Inwazyjny rak piersi Podstawowe informacje

Czym jest inwazyjny rak piersi?

Inwazyjny rak piersi, nazywany również rakiem przewodowym inwazyjnym, to nowotwór, który zaczyna się w komórkach wyścielających przewody mleczne w piersi. Słowo „inwazyjny" oznacza, że komórki rakowe przerosły przez ścianę przewodu i zaczęły rozprzestrzeniać się do okolicznej tkanki tłuszczowej i łącznej piersi. To właśnie ta zdolność do rozprzestrzeniania się odróżnia raka inwazyjnego od jego wczesnej postaci, która pozostaje zamknięta w przewodach1.

Gdy komórki rakowe wydostaną się z przewodów mlecznych, mogą przedostać się do naczyń krwionośnych lub układu limfatycznego. Układ limfatyczny to sieć naczyń i węzłów, która transportuje płyn zwany limfą przez całe ciało, pełniąc ważną rolę w systemie odpornościowym. Komórki nowotworowe mogą tym szlakiem dotrzeć najpierw do węzłów chłonnych w pachach, a następnie do innych części ciała. Nie oznacza to jednak, że każdy inwazyjny rak piersi automatycznie się rozprzestrzenia – wiele przypadków wykrywanych jest wystarczająco wcześnie, aby zapobiec przerzutom2.

Większość inwazyjnych raków piersi nie ma szczególnych cech charakterystycznych pod mikroskopem. Z tego powodu lekarze klasyfikują je jako typ „bez specjalnych cech" lub NST (no special type). Stanowią one od 70 do 80 procent wszystkich przypadków raka piersi. Kiedy patolog bada próbkę tkanki pod mikroskopem i nie widzi specyficznych wzorców komórkowych, które mogłyby wskazywać na rzadszy podtyp, diagnozuje właśnie ten najbardziej powszechny wariant13.

Nie należy mylić inwazyjnego raka piersi z rakiem przewodowym in situ (DCIS). W przypadku DCIS niektóre komórki zaczęły przekształcać się w komórki rakowe, ale wszystkie pozostają wewnątrz przewodów mlecznych. Nie przerosły one jeszcze do otaczającej tkanki i teoretycznie nie mogą się rozprzestrzeniać. Jeśli lekarz powiedział, że rozpoznano u pacjentki DCIS, nie oznacza to inwazyjnego raka piersi11.

Jak często występuje inwazyjny rak piersi?

Inwazyjny rak piersi odpowiada za około 80 procent wszystkich przypadków raka piersi u kobiet. To czyni go zdecydowanie najczęstszą postacią tej choroby. W Stanach Zjednoczonych inwazyjny rak przewodowy (IDC) występuje u około 70 do 80 procent kobiet z rakiem piersi, co oznacza tysiące nowych rozpoznań każdego roku45.

Między rokiem 1975 a 1996 częstość występowania raka piersi w Stanach Zjednoczonych wzrosła z 45 do 60 przypadków na 100 000 kobiet, co daje średni wzrost o około 1,5 procent rocznie. Podobne trendy obserwuje się w Europie, choć w poszczególnych krajach liczby nieznacznie się różnią. Ogólnie rzecz biorąc, rak piersi pozostaje najczęściej występującym nowotworem złośliwym zarówno u amerykańskich, jak i europejskich kobiet6.

Warto zauważyć, że choć inwazyjny rak piersi najczęściej dotyka kobiety po 55. roku życia, może wystąpić również u młodszych kobiet. Mężczyźni również mogą zachorować na raka piersi, a inwazyjny rak przewodowy jest najczęstszym typem również u nich, choć ogólna liczba przypadków u mężczyzn jest znacznie niższa7.

Przyczyny inwazyjnego raka piersi

Dokładna przyczyna inwazyjnego raka piersi nie jest do końca poznana. Naukowcy wiedzą, że choroba rozwija się, gdy komórki w przewodach mlecznych piersi zaczynają dzielić się w sposób niekontrolowany i nabierają zdolności do inwazji – przerastania przez ścianę przewodu do okolicznych tkanek. Ten proces wynika z mutacji genetycznych, czyli zmian w DNA komórki, które zakłócają normalny proces podziału komórkowego i naprawy uszkodzeń8.

