Badanie skuteczności pojedynczego pomiaru i dostosowania dawki leków przeciwzakrzepowych (DOAC) u osób starszych z zespołem kruchości cierpiących na migotanie przedsionków lub żylną chorobę zakrzepowo-zatorową
Zator żylny to poważny stan zdrowia, w którym skrzep krwi blokuje przepływ krwi przez żyły. Może wystąpić w głębokich żyłach nóg lub rąk, a w najgroźniejszych przypadkach wędrować do płuc, stanowiąc zagrożenie dla życia.
Czym jest zator żylny?
Zator żylny to skrzep krwi, który blokuje przepływ krwi w żyłach. Aby lepiej zrozumieć ten stan, warto wyjaśnić poszczególne części tej nazwy: „trombo" oznacza skrzep krwi, „zator" to cząstka krążąca we krwi, która powoduje zablokowanie naczynia, a „żylny" odnosi się do żył.
Żyły to naczynia krwionośne, które transportują krew z końcowych części ciała z powrotem do serca. Gdy żyła zostaje zablokowana, krew gromadzi się za miejscem zablokowania, wywołując stan zapalny. Komórki znajdujące się przed miejscem zablokowania nie mogą otrzymać potrzebnego tlenu i składników odżywczych. To może prowadzić do poważnych uszkodzeń żył, tkanek i narządów, które one zaopatrują.
Rodzaje zatoru żylnego
Kiedy lekarze mówią o zatorze żylnym, zwykle odnoszą się do dwóch głównych stanów chorobowych:
Zakrzepica żył głębokich występuje, gdy skrzep krwi tworzy się w głębokiej żyle, najczęściej w nodze, udzie lub miednicy, chociaż może również pojawić się w ramieniu. Około połowy osób z zakrzepicą żył głębokich nie ma żadnych objawów.
Zatorowość płucna to stan, w którym część skrzepu odrywa się i wędruje do płuc. Tam blokuje tętnicę płucną, co może być zagrożeniem dla życia. Zatorowość płucna wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
W większości przypadków skrzep krwi, który powoduje zatorowość płucną, zaczyna się w żyle nogi i następnie przemieszcza się do płuc. W rzadszych przypadkach materiał taki jak pęcherzyki powietrza, grudki tłuszczu lub fragmenty guza mogą zablokować tętnicę płucną.
Jak dochodzi do zatoru żylnego?
Krzepnięcie krwi to naturalny i zdrowy mechanizm obronny organizmu w odpowiedzi na powierzchowne skaleczenie lub ranę. Krew częściowo zastyga, aby nie wypływała zbyt szybko z uszkodzonego miejsca. Na zewnątrz ciała powstaje strup, a wewnątrz ciała tworzy się skrzep.
Krzepnięcie krwi może również zostać wywołane przez infekcję, która podrażnia ścianę naczynia krwionośnego podobnie jak rana. Kiedy rana lub infekcja zaczyna się goić, skrzep powinien się rozpuścić. Czasami jednak tak się nie dzieje. Zdarza się też, że skrzepy krwi tworzą się, mimo że nie było żadnej rany. Wiele czynników może do tego przyczynić.
Objawy i sygnały ostrzegawcze
Ważne jest, aby każdy znał objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej. W przypadku pojawienia się jakichkolwiek niepokojących objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem.
Najczęstsze objawy zakrzepicy żył głębokich występujące w dotkniętej kończynie to:
Pulsujący ból w jednej nodze (rzadko w obu nogach), zwykle w łydce lub udzie, pojawiający się podczas chodzenia lub stania
Obrzęk jednej nogi (rzadko obu nóg)
Ciepła skóra wokół bolesnego miejsca
Zaczerwienienie lub ściemnienie skóry wokół bolesnego miejsca – może być trudniej zauważalne u osób o ciemniejszej karnacji
Opuchnięte żyły, które są twarde lub bolesne w dotyku
Te objawy mogą również wystąpić w ramieniu lub brzuchu, jeśli to tam znajduje się skrzep krwi.
