Dławica piersiowa Podstawowe informacje

Czym jest dławica piersiowa?

Dławica piersiowa to ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, który występuje, gdy mięsień sercowy nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi i tlenu. Jest to objaw choroby serca, najczęściej związany z gromadzeniem się blaszki miażdżycowej (złogów cholesterolu, tłuszczu, wapnia i innych substancji we krwi) lub zatkaniem tętnic wieńcowych, które dostarczają krew do serca.1 Bez odpowiedniego leczenia mogą wystąpić niebezpieczne powikłania, takie jak zawał serca czy zatrzymanie krążenia.2

Nazwa "angina pectoris" pochodzi z łaciny, gdzie "angere" oznacza dusić lub dławić, a "pectoris" odnosi się do klatki piersiowej. To trafne określenie, ponieważ wiele osób opisuje ten stan jako uczucie dławienia lub ściśnięcia w piersi.3 Chociaż dławica piersiowa nie jest sama w sobie zawałem serca, stanowi poważny sygnał ostrzegawczy o zwiększonym ryzyku jego wystąpienia, nawet dni lub tygodnie wcześniej.2

Stan ten jest dość powszechny i zasadniczo możliwy do leczenia. Najważniejsze, co można zrobić, to poinformować lekarza o każdym odczuwanym dyskomforcie w klatce piersiowej, nawet jeśli wydaje się niewielki. Nie należy ignorować żadnych nowych lub zmieniających się objawów, ponieważ dławica piersiowa może przybierać różne formy - od niejasnego bólu w klatce piersiowej po uczucie miażdżącego ucisku.2

Epidemiologia - jak często występuje dławica piersiowa?

Dławica piersiowa jest powszechnym problemem zdrowotnym na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych około 11 milionów osób doświadcza tego schorzenia.2 Jest to najbardziej charakterystyczny objaw choroby niedokrwiennej serca (stan, w którym serce nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu), która stanowi główną przyczynę zachorowalności i śmiertelności na całym świecie.4

Dławica piersiowa nie dotyka wszystkich grup demograficznych w takim samym stopniu. Istnieją pewne wzorce związane z płcią, wiekiem i innymi czynnikami. Ryzyko rozwoju tej choroby wzrasta wraz z wiekiem, ponieważ tętnice naturalnie stają się mniej elastyczne i bardziej podatne na gromadzenie się złogów tłuszczowych.5 Starszy wiek jest zatem istotnym czynnikiem ryzyka występowania dławicy piersiowej.4

Co ciekawe, pewne formy dławicy piersiowej wykazują różnice między płciami. Na przykład dławica mikronaczyniowa (wcześniej nazywana Zespołem X), która powoduje ból w klatce piersiowej bez zablokowania tętnicy wieńcowej z powodu słabego funkcjonowania drobnych naczyń krwionośnych prowadzących do serca, rąk i nóg, występuje częściej u kobiet.6 Podobnie dławica wariantowa (znana również jako dławica Prinzmetala), która jest rzadką formą występującą prawie wyłącznie w spoczynku i związana jest ze skurczem tętnicy, a nie z gromadzeniem się blaszki miażdżycowej, również częściej dotyka kobiety.6

Przyczyny dławicy piersiowej

Główną przyczyną dławicy piersiowej jest sytuacja, w której mięsień sercowy nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi bogatej w tlen. Stan ten nazywany jest niedokrwieniem (niewystarczające zaopatrzenie w krew).6 Najczęściej dzieje się tak z powodu zawężenia lub zablokowania tętnic wieńcowych, które są odpowiedzialne za dostarczanie krwi do serca.

Proces prowadzący do tego zawężenia nazywa się miażdżycą, co oznacza twardnienie tętnic. Występuje on, gdy blaszka miażdżycowa gromadzi się wzdłuż ścianek tętnic wieńcowych. W miarę jak blaszka staje się większa, może zawężać lub blokować tętnice, co zmniejsza przepływ krwi do mięśnia sercowego.6 Te złogi składają się z cholesterolu, tłuszczu, wapnia i innych substancji znajdujących się we krwi.7

Innym mechanizmem powodującym dławicę piersiową jest powstawanie skrzepów krwi. Blaszka w tętnicy może pęknąć (niestabilna blaszka), co prowadzi do utworzenia skrzepu, który dodatkowo ogranicza przepływ krwi.6 Są to szczególnie niebezpieczne sytuacje, które mogą prowadzić do ostrych zdarzeń sercowych.

Istnieją również inne, mniej typowe przyczyny dławicy piersiowej. Słaby przepływ krwi przez zwężoną zastawkę serca może być jedną z nich.6 Podobnie zwiększone siły zewnątrznaczyniowe - takie jak ciężkie przerost lewej komory (pogrubienie ściany głównej komory serca) spowodowane nadciśnieniem, zwężeniem zastawki aortalnej lub kardiomiopatią przerostową (schorzeniem, w którym mięsień sercowy jest nienormalnie gruby), a także podwyższone ciśnienie w lewej komorze serca - mogą powodować objawy dławicy.4

Wrodzone anomalie pochodzenia lub przebiegu głównych naczyń wieńcowych biegnących na powierzchni serca to kolejna możliwa, choć rzadka przyczyna dławicy piersiowej.4 Wszystkie te różnorodne mechanizmy prowadzą do tego samego wyniku: serce nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu, co objawia się dyskomfortem lub bólem w klatce piersiowej.

Czynniki ryzyka

Istnieje wiele czynników, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju dławicy piersiowej. Niektóre z nich są związane z naszym stylem życia i można je kontrolować, podczas gdy inne są poza naszą kontrolą.

Wśród czynników ryzyka związanych ze stylem życia i stanem zdrowia znajdują się: wysokie ciśnienie krwi, cukrzyca, otyłość, historia rodzinna chorób serca, używanie tytoniu, stres oraz wiek.5 Palenie tytoniu jest szczególnie szkodliwe, ponieważ ma natychmiastowy negatywny wpływ na serce i może przyspieszać lub przynajmniej nie spowalniać procesu miażdżycy.8

Wysokie poziomy cholesterolu we krwi to kolejny istotny czynnik ryzyka. Wysoki poziom lipoproteiny o małej gęstości (LDL), nazywanej "złym cholesterolem", oznacza większe prawdopodobieństwo, że cholesterol będzie gromadził się wewnątrz naczyń krwionośnych serca lub mózgu, co może prowadzić do zawału serca lub udaru.9 Pacjenci z ustaloną chorobą wieńcową i niskim poziomem cholesterolu HDL (cholesterolu "dobrego") są szczególnie narażeni na ponowne zdarzenia sercowe.8

Czynniki wyzwalające epizody dławicy piersiowej obejmują wszystko, co powoduje, że mięsień sercowy potrzebuje więcej krwi lub tlenu, szczególnie jeśli istnieje już zwężenie lub zablokowanie naczyń. Aktywność fizyczna jest częstym czynnikiem wyzwalającym, ponieważ podczas wysiłku serce musi pracować ciężej i szybciej pompować krew.6 Stres emocjonalny również może wywołać epizod dławicy, podobnie jak ciężkie posiłki, spożywanie zbyt dużej ilości alkoholu, ekstremalne temperatury (zarówno upał, jak i zimno) oraz brak aktywności fizycznej.7

Warto zauważyć, że niektóre czynniki ryzyka są niemodyfikowalne, takie jak wiek i historia rodzinna. Jednakże wiele innych można kontrolować poprzez zmiany stylu życia i leczenie farmakologiczne, co stanowi ważną część zarządzania chorobą i zapobiegania jej postępowi.

Objawy dławicy piersiowej

Większość osób z dławicą piersiową opisuje uczucie ucisku lub bólu w klatce piersiowej. Może on być łagodny lub bardziej intensywny. Co charakterystyczne, wiele osób odczuwa raczej niejasny dyskomfort niż ostry ból.2 To uczucie może przypominać wiele różnych wrażeń.

Dławica piersiowa może być odczuwana jako ściskanie, zaciskanie, ciężar, miażdżenie lub pieczenie przypominające zgagę lub niestrawność.2 Niektórzy ludzie opisują to jako uczucie duszenia lub dławienia w środku klatki piersiowej.10 Dla innych jest to raczej poczucie ucisku lub ciężaru niż typowego bólu.11

Dyskomfort związany z dławicą piersiową nie zawsze ogranicza się tylko do klatki piersiowej. Może rozprzestrzeniać się na inne części górnej części ciała. Często ból promieniuje do szczęki, zębów, ramion, barków, pleców lub szyi.2 Szczególnie często dyskomfort rozchodzi się na lewą rękę, ramię, szyję lub szczękę.6

Oprócz dyskomfortu w klatce piersiowej, dławica może współistnieć z innymi objawami. Do najczęstszych należą:

• Pocenie się
• Zawroty głowy
• Osłabienie
• Gazy lub wzdęcia
• Rozstrój żołądka lub nudności
• Uczucie wilgotności skóry
• Skóra bledsza niż zwykle
• Uczucie zbliżającej się katastrofy2
• Duszność7
• Zmęczenie7

Istnieją różne typy dławicy piersiowej, które różnią się wzorcem występowania objawów. Dławica stabilna jest najbardziej przewidywalną formą - rozwija się podczas aktywności fizycznej i zazwyczaj trwa około pięciu minut lub krócej, ustępując po odpoczynku.5 Jest to przewidywalny wzorzec objawów występujących wyłącznie podczas wysiłku.3

Dławica niestabilna jest znacznie poważniejsza. Jest mniej powszechna i zazwyczaj występuje w okresach odpoczynku, trwa dłużej, a objawy mogą być bardziej dotkliwe.5 Objawy pojawiające się w spoczynku wymagają pilniejszej uwagi medycznej.3 Dławica niestabilna lub objawy występujące w spoczynku wymagają większej czujności, ponieważ mogą być oznaką ostrego zespołu wieńcowego.

Zapobieganie dławicy piersiowej

Zapobieganie dławicy piersiowej i miażdżycy, która jest jej główną przyczyną, wymaga kompleksowego podejścia do zmniejszenia czynników ryzyka prowadzących do choroby wieńcowej. Wiele z tych działań zapobiegawczych dotyczy zmian stylu życia, które można wprowadzić już dziś.

Zdrowe odżywianie się odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia serca. Należy spożywać dużo owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych. Wybieraj chude białka, takie jak drób, ryby i rośliny strączkowe.12 Ograniczenie spożycia tłuszczów nasyconych i trans, sodu oraz cukrów dodanych również pomaga chronić serce przed uszkodzeniem.

Regularna aktywność fizyczna jest niezwykle ważna. Zaleca się wykonywanie ćwiczeń aerobowych, takich jak chodzenie, pływanie lub jazda na rowerze, przez co najmniej 40 minut dziennie, co najmniej 3-4 dni w tygodniu, dążąc do minimum 150 minut tygodniowo.12 Aktywność fizyczna wzmacnia serce, poprawia krążenie i pomaga kontrolować wagę ciała oraz inne czynniki ryzyka.

Utrzymanie zdrowej wagi ciała jest kolejnym istotnym elementem profilaktyki. Należy dążyć do wskaźnika masy ciała (BMI) w przedziale od 18,5 do 24,9 oraz obwodu talii mniejszego niż 90 centymetrów.12 Nadmierna waga, szczególnie w okolicy brzucha, zwiększa obciążenie serca i może nasilać inne czynniki ryzyka, takie jak nadciśnienie i cukrzyca.

Rzucenie palenia jest jednym z najważniejszych kroków, jakie można podjąć dla zdrowia serca. Zaprzestanie palenia znacząco zmniejsza ostrą negatywną reakcję na serce i może odwrócić lub przynajmniej spowolnić proces miażdżycy.8 Osoby palące powinny być stanowczo zachęcane do rzucenia nałogu, a lekarze powinni aktywnie pomagać im w osiągnięciu tego celu.

Zarządzanie stresem jest często pomijanym, ale ważnym aspektem profilaktyki. Należy unikać lub redukować stres w możliwie największym stopniu.12 Techniki takie jak medytacja, głębokie oddychanie, joga lub regularna aktywność fizyczna mogą pomóc w radzeniu sobie ze stresem emocjonalnym, który może wywoływać epizody dławicy piersiowej.

Kontrola chorób współistniejących jest kluczowa. Jeśli masz wysokie ciśnienie krwi, cukrzycę lub wysoki cholesterol, lekarz może zalecić:

• Utrzymywanie kontrolowanego ciśnienia krwi, najczęściej poniżej 130/80. Może być jeszcze niższe, jeśli masz cukrzycę, chorobę nerek, udar mózgu lub problemy z sercem, ale lekarz określi Twoje konkretne cele.12
• Przyjmowanie leków obniżających cholesterol12
• Utrzymywanie poziomu HbA1c i cukru we krwi na zalecanych poziomach12

Pacjenci z ustaloną chorobą wieńcową i niskim poziomem cholesterolu HDL są szczególnie narażeni na ponowne zdarzenia sercowe i powinni być objęci agresywnym leczeniem niefarmakologicznym (modyfikacja diety, utrata wagi, ćwiczenia fizyczne) oraz farmakologicznym.8 Dorosłym z przewlekłą chorobą wieńcową i nadciśnieniem zaleca się docelowe ciśnienie krwi poniżej 130/80 mm Hg, aby zmniejszyć ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych.8

Niektóre leki mogą być stosowane w celach zapobiegawczych. Aspiryna, jeśli masz miażdżycę, może być zalecana codziennie przez zespół medyczny, ponieważ pomaga krwi płynąć przez naczynia krwionośne. Jeśli miałeś zawał serca lub udar, aspiryna pomoże zapobiec kolejnemu i potencjalnie pomoże Ci żyć dłużej.9 Statyny pomagają obniżyć poziom cholesterolu LDL we krwi, zmniejszając szansę jego gromadzenia się w naczyniach krwionośnych serca lub mózgu.9 Ważne przypomnienie: nie przerywaj ani nie rozpoczynaj przyjmowania żadnych leków bez uprzedniej rozmowy z zespołem medycznym.9

Patofizjologia - jak rozwija się choroba

Dławica piersiowa jest wynikiem niedokrwienia mięśnia sercowego (niewystarczającego zaopatrzenia w krew mięśnia sercowego) spowodowanego brakiem równowagi między dostawą krwi do mięśnia sercowego a zapotrzebowaniem na tlen.4 Aby zrozumieć, jak rozwija się to schorzenie, należy poznać zmiany, które zachodzą w normalnym funkcjonowaniu organizmu.

W normalnych warunkach tętnice wieńcowe dostarczają mięśniowi sercowemu krew bogatą w tlen. Gdy serce potrzebuje więcej tlenu - na przykład podczas wysiłku fizycznego lub stresu - te tętnice rozszerzają się, aby dostarczyć więcej krwi. Jednak gdy tętnice są zwężone lub zablokowane z powodu gromadzenia się blaszki miażdżycowej, nie mogą dostarczyć wystarczającej ilości krwi, aby zaspokoić zwiększone zapotrzebowanie serca na tlen.

Proces miażdżycy rozpoczyna się, gdy blaszka gromadzi się wzdłuż ścianek tętnic wieńcowych. Ta blaszka składa się z cholesterolu, tłuszczu, wapnia i innych substancji. Z czasem blaszka staje się większa, zawężając światło tętnicy i ograniczając przepływ krwi.6 To stopniowe zawężenie sprawia, że dostarczanie krwi do mięśnia sercowego staje się niewystarczające, szczególnie gdy serce musi pracować ciężej.

Istnieje kilka mechanizmów, które mogą zmniejszyć dostawę krwi do mięśnia sercowego. Zwiększony opór w dużych i małych tętnicach wieńcowych jest jednym z głównych mechanizmów.4 Zwiększone siły zewnątrznaczyniowe, takie jak ciężki przerost lewej komory spowodowany nadciśnieniem, zwężeniem zastawki aortalnej lub kardiomiopatią przerostową, lub podwyższone ciśnienia rozkurczowe lewej komory, również mogą ograniczać przepływ krwi do serca.4

Innym mechanizmem jest zmniejszenie zdolności krwi do przenoszenia tlenu. Może to wystąpić przy podwyższonym poziomie karboksyhemoglobiny (związku powstającego, gdy tlenek węgla łączy się z hemoglobiną we krwi, często u palaczy) lub przy ciężkiej niedokrwistości z hemoglobiną poniżej 8 g/dl.4 W tych warunkach, nawet jeśli przepływ krwi jest prawidłowy, ilość dostarczonego tlenu jest niewystarczająca.

Równolegle, zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen może wzrosnąć w różnych sytuacjach. Aktywność fizyczna, stres emocjonalny, ciężkie posiłki, ekstremalne temperatury i inne czynniki sprawiają, że serce musi pracować ciężej, zwiększając jego potrzebę tlenu.6 Gdy istnieje już zwężenie tętnic, serce nie jest w stanie otrzymać dodatkowej krwi potrzebnej do sprostania tym wymaganiom, co prowadzi do niedokrwienia i objawów dławicy piersiowej.

W niektórych przypadkach dławica piersiowa może być związana ze skurczem tętnicy wieńcowej. Jest to charakterystyczne dla dławicy wariantowej (Prinzmetala), w której objawy występują niemal wyłącznie w spoczynku, nie po wysiłku lub stresie, i są związane ze skurczem tętnicy, a nie z gromadzeniem się blaszki miażdżycowej w tętnicach wieńcowych.6 Ten typ dławicy jest rzadki i zwykle pojawia się między północą a wczesnym rankiem.6

Zrozumienie tych mechanizmów patofizjologicznych pomaga wyjaśnić, dlaczego leczenie dławicy piersiowej koncentruje się zarówno na poprawie dostarczania krwi i tlenu do serca (poprzez rozszerzanie naczyń krwionośnych lub usuwanie blokad), jak i na zmniejszaniu zapotrzebowania serca na tlen (poprzez spowolnienie akcji serca i obniżenie ciśnienia krwi).