Immunosupresja to osłabienie układu odpornościowego organizmu, które może wystąpić w wyniku przyjmowania leków, chorób lub przeszczepiania narządów. Osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej narażone na infekcje i poważniejszy przebieg chorób.
Czym jest immunosupresja
Immunosupresja to stan, w którym układ odpornościowy nie działa tak dobrze, jak powinien. Oznacza to, że organizm ma osłabioną zdolność do walki z infekcjami. Normalnie układ odpornościowy działa jak maszyna do zwalczania infekcji – atakuje intruzów takich jak wirusy, bakterie i komórki nowotworowe. Jednak czasami układ odpornościowy może przez pomyłkę atakować zdrowe komórki i tkanki organizmu.
Immunosupresja może być wynikiem różnych stanów chorobowych, przyjmowania leków lub przebytych zabiegów medycznych. Osoby mogą urodzić się z chorobą, która osłabia układ odpornościowy, lub mogą nabyć ją w trakcie życia przez infekcje, leki, nowotwory lub inne schorzenia.
Termin immunosupresja jest często używany zamiennie z określeniem "osoba z obniżoną odpornością" lub "osoba immunokompromitowana". Gdy immunosupresja jest spowodowana konkretnymi zabiegami lub chorobami nabytymi w życiu, a nie wrodzonymi, czasem określa się ją jako "immunosupresję".
Kiedy stosuje się leki immunosupresyjne
Lekarze przepisują leki immunosupresyjne w dwóch głównych sytuacjach: w leczeniu chorób autoimmunologicznych oraz w zapobieganiu odrzuceniu przeszczepionych narządów lub komórek macierzystych.
Choroby autoimmunologiczne to stany, w których układ odpornościowy przestaje chronić organizm przed intruzami i zaczyna atakować zdrowe tkanki i komórki. Leki immunosupresyjne powstrzymują układ odpornościowy, pomagając zapobiegać dalszemu uszkodzeniu komórek i zapaleniu. Te leki mogą zmniejszyć objawy, a nawet doprowadzić niektóre choroby autoimmunologiczne do remisji (stanu, w którym nie ma żadnych oznak choroby).
Leki immunosupresyjne mogą być potrzebne osobom z następującymi chorobami autoimmunologicznymi:
łysienie plackowate
choroby zapalne jelit, w tym choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego
toczeń
stwardnienie rozsiane
łuszczyca lub łuszczycowe zapalenie stawów
reumatoidalne zapalenie stawów
Osoby, które przeszły przeszczep narządu lub komórek macierzystych szpiku kostnego, otrzymują leki immunosupresyjne, aby ich układ odpornościowy nie zaatakował przeszczepionego narządu lub komórek. Leki te są niezbędne, aby przeszczep działał prawidłowo. Organizm pacjenta postrzega nowy narząd jako ciało obce, a układ odpornościowy próbuje go zaatakować. Terapia immunosupresyjna pomaga zmniejszyć ryzyko odrzucenia przez pacjenta nowego narządu.
Rozpoznawanie osłabienia układu odpornościowego
Częste chorowanie lub niezwykle długo utrzymujące się infekcje to najczęstsze oznaki osłabionego układu odpornościowego. Jednak samo częste chorowanie niekoniecznie oznacza, że układ odpornościowy nie działa prawidłowo – ważny jest rodzaj chorób, na które osoba zapada. Na przykład małe dzieci często przeziębione to coś zupełnie normalnego.
Częste infekcje bakteryjne, zapalenie płuc lub inne konkretne choroby mogą wskazywać, że mechanizmy obronne organizmu nie działają prawidłowo. Osłabienie odporności może również oznaczać, że:
człowiek zapada na choroby, z którymi większość ludzi radzi sobie bez zachorowania
choroby, które u większości osób przebiegają łagodnie, u osoby immunokompromitowanej powodują ciężkie zachorowanie
choroby utrzymują się dłużej lub potrzeba więcej czasu na powrót do zdrowia
istnieje większe prawdopodobieństwo rozwoju powikłań po infekcjach
Rodzaje leków immunosupresyjnych
Leki immunosupresyjne można podzielić na kilka głównych grup:
Glikokortykosteroidy (nazywane również kortykosteroidami lub steroidami) to leki takie jak prednizon, deksametazon i hydrokortyzon. W dawkach farmakologicznych są stosowane do hamowania różnych mechanizmów immunologicznych, zwłaszcza zapalenia.
Cytostatyki to leki, które hamują wzrost i podział komórek. Obejmują one środki alkilujące oraz antymetabolity, takie jak metotreksat, azatiopryna i merkaptopuryna.
Przeciwciała to białka, które mogą być skierowane przeciwko konkretnym elementom układu odpornościowego. Mogą to być przeciwciała poliklonalne lub przeciwciała monoklonalne, które są bardziej precyzyjne w swoim działaniu.
Leki działające na immunofiliny to grupa leków obejmująca cyklosporynę, takrolimus, sirolimus i ewerolimus. Te leki ingerują w sygnalizację komórkową układu odpornościowego.
Lekarze dobierają konkretny lek lub kombinację leków w zależności od choroby pacjenta, jej nasilenia oraz indywidualnych cech pacjenta. W przypadku przeszczepów narządów, przez ostatnie 50 lat społeczność medyczna była świadkiem ogromnych postępów w opiece nad pacjentami otrzymującymi przeszczepy narządów, a ulepszone strategie terapeutyczne wiązały się z lepszymi wskaźnikami przeżycia pacjentów i przyjęcia przeszczepów.
Ryzyka i działania niepożądane
Przyjmowanie leków immunosupresyjnych wiąże się z pewnymi ryzykami. Najistotniejszym ryzykiem jest zwiększona podatność na infekcje, ponieważ układ odpornościowy jest osłabiony. Leki często wywołują działania niepożądane, które zwykle ustępują po zakończeniu leczenia:
dreszcze
gorączka
pokrzywka
nudności
wymioty
biegunka
zawroty głowy
ból głowy
Ponieważ leki immunosupresyjne osłabiają układ odpornościowy, zwiększają ryzyko infekcji wirusowych, bakteryjnych i grzybiczych. Leki immunosupresyjne mogą również sprawić, że układ odpornościowy będzie mniej zdolny do walki z nowotworami lub infekcjami, które powodują nowotwory.
Osoby przyjmujące leki immunosupresyjne powinny regularnie wykonywać badania krwi i inne testy zlecone przez lekarzy. W zależności od wieku, ciśnienia krwi i ogólnej sprawności, mogą być potrzebne dodatkowe badania, takie jak ocena funkcji serca. Osoby przyjmujące również kortykosteroidy powinny regularnie sprawdzać zdrowie kości.
Jak zachować zdrowie przy osłabionym układzie odpornościowym
Osoby z osłabionym układem odpornościowym muszą zwracać szczególną uwagę na swoje zdrowie. Podstawowe nawyki zdrowotne nie są skomplikowane: dobrze się odżywiać, wysypiać się i ćwiczyć. Ważne jest również znalezienie lekarza, na którym można polegać.
Ruch fizyczny, podniesienie tętna i spocenie się to świetny sposób na wsparcie układu odpornościowego oraz ciała i umysłu. Osoby na wózkach inwalidzkich mogą wybierać spośród szerokiej gamy ćwiczeń, które można dostosować, od prostego spaceru na świeżym powietrzu, przez pływanie, podnoszenie ciężarów, po sporty zespołowe. Dla osób szukających aktywności do wykonywania w domu przy niewielkim lub zerowym sprzęcie, popularne ćwiczenia obejmują jogę w pozycji siedzącej, podnoszenie ciężarów dla górnej części ciała i taniec.
Zdrowa dieta zawsze jest dobrym pomysłem na wsparcie zdrowego organizmu, a niewielkie modyfikacje diety mogą pomóc w konkretnych stanach. Zdrowe odżywianie może obejmować zwiększenie spożycia wody, zmniejszenie spożycia przetworzonego cukru oraz sięganie po świeże owoce i warzywa jako część każdego posiłku.
Osoby z osłabionym układem odpornościowym powinny szczególnie uważać na:
unikanie kontaktu z odchodami zwierząt domowych, które mogą przenosić pasożyty
dokładne mycie świeżych owoców i warzyw przed spożyciem
niepicie niepewnej wody ze źródeł, prywatnych studni lub nawet wody z kranu w niektórych obszarach
unikanie ryzykownych zachowań seksualnych, które mogą prowadzić do zakażeń przenoszonych drogą płciową
Witaminy i suplementy mogą również wspierać układ odpornościowy. Najpopularniejszą witaminą wspomagającą odporność jest witamina C, która jest powszechnie zalecana w sezonie przeziębień i grypy. Inne naturalne suplementy wspierające układ odpornościowy to ocet jabłkowy i syrop z czarnego bzu. Jednak przed wprowadzeniem zmian w diecie lub dodaniem suplementów najlepiej jest omówić to z lekarzem.
Osoby immunokompromitowane mogą również potrzebować większej ostrożności w kwestii noszenia masek w miejscach publicznych, szczególnie podczas sezonu chorób zakaźnych. Chociaż mniej osób nosi maski od czasu pandemii COVID-19, osoby z osłabionym układem odpornościowym wciąż są narażone na wysokie ryzyko poważnych chorób.
Planowanie podróży wymaga szczególnej uwagi. Osoby z osłabionym układem odpornościowym powinny dokładnie omówić swoje plany podróży ze swoim lekarzem specjalistą i lekarzem rodzinnym, najlepiej przed zarezerwowaniem podróży. Konieczne jest uzyskanie kompleksowego ubezpieczenia zdrowotnego na czas podróży, a osoby immunokompromitowane powinny ujawnić pełną historię medyczną ubezpieczycielom.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja