Żylna zakrzepica to stan, w którym w żyle tworzy się skrzep krwi, który może blokować przepływ krwi. Najczęściej dotyka głębokich żył nóg, ale może również wystąpić w innych częściach ciała. Chociaż jest to poważny problem zdrowotny, w wielu przypadkach można go zapobiec i skutecznie leczyć.
Czym jest żylna zakrzepica
Żylna zakrzepica to stan medyczny, w którym w żyle tworzy się skrzep krwi, blokujący lub utrudniający przepływ krwi w naczyniu. Termin "zakrzep" oznacza skrzep krwi, natomiast "żylna" wskazuje, że problem występuje w żyłach.
Żyły są naczyniami krwionośnymi, które przenoszą krew z różnych części ciała z powrotem do serca. Kiedy żyła zostaje zablokowana, krew gromadzi się za miejscem zatkania, powodując stan zapalny. Komórki znajdujące się przed miejscem zablokowania nie otrzymują wystarczającej ilości tlenu i składników odżywczych, co może prowadzić do poważnych uszkodzeń żył, tkanek i narządów, które one zaopatrują.
Najpowszechniejszą formą żylnej zakrzepicy jest zakrzepica żył głębokich (ZŻG), która występuje, gdy skrzep tworzy się w głębokich żyłach, zazwyczaj w nodze, udzie lub miednicy, chociaż może również pojawić się w innych częściach ciała, w tym w ramieniu, mózgu, jelitach, wątrobie lub nerkach.
Najpoważniejszym powikłaniem żylnej zakrzepicy jest zatorowość płucna, która występuje, gdy część skrzepu odrywa się i przemieszcza przez żyły do płuc. Zatorowość płucna może być zagrożeniem dla życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Krzepnięcie krwi jest normalną i zdrową reakcją organizmu na powierzchowne skaleczenie lub ranę. Krew częściowo krzepnie, aby zapobiec zbyt szybkiemu wyciekaniu z uszkodzonego miejsca. Na zewnątrz ciała tworzy się strup, a wewnątrz - skrzep. Krzepnięcie może być również wywołane przez infekcję, która podrażnia ścianę naczynia krwionośnego podobnie jak rana. Gdy rana lub infekcja zaczynają się goić, skrzep powinien się rozpuścić. Czasami jednak tak się nie dzieje, a skrzepy mogą tworzyć się nawet wtedy, gdy nie było żadnej rany. Wiele czynników może do tego przyczynić.
Szacuje się, że żylna zakrzepica dotyka od 1 do 2 osób na 1000 rocznie. We Francji notuje się około 100 000 przypadków rocznie, a częstość występowania tej choroby wzrasta z wiekiem.
Objawy i oznaki
Ważne jest rozpoznanie objawów żylnej zakrzepicy, ponieważ szybkie rozpoznanie i leczenie mogą zapobiec poważnym powikłaniom. Należy pamiętać, że około połowa osób z zakrzepicą żył głębokich w ogóle nie ma żadnych objawów.
Gdy zakrzepica występuje w nodze, najczęstsze objawy obejmują:
Pulsujący ból w jednej nodze (rzadko w obu nogach), zwykle w łydce lub udzie, szczególnie podczas chodzenia lub stawania
Obrzęk jednej nogi (rzadko obu nóg)
Ciepła skóra wokół bolesnego obszaru
Zaczerwienienie lub przyciemnienie skóry wokół bolesnego obszaru - może być trudniejsze do zauważenia na brązowej lub czarnej skórze
Opuchnięte żyły, które są twarde lub bolesne w dotyku
W przypadku zakrzepicy żył powierzchownych można zauważyć stwardnienie żyły.
Czasami pacjenci odczuwają jedynie bardzo niewiele objawów, takich jak utrzymujący się dyskomfort w łydce.
Jeśli skrzep przemieści się do płuc i spowoduje zatorowość płucną, objawy mogą obejmować:
Duszność
Ból w klatce piersiowej
Omdlenie
Jeśli wystąpią objawy zakrzepicy żył głębokich, należy pilnie skontaktować się z lekarzem. W przypadku pojawienia się duszności lub bólu w klatce piersiowej należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy, ponieważ może to oznaczać zatorowość płucną - stan zagrażający życiu, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Żylna zakrzepica występuje, gdy skrzepy krwi tworzą się w głębokich żyłach z powodu spowolnionego przepływu krwi, uszkodzenia żyły lub tendencji krwi do łatwiejszego krzepnięcia.
Istnieje wiele czynników, które zwiększają ryzyko rozwoju żylnej zakrzepicy. Jednym z głównych czynników ryzyka jest długotrwała immobilizacja, czyli brak ruchu. Na przykład długie siedzenie podczas lotu samolotem lub podróży samochodem może spowolnić przepływ krwi w nogach, zwiększając prawdopodobieństwo tworzenia się skrzepów.