Objawy zatorowości płucnej obejmują:
Nagłą duszność
Szybkie oddychanie
Ból w klatce piersiowej lub dyskomfort, który zwykle nasila się przy głębokim oddechu lub kaszlu
Zawroty głowy lub omdlenia
Szybkie bicie serca
Kaszel z krwią
Jeśli występują objawy zakrzepicy żył głębokich wraz z dusznością lub bólem w klatce piersiowej, należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 i uzyskać pomoc medyczną. Zatorowość płucna jest stanem zagrażającym życiu i wymaga natychmiastowego leczenia.
Czynniki ryzyka
Każdy może być narażony na zator żylny, ale niektóre czynniki zwiększają ryzyko jego wystąpienia:
Wiek powyżej 60 lat, szczególnie po 40. roku życia
Nadwaga lub otyłość
Palenie tytoniu, szczególnie w przypadku przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych
Wcześniejsza zakrzepica żył głębokich
Przyjmowanie tabletek antykoncepcyjnych lub hormonalnej terapii zastępczej
Choroby nowotworowe lub niewydolność serca
Żylaki
Choroby zapalne (takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna) lub reumatologiczne (takie jak reumatoidalne zapaleniestawów)
Zaburzenia krzepnięcia krwi
Istnieją również sytuacje, które tymczasowo zwiększają ryzyko zatoru żylnego:
Przebywanie w szpitalu lub niedawne opuszczenie szpitala – szczególnie jeśli nie można się ruszać (np. po operacji)
Przymusowe leżenie w łóżku
Długa podróż (powyżej 3 godzin) samolotem, samochodem lub autobusem
Ciąża lub pierwsze 6 tygodni po porodzie
Odwodnienie
Chirurgia, szczególnie operacje stawów
Urazy, w tym złamanie kości biodrowej lub nogi
Czasami zator żylny może wystąpić bez wyraźnej przyczyny.
Rozpoznawanie zatoru żylnego
Jeśli lekarz podejrzewa zator żylny, pacjent powinien zostać skierowany do szpitala w ciągu 24 godzin na badanie ultrasonograficzne. To badanie pokazuje, czy krew przepływa prawidłowo przez żyłę.
Podczas oczekiwania na wynik badania ultrasonograficznego może zostać podany zastrzyk leku rozrzedzającego krew.
Do rozpoznania zatoru żylnego wykorzystuje się również:
Test D-dimerów (badanie krwi)
Tomografię komputerową (TK)
W wybranych przypadkach rentgen żyły (wenografię) – podczas tego badania wstrzykuje się barwnik, aby zobaczyć, gdzie znajduje się skrzep krwi
W niektórych przypadkach może być wykonane badanie echokardiograficzne przezprzełykowe, które umożliwia szczegółowe obrazowanie serca, lub badanie dopplerowskie przedsercowe do wykrywania skrzepów.
Leczenie
Leczenie przeciwzakrzepowe jest podstawą terapii zatoru żylnego. Większość pacjentów z zakrzepicą żył głębokich lub zatorowością płucną o niskim ryzyku może być leczona ambulatoryjnie.
Leki rozrzedzające krew (antykoagulanty) to główna forma leczenia. Najczęściej stosuje się:
Heparynę drobnocząsteczkową
Heparynę niefrakcjonowaną (u pacjentów niestabilnych hemodynamicznie lub z ciężką niewydolnością nerek)
Doustne antykoagulanty bezpośredniego działania
Antagonistów witaminy K (warfarynę)
W przypadku stosowania warfaryny, heparynę drobnocząsteczkową lub niefrakcjonowaną należy podawać równocześnie przez co najmniej pięć dni lub do czasu, gdy wartości badania zwanego wskaźnikiem znormalizowanym międzynarodowym (INR) będą odpowiednie przez 24 godziny.
Obecne wytyczne zalecają stosowanie leków przeciwzakrzepowych przez co najmniej trzy miesiące. Przedłużenie leczenia powyżej trzech miesięcy powinno być podejmowane indywidualnie na podstawie analizy korzyści i ryzyka.
Pacjenci z niestabilnym stanem hemodynamicznym i niskim ryzykiem krwawienia mogą skorzystać z leczenia trombolitycznego – są to bardzo silne enzymy rozpuszczające skrzep, które przywracają normalny przepływ krwi.
W niektórych przypadkach mogą być zastosowane procedury małoinwazyjne lub operacje:
Filtry w żyle głównej dolnej – mogą być używane do wychwytywania skrzepów krwi i zapobiegania ich przemieszczaniu się do innych części ciała
Podawanie leków trombolitycznych bezpośrednio do skrzepu przez cewnik
Usuwanie skrzepu przez cewnik (przezskórna trombektomia)
Operacyjne usunięcie skrzepu (trombektomia lub embolektomia)
W nagłych przypadkach, gdy podejrzewa się zator żylny, pacjent powinien być transportowany w pozycji lewego bocznego leżenia. Należy natychmiast podać tlen o wysokim stężeniu (100%) i zapewnić wsparcie hemodynamiczne.
Zapobieganie
Zator żylny jest poważnym, ale często możliwym do uniknięcia stanem zdrowia. Istnieje wiele sposobów zmniejszenia ryzyka:
Aktywność fizyczna jest kluczowa w zapobieganiu skrzepom krwi. Regularne ćwiczenia, szczególnie chodzenie, pomagają utrzymać prawidłowy przepływ krwi przez nogi.
Podczas długich podróży lub okresów siedzenia należy:
Wstawać i poruszać się co godzinę lub dwie
Wykonywać ćwiczenia nóg podczas siedzenia – zginać i prostować kostki, unosić i opuszczać palce stóp
Nosić luźną, wygodną odzież
Pić dużo wody i unikać alkoholu
Zmiany stylu życia, które mogą pomóc, obejmują utrzymanie zdrowej wagi ciała, rzucenie palenia, noszenie pończoch uciskowych dla poprawy przepływu krwi przez nogi oraz regularne przyjmowanie przepisanych leków.
Po operacji lub podczas pobytu w szpitalu ważne jest jak najszybsze wznowienie aktywności fizycznej, jeśli pozwala na to stan zdrowia.
Życie po zatorze żylnym
Po przebytym zatorze żylnym istnieje zwiększone ryzyko ponownego jego wystąpienia. Czasami jest to normalne, że kończyna, w której wystąpił skrzep, pozostaje lekko obrzęknięta po leczeniu. Po zatorze płuc można odczuwać łagodny ból lub ucisk w klatce piersiowej.
Należy jednak zwracać szczególną uwagę na nowe lub nasilające się objawy. Nowy lub nasilający się ból, ucisk lub skurcze w łydce mogą sygnalizować nową zakrzepicę żył głębokich. Duszność lub omdlenia mogą być oznakami kolejnej zatorowości płucnej. W przypadku wystąpienia któregokolwiek z tych objawów należy natychmiast zadzwonić pod numer 112 i uzyskać pomoc medyczną.
Jeśli przyjmuje się leki rozrzedzające krew, należy zachować szczególną ostrożność, aby uniknąć urazów, ponieważ leki te zwiększają ryzyko krwawienia. Należy nosić rękawice podczas używania ostrych narzędzi i stosować sprzęt ochronny podczas uprawiania sportu.
Osoby przyjmujące warfarynę muszą zwracać uwagę na dietę, ponieważ witamina K może wpływać na działanie leku. Należy być ostrożnym z ilością spożywanej jarmużu, szpinaku, brukselki i innych warzyw bogatych w witaminę K.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Holandia
