Zawał mięśnia sercowego

Czym jest zawał mięśnia sercowego

Zawał mięśnia sercowego, zwany też zawałem serca lub atakiem serca, to niezwykle niebezpieczny stan, który występuje, gdy część mięśnia sercowego nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi. Brak dopływu krwi może mieć wiele różnych przyczyn, ale najczęściej jest związany z zablokowaniem jednej lub więcej tętnic wieńcowych, które dostarczają krew do serca1.

Bez dopływu krwi dotknięty mięsień sercowy zaczyna obumierać. Jeśli przepływ krwi nie zostanie szybko przywrócony, zawał serca może spowodować trwałe uszkodzenie serca lub śmierć1. Im dłużej trwa przerwa w dopływie krwi bez leczenia, tym większe są szkody w mięśniu sercowym2.

Kiedy dochodzi do zawału, przepływ krwi do części serca zostaje zatrzymany lub jest znacznie zmniejszony, co powoduje uszkodzenie lub obumieranie tej części mięśnia sercowego. Gdy część serca nie może pompować z powodu obumierania spowodowanego brakiem dopływu krwi, może to zakłócić pracę pompującą całego serca. To z kolei może zmniejszyć lub zatrzymać przepływ krwi do reszty organizmu, co może być śmiertelne, jeśli ktoś szybko tego nie naprawi1.

Zawał serca jest stanem zagrożenia życia wymagającym natychmiastowej pomocy. Jeśli uważasz, że Ty lub ktoś w Twoim towarzystwie ma zawał serca, należy natychmiast zadzwonić pod numer 112. Czas jest kluczowy w leczeniu zawału serca. Opóźnienie nawet o kilka minut może spowodować trwałe uszkodzenie serca lub śmierć1.

Objawy zawału serca

Główne objawy zawału serca obejmują2:

• Ból lub dyskomfort w klatce piersiowej - większość zawałów serca wiąże się z dyskomfortem w środkowej lub lewej części klatki piersiowej, który trwa dłużej niż kilka minut lub ustępuje i powraca. Dyskomfort może przypominać nieprzyjemny ucisk, ściskanie, uczucie pełności lub ból.
• Uczucie osłabienia, zawroty głowy lub omdlenia - może również pojawić się zimny pot.
• Ból lub dyskomfort w szczęce, szyi lub plecach.
• Ból lub dyskomfort w jednym lub obu ramionach lub barkach.
• Duszność - często towarzyszy dyskomfortowi w klatce piersiowej, ale może również wystąpić przed bólem w klatce piersiowej.

Inne objawy zawału serca mogą obejmować niezwykłe lub niewytłumaczalne zmęczenie oraz nudności lub wymioty2. Ból w klatce piersiowej jest często silny, ale niektóre osoby mogą odczuwać tylko niewielki ból, podobny do niestrawności3.

Chociaż najczęstszym objawem jest ból w klatce piersiowej, objawy mogą się różnić u poszczególnych osób. Niektóre osoby mogą mieć inne objawy, takie jak duszność, uczucie mdłości lub wymioty oraz ból pleców lub szczęki, bez jakiegokolwiek bólu w klatce piersiowej3.

Wiele zawałów serca jest „niemych" i pozostaje niewykrytych, lub mogą być katastrofalnymi zdarzeniami prowadzącymi do nagłej śmierci4. Pacjenci mogą zgłaszać ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, który może promieniować do szyi, szczęki, ramienia lub barku4.

Przyczyny zawału

Choroba wieńcowa jest główną przyczyną zawałów serca2. Jest to stan, w którym główne naczynia krwionośne (tętnice wieńcowe) dostarczające krew do mięśnia sercowego zatykają się w wyniku gromadzenia się złogów substancji tłuszczowych, znanych jako blaszki miażdżycowe3.

Przed zawałem serca jedna z blaszek pęka, powodując powstanie skrzepu krwi w miejscu pęknięcia. Skrzep może zablokować dopływ krwi do serca, wywołując zawał serca3.

