczęstszych przyczyn przewlekłej niewydolności nerek należą:
Cukrzyca – zbyt wysoki poziom glukozy we krwi może uszkodzić drobne filtry w nerkach
Nadciśnienie tętnicze – z czasem może uszkadzać małe naczynia krwionośne w nerkach i uniemożliwiać im prawidłową pracę
Wysokie stężenie cholesterolu – może prowadzić do odkładania się tłuszczowych złogów w naczyniach krwionośnych zaopatrujących nerki
Długotrwałe zablokowanie odpływu moczu – na przykład przez powiększoną prostatę lub powtarzające się kamienie nerkowe
Długotrwałe, regularne przyjmowanie niektórych leków, takich jak lit czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
Około 1 na 3 dorosłych z cukrzycą i 1 na 5 dorosłych z nadciśnieniem tętniczym może mieć przewlekłą chorobę nerek.
Jak rozpoznaje się niewydolność nerek?
Przewlekłą chorobę nerek można rozpoznać za pomocą badań krwi i moczu. Te badania sprawdzają, czy w krwi i moczu nie ma podwyższonych poziomów niektórych substancji, które są oznaką nieprawidłowego działania nerek.
Jeśli jesteś w grupie wysokiego ryzyka rozwoju choroby nerek (na przykład masz cukrzycę lub nadciśnienie), możesz być zachęcany do regularnych badań kontrolnych, aby wykryć chorobę we wczesnym stadium.
Wyniki badań krwi i moczu służą również do określenia stadium choroby nerek. To liczba, która pokazuje stopień uszkodzenia nerek – wyższa liczba oznacza większe uszkodzenie. Stopień zaawansowania choroby pomaga lekarzom zdecydować o najlepszym leczeniu.
Leczenie niewydolności nerek
Nie ma lekarstwa, które wyleczyłoby przewlekłą chorobę nerek, ale leczenie może pomóc złagodzić objawy i zatrzymać jej postęp. Sposób leczenia zależy od stadium choroby.
Zmiany stylu życia
Lekarz zazwyczaj zaleca zmiany stylu życia, które pomogą zachować jak najlepsze zdrowie. Obejmują one:
Rzucenie palenia, jeśli palisz
Zdrową, zbilansowaną dietę
Ograniczenie soli w diecie do mniej niż 6 gramów dziennie (około jednej łyżeczki)
Regularną aktywność fizyczną – staraj się ćwiczyć co najmniej 150 minut tygodniowo
Kontrolowanie spożycia alkoholu
Utratę wagi, jeśli masz nadwagę lub otyłość
Unikanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (jak ibuprofen) bez konsultacji z lekarzem – mogą one zaszkodzić nerkom
Leki
Nie ma leku specjalnie na przewlekłą chorobę nerek, ale leki mogą pomóc kontrolować wiele problemów, które powodują tę chorobę i jej powikłania.
Możesz potrzebować leków na:
Wysokie ciśnienie krwi – dobra kontrola ciśnienia jest kluczowa dla ochrony nerek. Osoby z chorobą nerek powinny dążyć do wartości poniżej 140/90 mmHg, a jeśli mają też cukrzycę – poniżej 130/80 mmHg. Często stosuje się leki z grupy inhibitorów ACE
Cukrzycę lub wysoki poziom albuminy w moczu – lekarz może przepisać inhibitory SGLT2, takie jak dapagliflozyna, które pomagają obniżyć poziom cukru we krwi i zmniejszają uszkodzenie nerek
Wysokie stężenie cholesterolu
Niedokrwistość (małą liczbę czerwonych krwinek)
Dializa i przeszczep
W zaawansowanym stadium (stadium 5) może być konieczna dializa lub przeszczep nerki.
Dializa to leczenie, które przejmuje część funkcji nerek. Istnieją dwa główne rodzaje dializy:
Hemodializa – krew jest filtrowana przez specjalną maszynę i zwracana do organizmu. Zwykle przeprowadza się ją w ośrodku dializ trzy razy w tygodniu
Dializa otrzewnowa – płyn jest wprowadzany do brzucha, gdzie filtruje krew, a następnie jest usuwany. Można ją przeprowadzać w domu, codziennie
Przeszczep nerki to operacja, podczas której zdrowa nerka od dawcy jest wszczepiana do ciała pacjenta. Może pochodzić od żywego dawcy (członka rodziny lub przyjaciela) albo od osoby zmarłej. Przeszczep oferuje dłuższe i bardziej aktywne życie niż dializa.
Istnieje także możliwość tak zwanego leczenia zachowawczego, które koncentruje się na opanowaniu objawów i utrzymaniu jak najlepszej jakości życia bez dializy czy przeszczepu.
Jak zapobiegać niewydolności nerek?
Możesz pomóc w zapobieganiu chorobie nerek, kontrolując stany zdrowotne, które ją powodują, takie jak cukrzyca i nadciśnienie tętnicze.
Kroki, które pomogą chronić nerki, to:
Regularne wizyty u lekarza i wykonywanie zalecanych badań
Kontrolowanie poziomu cukru we krwi, jeśli masz cukrzycę
Kontrolowanie ciśnienia krwi
Utrzymywanie zdrowej wagi
Niepalenie
Ograniczenie spożycia alkoholu
Aktywność fizyczna przez większość dni tygodnia
Przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza
Regularne badania są szczególnie ważne, jeśli jesteś w grupie ryzyka – na przykład masz w rodzinie choroby nerek, cukrzycę, nadciśnienie lub choroby serca.
Życie z niewydolnością nerek
Wiele osób z przewlekłą chorobą nerek może żyć długo, nie będąc nadmiernie dotkniętymi chorobą. Chociaż nie można naprawić uszkodzeń, które już się wydarzyły, choroba nerek niekoniecznie musi się pogarszać. Przewlekła choroba nerek osiąga zaawansowane stadium tylko u niewielkiej liczby osób.
Ale nawet jeśli Twoja choroba jest łagodna, ważne jest, aby dobrze o siebie dbać, aby zapobiec jej pogorszeniu i zmniejszyć ryzyko innych problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca.
Aktywność fizyczna
Nie bój się ćwiczyć. Aktywność fizyczna jest dobra dla każdego z chorobą nerek, niezależnie od jej stopnia zaawansowania. Może zwiększyć energię, pomóc w lepszym śnie, wzmocnić kości i zapobiegać depresji.
Aktywność fizyczna może również pomóc spowolnić postęp choroby nerek. Staraj się być aktywny przez większość dni tygodnia.
Zdrowe odżywianie
Na wczesnych etapach choroby nerek możesz nie potrzebować specjalnej diety. Zdrowa, zbilansowana dieta może pomóc poprawić ogólne zdrowie. Powinna ona obejmować:
Dużo owoców i warzyw – staraj się jeść co najmniej 5 porcji dziennie
Posiłki zawierające skrobiowe produkty, takie jak ziemniaki, pełnoziarnisty chleb, ryż lub makaron
Trochę produktów mlecznych lub ich zamienników
Trochę fasoli, nasion strączkowych, ryb, jaj lub mięsa jako źródło białka
Niski poziom tłuszczów nasyconych, soli i cukru
Jeśli badania krwi pokażą wysoki poziom potasu i fosforanów we krwi, możesz zostać skierowany do dietetyka. Dietetyk doradzi Ci, jakie zmiany możesz wprowadzić w diecie, na przykład ile kalorii powinieneś spożywać i ile potasu, fosforanów i soli uwzględniać w diecie.
Przyjmowanie leków
Bardzo ważne jest, aby przyjmować wszystkie przepisane leki, nawet jeśli czujesz się dobrze. Niektóre leki są zaprojektowane, aby zapobiegać poważnym problemom w przyszłości.
Porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą, jeśli planujesz przyjmować jakiekolwiek leki dostępne bez recepty, takie jak środki przeciwbólowe lub suplementy odżywcze. Mogą one czasami wpływać na nerki lub zakłócać działanie przepisanych leków.
Wsparcie emocjonalne
Życie z przewlekłą chorobą nerek może być wyzwaniem emocjonalnym. Ważne jest, aby zadbać również o swoje zdrowie psychiczne. Rozmowa z rodziną, przyjaciółmi, grupami wsparcia lub profesjonalistą może pomóc w radzeniu sobie z chorobą.
Pamiętaj, że przyjęcie aktywnej roli w zarządzaniu przewlekłą chorobą nerek pomoże Ci czuć się lepiej i poprawić ogólne samopoczucie.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Dania