Wiek powyżej 60 lat (lub 40 lat według niektórych źródeł)
Wszelkie rodzaje nowotworów
Genetyczne predyspozycje powodujące łatwiejsze krzepnięcie krwi, takie jak trombofilia, którą można wykryć prostym badaniem krwi
Długie okresy braku aktywności, ostre stany chorobowe lub poważne operacje chirurgiczne
Długie podróże (ponad 3 godziny) samolotem, samochodem lub pociągiem
Ciąża i okres do 6-8 tygodni po porodzie
Przyjmowanie dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych lub hormonalnej terapii zastępczej (HTZ)
Przewlekłe choroby zapalne
Niektóre choroby reumatologiczne
Zakażenie COVID-19
Otyłość lub nadwaga
Żylaki (w przypadku zakrzepicy żył powierzchownych)
Wcześniejsza zakrzepica żył głębokich
Odwodnienie
Palenie tytoniu, szczególnie w połączeniu z przyjmowaniem tabletek antykoncepcyjnych
Przebywanie w szpitalu lub niedawne opuszczenie szpitala, szczególnie po operacji gdy ruch jest ograniczony
Leżenie w łóżku przez dłuższy czas
Czasami zakrzepica żył głębokich może wystąpić bez wyraźnej przyczyny.
Rozpoznanie choroby
Jeśli lekarz podejrzewa zakrzepicę żył głębokich, pacjent powinien zostać skierowany do szpitala w ciągu 24 godzin w celu wykonania badania ultrasonograficznego.
Diagnostyka żylnej zakrzepicy często rozpoczyna się od oceny objawów w połączeniu z oceną poziomu D-dimerów we krwi, które są wskaźnikiem stanu krzepnięcia krwi. Podwyższony poziom D-dimerów sugeruje obecność zakrzepicy.
Głównym badaniem diagnostycznym jest ultrasonografia dopplerowska żył, która pokazuje, czy krew przepływa prawidłowo przez żyłę. To badanie obrazowe pozwala potwierdzić lub wykluczyć obecność skrzepu.
W niektórych przypadkach może być również wykonane badanie rentgenowskie żyły zwane wenografią. Podczas tego badania do żyły wstrzykiwany jest barwnik, który uwidacznia miejsce, gdzie znajduje się skrzep krwi.
Podczas oczekiwania na wynik ultrasonografii potwierdzający lub wykluczający zakrzepicę żył głębokich, pacjent może otrzymać zastrzyk leku rozrzedzającego krew, zwanego heparyną.
Leczenie
Głównym celem leczenia żylnej zakrzepicy jest zapobieganie powiększaniu się skrzepu, jego przemieszczaniu do płuc oraz zmniejszenie ryzyka wystąpienia kolejnej zakrzepicy. Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej po postawieniu diagnozy.
Leki przeciwzakrzepowe
Podstawowym leczeniem są leki przeciwzakrzepowe, potocznie nazywane lekami rozrzedzającymi krew. Leki te nie rozpuszczają istniejącego skrzepu, ale zapobiegają jego powiększaniu się i pomagają organizmowi stopniowo go wchłonąć, a także zmniejszają ryzyko tworzenia się nowych skrzepów.
Dostępne są różne rodzaje leków przeciwzakrzepowych:
Heparyny drobnocząsteczkowe lub heparyna niefrakcjonowana - zazwyczaj stosowane na początku leczenia w formie zastrzyków
Doustne leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna (Coumadin) lub nowsze leki bezpośrednio działające (np. rywaroksaban) - pacjenci mogą być przeniesieni na te leki po początkowym leczeniu heparynami
Pacjent prawdopodobnie będzie musiał przyjmować leki przeciwzakrzepowe przez co najmniej 3 miesiące. W niektórych przypadkach leczenie może być kontynuowane dłużej lub nawet przez całe życie, w zależności od indywidualnej sytuacji i ryzyka ponownego wystąpienia zakrzepicy.
Kobiety w ciąży i niektórzy pacjenci z chorobami nowotworowymi mogą wymagać kontynuacji leczenia heparyną.
Pończochy uciskowe
Lekarz może zalecić noszenie pończoch uciskowych, które pomagają zmniejszyć obrzęk i zapobiegać powikłaniom. Pacjent może być zobowiązany do noszenia ich przez okres do dwóch lat po zakrzepicy.
Inne metody leczenia
W niektórych przypadkach, gdy leki przeciwzakrzepowe nie są wystarczające lub nie mogą być stosowane, mogą być rozważane inne metody leczenia:
Tromboliza - procedura polegająca na podaniu leków rozpuszczających skrzep, stosowana w ciężkich przypadkach
Filtr w żyle głównej dolnej - urządzenie umieszczane w dużej żyle, które ma na celu wychwytywanie skrzepów zanim dotrą do płuc
Trombektomia chirurgiczna - zabieg chirurgiczny usuwania skrzepu, stosowany w określonych sytuacjach
Leczenie zakrzepicy żył powierzchownych
Zakrzepica żył powierzchownych dotyka żył powierzchownych kończyn górnych lub dolnych i zazwyczaj wymaga leczenia przeciwzakrzepowego tylko w określonych sytuacjach. W wielu przypadkach może być leczona jedynie przeciwzapalnymi lekami przeciwbólowymi.