Mniej powszechną przyczyną jest ciężki skurcz lub nagłe skurczenie się tętnicy wieńcowej, który może zatrzymać przepływ krwi do mięśnia sercowego2.

Zawał mięśnia sercowego zwykle wynika z nierównowagi między podażą a zapotrzebowaniem na tlen, która najczęściej jest spowodowana pęknięciem blaszki miażdżycowej z utworzeniem się skrzepu w tętnicy wieńcowej, co skutkuje ostrym zmniejszeniem dopływu krwi do części mięśnia sercowego5.

Rozpoznanie

Chociaż prezentacja kliniczna pacjenta jest kluczowym elementem w ogólnej ocenie, wiele zawałów serca jest albo „niemych", albo nie jest klinicznie rozpoznawanych5.

Oprócz wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego, niedokrwienie mięśnia sercowego może być związane ze zmianami w zapisie EKG (badaniu elektrycznym serca) oraz podwyższonymi poziomami biomarkerów sercowych, takich jak troponiny sercowe4.

Po przybyciu do szpitala zespół medyczny szybko oceni stan pacjenta. Zazwyczaj zaczyna się od wykonania elektrokardiogramu (EKG), aby zmierzyć aktywność elektryczną serca i zidentyfikować wszelkie nieprawidłowości wskazujące na zawał serca3.

Gdy zawał serca zostanie potwierdzony, natychmiastowym celem jest przywrócenie przepływu krwi do dotkniętej części serca. Często osiąga się to za pomocą leków i procedur3.

Leczenie

Zawał serca jest stanem wymagającym nagłej pomocy medycznej. Pierwszym celem dla pracowników służby zdrowia w postępowaniu z ostrym zawałem mięśnia sercowego jest bardzo szybkie rozpoznanie tego stanu6.

W oczekiwaniu na karetkę może pomóc rozgryzienie, a następnie połknięcie tabletki aspiryny (najlepiej 300 mg), o ile osoba mająca zawał serca nie ma alergii na aspirynę. Aspiryna pomaga rozrzedzić krew i poprawia przepływ krwi do serca3.

Opcje leczenia zawału serca zależą od typu zawału i jego ciężkości. Dwa główne rodzaje leczenia to3:

• Stosowanie leków w celu rozpuszczenia skrzepów krwi
• Operacja mająca na celu przywrócenie przepływu krwi do serca

Jako ogólna zasada, początkowa terapia ostrego zawału mięśnia sercowego ma na celu jak najszybsze przywrócenie perfuzji, aby uratować jak najwięcej zagrożonego mięśnia sercowego. Można to osiągnąć metodami medycznymi lub mechanicznymi, takimi jak przezskórna interwencja wieńcowa (PCI) lub operacja pomostowania tętnic wieńcowych (CABG)6.

W wielu przypadkach lekarze mogą wykonać przezskórną interwencję wieńcową (PCI), powszechnie znaną jako angioplastyka. Podczas angioplastyki wieńcowej cienka rurka z balonowym zakończeniem (zwana cewnikiem) jest wprowadzana do naczynia krwionośnego w pachwinie lub ramieniu. Cewnik jest prowadzony przez naczynia krwionośne do serca za pomocą cienkiego drutu prowadzącego, przy użyciu promieni rentgenowskich. Gdy cewnik znajdzie się w zwężonej części tętnicy wieńcowej, balon jest nadmuchiwany, aby ją otworzyć. Elastyczne metalowe rurki, zwane stentami, są następnie często umieszczane w tętnicy, aby utrzymać ją otwartą7.

W szpitalu leczenie zawału serca zależy od jego typu i stopnia ciężkości. Po początkowym leczeniu ścisłe monitorowanie w oddziale intensywnej opieki kardiologicznej jest niezbędne3.

