Niedobór genu SHOX to genetyczna przyczyna niskiego wzrostu, która może występować w różnych postaciach – od łagodnych przypadków niskiego wzrostu po poważne zaburzenia układu kostnego. Zrozumienie tej choroby pomaga w postawieniu diagnozy i odpowiednim leczeniu.
Czym jest gen SHOX i jaką pełni rolę
Gen SHOX dostarcza instrukcji do wytwarzania białka, które reguluje aktywność innych genów. Ze względu na tę rolę białko SHOX nazywane jest czynnikiem transkrypcyjnym – rodzajem białka, które kontroluje, kiedy i jak inne geny są włączane lub wyłączane. Gen SHOX należy do dużej rodziny genów homeoboksowych, które działają podczas wczesnego rozwoju zarodka, kontrolując tworzenie wielu struktur ciała.
Gen SHOX jest szczególnie istotny dla rozwoju układu kostnego. Odgrywa wyjątkowo ważną rolę we wzroście i dojrzewaniu kości ramion i nóg. Jedna kopia genu SHOX znajduje się na każdym z chromosomów płciowych – chromosomie X i chromosomie Y – w obszarze zwanym regionem pseudoautosomalnym. Chociaż wiele genów jest unikalnych dla chromosomu X lub Y, geny w regionie pseudoautosomalnym występują na obu chromosomach. W rezultacie zarówno kobiety (które mają dwa chromosomy X), jak i mężczyźni (którzy mają jeden chromosom X i jeden Y) posiadają dwie funkcjonalne kopie genu SHOX w każdej komórce.
Gen ten składa się z 6 różnych eksonów i znajduje się w regionie pseudoautosomalnym 1 (PAR1) chromosomu X (Xp22.33) oraz chromosomu Y. Ponieważ geny w PAR unikają inaktywacji chromosomu X, każda osoba ma dwie aktywne kopie tego genu.
312865; 400020
Przyczyny niedoboru genu SHOX
Istnieje jedna kopia genu SHOX na każdym z chromosomów płciowych, zwanych również chromosomami X i Y. Gen znajduje się w części chromosomu nazywanej regionem pseudoautosomalnym. Oznacza to, że ludzie mają dwie funkcjonalne kopie genu SHOX w każdej komórce.
Niedobór SHOX, zwany również zespołem SHOX, może wystąpić z następujących przyczyn:
zmiana lub mutacja w jednym z genów SHOX
utrata lub delecja jednego z genów SHOX
delecja obu genów SHOX
Zaburzenia niedoboru SHOX są dziedziczne, co oznacza, że mogą być przekazywane z rodziców na dzieci. Gen SHOX został po raz pierwszy odkryty podczas poszukiwania przyczyny niskiego wzrostu u kobiet z zespołem Turnera, gdzie dochodzi do utraty materiału genetycznego z chromosomu X, zwykle przez utratę jednego całego chromosomu X.
Objawy i postacie choroby
Spektrum objawów zaburzeń niedoboru SHOX, spowodowanych haploinsuficjencją (niewystarczającą ilością białka) genu SHOX, rozciąga się od ciężkiej postaci zwanej chondrodysplazją mezomeličną Langera (LMD) po łagodną postać, która objawia się jedynie niespecyficznym niskim wzrostem.
Chondrodysplazja Léri-Weilla
Chondrodysplazja Léri-Weilla (LWD) reprezentuje cięższy koniec spektrum objawów. Klasyczna triada objawów klinicznych w LWD obejmuje niski wzrost, mezomeličę oraz deformację Madelunga.
Mezomelia, w której środkowa część kończyny jest skrócona w stosunku do części bliższej, może być widoczna po raz pierwszy u dzieci w wieku szkolnym i z wiekiem zwiększa się jej częstotość i nasilenie. Deformacja Madelunga (nieprawidłowe ustawienie kości promieniowej, łokciowej i nadgarstka) zazwyczaj rozwija się w środkowym lub późnym dzieciństwie i jest częstsza oraz bardziej nasilona u dziewcząt.
Chondrodysplazja Léri-Weilla wynika ze zmian genetycznych dotyczących jednej kopii genu SHOX w każdej komórce. Najczęściej to zaburzenie szkieletu jest spowodowane delecją genu SHOX.
Dysplazja mezomeličná Langera
Dysplazja mezomeličná Langera (LMD) wynika ze zmian genetycznych dotyczących obu kopii genu SHOX w każdej komórce. Delecje tego genu są najczęstszą zmianą odpowiedzialną za ten stan. Mutacje w genie SHOX mogą również powodować tę chorobę, podobnie jak delecje pobliskiego materiału genetycznego, który normalnie pomaga regulować aktywność genu.
Te zmiany znacznie zmniejszają lub eliminują ilość wytwarzanego białka SHOX. Brak tego białka zakłóca prawidłowy rozwój i wzrost kości, zaczynając się jeszcze przed urodzeniem. Wynikające z tego nieprawidłości szkieletowe obejmują bardzo niski wzrost, skrajne skrócenie długich kości ramion i nóg (mezomelia) oraz nieprawidłowość kości nadgarstka i przedramienia znaną jako deformacja Madelunga.
Idiopatyczny niski wzrost
Fenotyp niskiego wzrostu spowodowany niedoborem SHOX może występować również jako niespecyficzny niski wzrost na łagodnym końcu spektrum. Od czasu odkrycia genu stwierdzono, że odgrywa on rolę w idiopatycznym niskim wzroście, chondrodysplazji Léri-Weilla oraz dysplazji mezomeličnej Langera.
kości ramion
kości nóg
kości nadgarstka
kości przedramienia
układ kostny
Diagnostyka
Fenotyp kliniczny obejmuje różne stopnie zaburzeń wzrostu, takie jak dysplazja mezomeličná Langera (LMD), chondrodysplazja Léri-Weilla (LWD) lub idiopatyczny niski wzrost (ISS).
Diagnostyka obejmuje analizę mutacji genu SHOX. Badanie to może wykazać różne typy mutacji w genie SHOX. Badania genetyczne pozwalają na potwierdzenie diagnozy poprzez wykrycie specyficznych mutacji lub delecji w genie SHOX.
Oprócz badań genetycznych, diagnostyka może obejmować badania obrazowe, takie jak radiografia rąk, która może ujawnić deformację Madelunga oraz ocenę proporcji ciała. Test stymulacji hormonu wzrostu może być wykonany w celu wykluczenia niedoboru hormonu wzrostu.
Leczenie
Hormon wzrostu jest skuteczny w leczeniu niskiego wzrostu związanego z niedoborem genu SHOX. Dwuletnie wyniki randomizowanego, kontrolowanego, wieloośrodkowego badania klinicznego potwierdzają jego skuteczność.
Długoterminowa skuteczność i bezpieczeństwo terapii rekombinowanym ludzkim hormonem wzrostu u dzieci z niedoborem genu SHOX zostały potwierdzone w rzeczywistych warunkach klinicznych. Leczenie hormonem wzrostu może pomóc poprawić wzrost u pacjentów z tymi zaburzeniami.
Należy zauważyć, że leczenie powinno być dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta i prowadzone przez wykwalifikowanych specjalistów w dziedzinie endokrynologii dziecięcej. Regularne monitorowanie postępów wzrostu i ewentualnych działań niepożądanych jest istotną częścią terapii.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