Niektóre z tych mutacji są dziedziczne. Oznacza to, że osoba może urodzić się z uszkodzonym genem przekazanym przez rodzica. Najczęściej wymienianymi genami związanymi z rakiem piersi są BRCA1 i BRCA2. Kobiety, które dziedziczą mutacje w tych genach, mają znacznie wyższe ryzyko rozwoju raka piersi i jajnika w ciągu swojego życia. Istnieją również inne, rzadsze mutacje genetyczne, które mogą zwiększać ryzyko9.

Jednak większość przypadków raka piersi nie jest wynikiem dziedziczenia wadliwego genu. Często mutacje powstają w ciągu życia kobiety w wyniku naturalnego procesu starzenia się komórek, ekspozycji na różne czynniki środowiskowe lub po prostu jako efekt losowych błędów podczas podziału komórek. Hormony, szczególnie estrogen, mogą odgrywać istotną rolę. Długotrwała ekspozycja na estrogen – na przykład w wyniku wczesnej pierwszej miesiączki, późnej menopauzy lub braku ciąż – może zwiększać ryzyko9.

Czynniki ryzyka

Choć przyczyna raka piersi często pozostaje nieznana, naukowcy zidentyfikowali szereg czynników, które zwiększają prawdopodobieństwo jego rozwoju. Warto zaznaczyć, że posiadanie jednego lub nawet kilku czynników ryzyka nie oznacza, że dana osoba na pewno zachoruje. Wiele kobiet z czynnikami ryzyka nigdy nie rozwinie raka piersi, podczas gdy niektóre kobiety bez żadnych znanych czynników ryzyka zachorują.

Wiek jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka. Im starsza kobieta, tym większe prawdopodobieństwo zachorowania na raka piersi. Większość przypadków inwazyjnego raka przewodowego diagnozowana jest u kobiet po 55. roku życia7.

Historia rodzinna ma duże znaczenie. Jeśli matka, siostra lub córka danej osoby miała raka piersi, ryzyko jest wyższe, szczególnie jeśli nowotwór został zdiagnozowany przed 50. rokiem życia. Ryzyko wzrasta jeszcze bardziej, gdy choroba dotknęła wielu krewnych. To może sugerować obecność dziedzicznej mutacji genetycznej w rodzinie9.

Zmiany hormonalne odgrywają ważną rolę. Kobiety, które rozpoczęły menstruację przed 12. rokiem życia lub weszły w menopauzę po 55. roku życia, były dłużej narażone na działanie hormonów i mogą mieć większe ryzyko. Podobnie kobiety, które nigdy nie były w ciąży lub miały pierwsze dziecko po 30. roku życia, mogą być bardziej narażone. Z kolei karmienie piersią może nieznacznie obniżać ryzyko9.

Styl życia również ma znaczenie. Regularne spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko raka piersi – nawet małe ilości mogą mieć wpływ. Nadwaga lub otyłość, szczególnie po menopauzie, to kolejny czynnik ryzyka. Tkanka tłuszczowa wytwarza estrogen, więc więcej tkanki tłuszczowej oznacza więcej hormonu krążącego w organizmie. Brak regularnej aktywności fizycznej również zwiększa ryzyko1011.

Gęstość piersi, która jest widoczna na mammografii, to kolejny istotny czynnik. Piersi gęste oznaczają więcej tkanki gruczołowej i łącznej w porównaniu do tkanki tłuszczowej. Kobiety z gęstymi piersiami mają większe ryzyko raka piersi, a dodatkowo trudniej jest wykryć nowotwór na zdjęciu mammograficznym9.

Stosowanie niektórych leków hormonalnych, takich jak hormonalna terapia zastępcza (HTZ) podczas menopauzy, może zwiększać ryzyko, szczególnie gdy łączy się estrogen z progesteronem i stosuje przez dłuższy czas. Niektóre rodzaje doustnej antykoncepcji również mogą nieznacznie podnosić ryzyko10.

Objawy inwazyjnego raka piersi

Jednym z najbardziej znanych objawów raka piersi jest wyczuwalny guz w piersi. Guz nowotworowy często jest twardy, ma nieregularne brzegi i zazwyczaj nie jest bolesny, choć w niektórych przypadkach może powodować dyskomfort. Ważne jest, aby wiedzieć, że nie każdy guz w piersi oznacza raka – większość guzów okazuje się niezłośliwymi torbielami lub zmianami łagodnymi. Jednak każdy nowy guz powinien zostać zbadany przez lekarza11.

Zmiany w wyglądzie lub kształcie piersi mogą być sygnałem ostrzegawczym. Jeśli jedna pierś nagle zmieniła rozmiar, stała się bardziej wypukła w jednym miejscu lub zmieniła ogólny kształt, warto to skonsultować. Czasami skóra na piersi może się zmienić – pojawić się pomarszczenia, wgłębienia przypominające skórkę pomarańczy, wysypka lub zaczerwienienie. Te objawy mogą wskazywać, że nowotwór rośnie tuż pod powierzchnią skóry11.

Zmiany dotyczące brodawki sutkowej również wymagają uwagi. Może to być wyciek płynu z brodawki u kobiety, która nie jest w ciąży ani nie karmi piersią. Płyn może być przezroczysty, krwawy lub innego koloru. Zmiana pozycji brodawki – na przykład jej cofnięcie do wewnątrz, gdy wcześniej była wypukła – to kolejny symptom, który należy zgłosić lekarzowi11.

Czasami zmiany można wyczuć również w okolicy pachy. Jeśli węzły chłonne w pasze stają się powiększone lub wyczuwalne, może to oznaczać, że komórki rakowe rozprzestrzeniły się do tych węzłów12.

Warto dodać, że u niektórych pacjentek inwazyjny rak piersi nie powoduje żadnych wyraźnych objawów, zwłaszcza na wczesnych etapach. Dlatego regularne badania mammograficzne są tak ważne – mogą wykryć nowotwór, zanim pojawią się jakiekolwiek zewnętrzne znaki1.

Zapobieganie rakowi piersi

Choć nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka raka piersi, istnieją pewne działania, które mogą je znacząco obniżyć. Wiele z tych strategii wiąże się ze zmianami w stylu życia, które są korzystne dla ogólnego zdrowia.

Regularna aktywność fizyczna to jeden z najskuteczniejszych sposobów na obniżenie ryzyka. Eksperci zalecają co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo, na przykład szybkiego marszu, pływania czy jazdy na rowerze. Ćwiczenia pomagają utrzymać zdrową wagę ciała, a także wpływają na poziom hormonów w organizmie1011.

Utrzymanie zdrowej masy ciała jest szczególnie istotne po menopauzie. Tkanka tłuszczowa produkuje estrogen, więc nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może zwiększać poziom tego hormonu we krwi, co z kolei podnosi ryzyko raka piersi. Zdrowa dieta bogata w warzywa, owoce, pełne ziarna i chude białko, przy ograniczeniu tłuszczów nasyconych i cukru, może pomóc w kontrolowaniu wagi1011.

Ograniczenie spożycia alkoholu jest kolejnym krokiem. Nawet niewielkie ilości alkoholu mogą zwiększać ryzyko raka piersi. Jeśli kobieta decyduje się pić alkohol, najlepiej ograniczyć się do jednego drinka dziennie1011.

Karmienie piersią, jeśli to możliwe, może nieznacznie obniżać ryzyko. Im dłużej kobieta karmi piersią, tym większa korzyść. Uważa się, że karmienie piersią zmniejsza całkowitą liczbę cykli miesiączkowych w życiu kobiety, co prowadzi do mniejszej ekspozycji na estrogen11.

Kobiety powinny być ostrożne ze stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej podczas menopauzy. Jeśli jest to konieczne ze względu na ciężkie objawy menopauzy, najlepiej stosować najniższą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas i regularnie konsultować się z lekarzem10.

Dla kobiet z bardzo wysokim ryzykiem – na przykład tych z mutacją BRCA1 lub BRCA2 – dostępne są leki zapobiegawcze. Leki takie jak tamoxifen lub raloxifen mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju raka piersi. Czasami kobiety z dziedziczną mutacją decydują się na prewencyjne usunięcie piersi (mastektomię profilaktyczną), choć jest to poważna decyzja, która wymaga dogłębnej konsultacji z zespołem specjalistów11.

Regularne badania przesiewowe, takie jak mammografia, nie zapobiegają rakowi, ale pomagają wykryć go wcześniej, gdy jest on najbardziej uleczalny. Kobiety powinny omówić z lekarzem, kiedy zacząć regularne mammografie i jak często je wykonywać, w zależności od ich indywidualnego ryzyka10.

Patofizjologia inwazyjnego raka piersi

Pierś składa się z płatów, płacików i przewodów mlecznych. Każda pierś ma od 15 do 20 płatów, które z kolei dzielą się na mniejsze struktury zwane płacikami. Płaciki kończą się drobnymi pęcherzykami, które u karmiących kobiet produkują mleko. Całą tę strukturę łączą cienkie rurki zwane przewodami, które transportują mleko do brodawki sutkowej. Wszystko to osadzone jest w tkance tłuszczowej i łącznej, która nadaje piersi jej kształt13.

Inwazyjny rak piersi zazwyczaj zaczyna się w komórkach wyściełających przewody mleczne. W normalnych warunkach komórki dzielą się w kontrolowany sposób – gdy stare komórki obumierają, nowe je zastępują. Jednak w wyniku mutacji genetycznych niektóre komórki zaczynają się dzielić bez kontroli. Zamiast przestać rosnąć, gdy powinny, kontynuują mnożenie, tworząc masę komórek – guz8.

Na początku te komórki rakowe mogą pozostawać wewnątrz przewodu mlecznego, co nazywa się rakiem przewodowym in situ. Ale kiedy nabierają zdolności do przebijania się przez ścianę przewodu i wkraczania do okolicznej tkanki piersi, stają się rakiem inwazyjnym. Ta inwazja jest możliwa, ponieważ komórki nowotworowe produkują specjalne enzymy, które rozkładają barierę między przewodem a resztą piersi13.

Po wydostaniu się z przewodu komórki rakowe mogą rozprzestrzeniać się na różne sposoby. Mogą rosnąć lokalnie, wciskając się w sąsiednie tkanki. Mogą też dostać się do małych naczyń krwionośnych lub naczyń limfatycznych. Układ limfatyczny to sieć dróg, przez które płyn limfatyczny krąży w organizmie, pomagając odpornościowi w walce z infekcjami. Kiedy komórki rakowe przedostaną się do naczyń limfatycznych, mogą dotrzeć do najbliższych węzłów chłonnych – zazwyczaj tych w pasze – gdzie mogą się zatrzymać i zacząć rosnąć. Z węzłów chłonnych mogą następnie rozprzestrzenić się do bardziej odległych części ciała, takich jak kości, wątroba, płuca czy mózg. Ten proces nazywany jest przerzutami24.

Wiele komórek rakowych piersi ma na swojej powierzchni receptory dla hormonów, takich jak estrogen czy progesteron. Receptory to białka, które przyczepiają się do określonych substancji – w tym przypadku do hormonów – i przekazują sygnał do wnętrza komórki, by ta zaczęła się dzielić. Gdy nowotwór ma te receptory, nazywany jest rakiem hormonozależnym. Taka wiedza jest bardzo ważna, ponieważ lekarze mogą zastosować terapie blokujące działanie tych hormonów, co spowalnia lub zatrzymuje wzrost nowotworu7.

Innym istotnym czynnikiem jest białko zwane HER2. Około 20 procent raków piersi ma nadmiar tego białka na powierzchni komórek nowotworowych. Powoduje to, że komórki dzielą się szybciej. Ten typ raka nazywa się HER2-dodatnim. Istnieją specjalne leki, które blokują HER2 i spowalniają rozwój tego rodzaju nowotworu7.

Gdy nowotwór nie ma receptorów hormonalnych ani nadmiaru HER2, nazywa się go rakiem potrójnie ujemnym. Ten typ raka jest trudniejszy do leczenia, ponieważ nie reaguje na terapie hormonalne ani anty-HER2. Jednak chemioterapia i inne nowsze metody leczenia mogą być skuteczne7.