Powrót do zdrowia

Powrót do zdrowia po zawale serca może potrwać od dwóch tygodni do trzech miesięcy. Kiedy w pełni wyzdrowiejesz, będziesz mógł wrócić do pracy i swojej normalnej rutyny8.

Czas potrzebny na powrót do zdrowia zależy od wielu czynników, w tym8:

• Ciężkości zawału serca
• Jak szybko otrzymałeś leczenie
• Rodzaju leczenia (dłużej trwa powrót do zdrowia po operacji otwartego serca w porównaniu z przezskórną interwencją wieńcową)
• Ogólnego stanu zdrowia i innych schorzeń

Pierwszego tygodnia po powrocie do domu ze szpitala możesz czuć się zmęczony lub osłabiony. To normalne. Dzieje się tak dlatego, że zawał uszkodził mięsień sercowy, a serce potrzebuje czasu na regenerację8.

Proces powrotu do zdrowia zwykle odbywa się etapami, zaczynając w szpitalu, gdzie stan pacjenta może być ściśle monitorowany, a indywidualne potrzeby na przyszłość mogą być ocenione. Po wypisaniu ze szpitala można kontynuować powrót do zdrowia w domu9.

Dwa najważniejsze cele procesu powrotu do zdrowia to9:

• Stopniowe przywracanie sprawności fizycznej, abyś mógł wznowić normalne czynności (znane jako rehabilitacja kardiologiczna)
• Zmniejszenie ryzyka kolejnego zawału serca

Rehabilitacja kardiologiczna to program, który ma pomóc w powrocie do zdrowia i powrocie do życia po niedawnym zawale serca lub niewydolności serca. Jest to ważna część powrotu do zdrowia9.

Badania wykazały, że osoby uczestniczące w rehabilitacji kardiologicznej mają mniejsze ryzyko kolejnego zawału serca i przyjęcia do szpitala. Miało to również pozytywny wpływ na ich samopoczucie i jakość życia9.

Programy rehabilitacji kardiologicznej są dostępne lokalnie, często w cotygodniowych sesjach trwających od 6 do 12 tygodni. Program rehabilitacji kardiologicznej zazwyczaj obejmuje9:

• Odpowiednie dla Ciebie ćwiczenia fizyczne
• Wykłady edukacyjne na temat zarządzania swoim stanem, przyjmowania leków i innych praktycznych porad
• Techniki relaksacyjne i sposoby radzenia sobie ze stresem
• Wsparcie psychologiczne w przypadku niepokoju i złego nastroju

Zapobieganie kolejnemu zawałowi

Po zawale serca niezwykle ważne jest rozpoczęcie wprowadzania zmian w stylu życia, które mogą obniżyć ryzyko przyszłego zawału serca. Obejmuje to zwiększenie aktywności fizycznej w ciągu dnia, przestrzeganie diety zdrowej dla serca i rzucenie palenia8.

Zmiany w stylu życia, które mogą pomóc w zapobieganiu kolejnemu zawałowi, obejmują10:

• Zdrowe odżywianie - dieta bogata w warzywa, owoce, pełne ziarna i chude białko
• Regularna aktywność fizyczna
• Rzucenie palenia
• Utrzymywanie zdrowej wagi ciała
• Kontrolowanie ciśnienia krwi, cholesterolu i cukrzycy
• Zarządzanie stresem
• Regularne przyjmowanie przepisanych leków

Znalezienie równowagi między odpoczynkiem a aktywnością jest ważne podczas powrotu do zdrowia po zawale serca. Potrzebujesz wystarczająco dużo odpoczynku, aby się zregenerować, ale musisz także jak najszybciej wrócić do normalnych czynności, gdy tylko będzie to bezpieczne. A ćwiczenia są niezbędne dla silnego powrotu do zdrowia8.

Około jedna trzecia osób, które doświadczają zawału serca, będzie miała drugi zawał w swoim życiu11. Dlatego tak istotne jest wprowadzenie zmian w stylu życia i ścisła współpraca z zespołem medycznym.