Zapobieganie
Chociaż żylna zakrzepica jest poważnym stanem, w wielu przypadkach można jej zapobiec poprzez wprowadzenie odpowiednich zmian w stylu życia i podjęcie właściwych środków ostrożności.
Aktywność fizyczna
Regularne ćwiczenia pomagają poprawić krążenie krwi. Należy dążyć do wykonywania co najmniej umiarkowanej aktywności fizycznej przez większość dni tygodnia.
Podczas długich podróży samolotem, samochodem lub pociągiem ważne jest, aby:
Wstawać i chodzić co godzinę lub dwie
Wykonywać ćwiczenia stóp i nóg podczas siedzenia (np. unosić i opuszczać pięty, kręcić kostkami)
Nosić luźną, wygodną odzież
Pić dużo wody i unikać alkoholu
Zdrowy styl życia
Istnieje kilka kluczowych zmian w stylu życia, które mogą pomóc w zapobieganiu zakrzepicy:
Utrzymywanie zdrowej wagi ciała
Zaprzestanie palenia tytoniu
Zachowanie odpowiedniego nawodnienia organizmu
Unikanie długotrwałego siedzenia lub stania
Noszenie wygodnej odzieży, która nie uciska nóg
Zapobieganie po operacji lub hospitalizacji
Jeśli pacjent przebywa w szpitalu lub przechodzi operację, personel medyczny może zastosować środki zapobiegawcze, takie jak:
Leki przeciwzakrzepowe w małych dawkach
Pończochy uciskowe
Pneumatyczne urządzenia uciskowe na nogi
Zachęcanie do wczesnego poruszania się po operacji
Osoby z wysokim ryzykiem
Osoby, które już miały zakrzepicę żył głębokich, są narażone na wyższe ryzyko ponownego jej wystąpienia. W takich przypadkach lekarz może zalecić długotrwałe stosowanie leków przeciwzakrzepowych.
Życie po zakrzepicy
Po przebytej zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej, życie pacjenta może wymagać pewnych dostosowań. Ważne jest, aby być cierpliwym - leczenie może trwać kilka miesięcy, a noszenie pończoch uciskowych może być konieczne nawet przez dwa lata.
Obserwacja objawów
Jeśli pacjent miał zakrzepicę żył głębokich w jednej z nóg lub ramion, czasami jest normalne, że ta kończyna pozostaje nieznacznie opuchnięta po leczeniu. Po zatorowości płucnej można odczuwać łagodny ból lub ucisk w klatce piersiowej.
Należy jednak zwracać uwagę na nowe lub nasilające się objawy, takie jak:
Ból, ucisk lub kurcze w łydce
Duszność lub omdlenia
Te objawy mogą sygnalizować nową zakrzepicę lub zatorowość płucną. W takim przypadku należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy i uzyskać pomoc medyczną.
Bezpieczeństwo podczas przyjmowania leków przeciwzakrzepowych
Leki przeciwzakrzepowe zwiększają ryzyko krwawienia, dlatego ważne jest zachowanie ostrożności:
Należy ostrożnie obcinać paznokcie
Używać rękawic podczas pracy z ostrymi narzędziami
Nosić odpowiednie zabezpieczenia podczas uprawiania sportu i hobby
Skonsultować się z lekarzem, jakie aktywności mogą nie być bezpieczne
Dieta podczas leczenia
Jeśli pacjent przyjmuje warfarynę (Coumadin, Jantoven), musi uważać na to, co je. Witamina K może wpływać na działanie tego leku, dlatego należy zachować ostrożność co do ilości spożywanych produktów takich jak jarmuż, szpinak, brukselka, kapusta i brokuły.
Powikłania długotrwałe
U około połowy osób, które miały zakrzepicę żył głębokich w nogach, mogą rozwinąć się objawy przerywającego bólu nóg i obrzęku, które mogą utrzymywać się przez miesiące lub lata. Te objawy nazywane są zespołem pozakrzepowym i mogą wystąpić z powodu uszkodzenia zastawek i wewnętrznej wyściółki żył, co prowadzi do większego "gromadzenia się" krwi niż powinno. To zwiększa ciśnienie wewnątrz żył i powoduje ból oraz obrzęk.
Regularne kontrole
Ważne jest regularne kontaktowanie się z lekarzem i zgłaszanie wszelkich niepokojących objawów. Pacjenci przyjmujący warfarynę będą wymagać regularnych badań krwi w celu monitorowania krzepliwości krwi.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja
