Wstrząs septyczny

Czym jest wstrząs septyczny

Wstrząs septyczny to poważny stan medyczny, który może wystąpić, gdy zakażenie w organizmie prowadzi do ekstremalnie niskiego ciśnienia krwi i niewydolności narządów. Jest to ostatni i najbardziej niebezpieczny etap sepsy, czyli ogólnoustrojowej reakcji organizmu na zakażenie1.

Sepsa rozwija się, gdy układ odpornościowy reaguje w sposób nadmierny na zakażenie. Zamiast tylko zwalczać drobnoustroje, wywołuje szerokie zapalenie w całym organizmie. To zapalenie może prowadzić do poważnych powikłań1.

Sepsa przebiega przez trzy etapy. Pierwszy to sama sepsa, która jest już stanem zagrażającym życiu i występuje, gdy układ odpornościowy nadmiernie reaguje na zakażenie. Drugi etap to ciężka sepsa, w której dochodzi do nieprawidłowego funkcjonowania narządów, zwykle z powodu niskiego ciśnienia krwi wynikającego z zapalenia w całym organizmie. Wstrząs septyczny to ostatni etap i definiuje się go jako ekstremalnie niskie ciśnienie krwi, które utrzymuje się pomimo podawania dużych ilości płynów dożylnych1.

Wstrząs septyczny niesie ze sobą szczególnie głębokie zaburzenia krążenia, komórkowe i metaboliczne, które wiążą się z większym ryzykiem zgonu niż sama sepsa. Pacjenci ze wstrząsem septycznym mogą być klinicznie rozpoznani, gdy wymagają zastosowania leków zwężających naczynia krwionośne, aby utrzymać średnie ciśnienie tętnicze na poziomie 65 mm Hg lub wyższym, i mają poziom mleczanu w surowicy krwi wyższy niż 2 mmol/l, mimo odpowiedniego nawodnienia. Takie połączenie objawów wiąże się ze śmiertelnością szpitalną przekraczającą 40%2.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Wstrząs septyczny najczęściej występuje u osób bardzo starszych i bardzo młodych. Może również wystąpić u osób z osłabionym układem odpornościowym3.

Każdy rodzaj bakterii może wywołać wstrząs septyczny. Główną przyczyną większości przypadków sepsy są zakażenia bakteryjne. Grzyby i rzadziej wirusy również mogą powodować ten stan. Toksyny uwalniane przez bakterie lub grzyby mogą powodować uszkodzenie tkanek. To może prowadzić do niskiego ciśnienia krwi i nieprawidłowego funkcjonowania narządów. Niektórzy naukowcy uważają, że skrzepy krwi w małych tętnicach powodują brak przepływu krwi i słabe funkcjonowanie narządów. Organizm może reagować na toksyny silną reakcją zapalną, która przyczynia się do uszkodzenia narządów3.

Zakażenie może znajdować się w dowolnej części ciała, ale najczęściej występuje w płucach, mózgu, drogach moczowych, skórze lub narządach jamy brzusznej2.

Czynniki ryzyka wystąpienia wstrząsu septycznego obejmują:

• Cukrzycę
• Choroby układu moczowo-płciowego, układu żółciowego lub jelit
• Choroby osłabiające układ odpornościowy, takie jak AIDS
• Cewniki pozostające w organizmie przez dłuższy czas, szczególnie dożylne i cewniki moczowe oraz plastikowe i metalowe stendy stosowane do drenażu
• Białaczkę
• Długotrwałe stosowanie antybiotyków
• Chłoniaka
• Niedawne zakażenie
• Niedawną operację lub zabieg medyczny
• Niedawne lub aktualne stosowanie leków sterydowych
• Niedawną chemioterapię z powodu jakiegokolwiek rodzaju nowotworu
• Przeszczepienie narządu lub szpiku kostnego3

Każda osoba może zachorować na sepsę. Zakażenia stanowią główne ryzyko rozwoju sepsy. Gdy drobnoustrojotwórcze dostaną się do organizmu, mogą wywołać zakażenie. Jeśli zakażenie nie zostanie zatrzymane, może prowadzić do sepsy. Zakażenia bakteryjne powodują większość przypadków sepsy4.

Objawy i rozpoznanie

Wstrząs septyczny jest trzecim etapem sepsy. Wczesne oznaki sepsy mogą obejmować:

• Szybkie bicie serca
• Gorączkę lub hipotermię (niską temperaturę ciała)
• Dreszcze
• Ciepłą, lepką lub spoconą skórę
• Splątanie lub dezorientację
• Hiperwentylację (szybki oddech)
• Duszność1

Wstrząs septyczny może wpływać na każdą część organizmu, w tym serce, mózg, nerki, wątrobę i jelita. Objawy mogą obejmować:

• Chłodne, blade ramiona i nogi
• Wysoką lub bardzo niską temperaturę, dreszcze
• Zawroty głowy
• Małą ilość moczu lub jego brak
• Niskie ciśnienie krwi, szczególnie przy wstawaniu
• Kołatanie serca
• Szybkie bicie serca
• Niepokój, pobudzenie, letarg lub splątanie
• Duszność
• Wysypkę skórną lub przebarwienia skóry
• Obniżony stan świadomości i splątanie3

Osoba z sepsą może mieć jeden lub więcej z następujących objawów: lepką lub spoconą skórę, splątanie lub dezorientację, skrajny ból lub dyskomfort, gorączkę, dreszcze lub uczucie bardzo zimna, wysoką częstość akcji serca lub słaby puls oraz duszność4.

Badania krwi mogą być wykonane w celu sprawdzenia: zakażenia w organizmie lub w całym organizmie, morfologii krwi i parametrów biochemicznych, obecności bakterii lub innych drobnoustrojów, niskiego poziomu tlenu we krwi, zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej organizmu oraz słabego funkcjonowania narządów lub niewydolności narządów3.

Leczenie

Sepsa wymaga leczenia w szpitalu od razu, ponieważ może szybko się pogorszyć. Pacjent powinien otrzymać antybiotyki w ciągu 1 do 6 godzin od przybycia do szpitala5.

Jeśli sepsa nie zostanie wcześnie leczona, może przekształcić się we wstrząs septyczny i spowodować niewydolność narządów. Jest to stan zagrażający życiu5.

W zależności od objawów mogą być potrzebne inne badania lub zabiegi, w tym: leczenie na oddziale intensywnej terapii, maszyna wspomagająca oddychanie (respirator) oraz operacja w celu usunięcia obszarów zakażenia. Pacjent może potrzebować pozostać w szpitalu przez kilka tygodni5.

Pacjenci z sepsą i wstrząsem septycznym wymagają hospitalizacji. Pacjenci z sepsą, którzy reagują na wczesną terapię resuscytacyjną na oddziale ratunkowym i nie wykazują oznak niedokrwienia narządów końcowych, mogą być przyjęci na zwykły oddział szpitalny, najlepiej taki, który zapewnia ścisłą obserwację pielęgniarską i monitoring. Tacy pacjenci nie wymagają inwazyjnego monitorowania hemodynamicznego i zwykle nie wymagają przyjęcia na oddział intensywnej terapii6.

Pacjenci, którzy nie reagują na początkowe leczenie na oddziale ratunkowym (czyli ci, którzy mają nawracające niskie ciśnienie krwi pomimo odpowiedniego uzupełniania płynów) oraz ci, którzy są we wstrząsie septycznym, wymagają przyjęcia na oddział intensywnej terapii w celu ciągłego monitorowania i kontynuowania terapii ukierunkowanej na cel6.

Rekonwalescencja i powrót do zdrowia

Większość osób całkowicie wychodzi z sepsy. Ale może to zająć czas. Po sepsie możesz nadal mieć objawy fizyczne i emocjonalne. Mogą one trwać miesiące, a nawet lata po przebytej sepsie5.

Te długotrwałe skutki są czasami nazywane zespołem po-septycznym i mogą obejmować: uczucie dużego zmęczenia i osłabienia oraz trudności ze snem, brak apetytu, częstsze chorowanie, zmiany nastroju lub lęk lub depresję, koszmary senne lub retrospekcje oraz zespół stresu pourazowego (PTSD)5.

Większość objawów zespołu po-septycznego powinna ustąpić sama. Ale może to zająć czas. Są rzeczy, które możesz zrobić, aby pomóc w niektórych długotrwałych skutkach. Porozmawiaj ze swoją pracą o zmianach w godzinach pracy lub warunkach podczas okresu rekonwalescencji. Wykonuj łagodne, proste ćwiczenia, aby odbudować swoją siłę. Regularnie śpij. Staraj się zapobiegać zakażeniom, na przykład regularnie myjąc ręce. Staraj się jeść małe porcje, ale często, jeśli masz mały apetyt5.

Po opuszczeniu szpitala możesz doświadczać następujących objawów fizycznych: duszności, łamliwych paznokci, trudności w poruszaniu się, trudności ze snem, suchej i swędzącej skóry, która może się łuszczyć, ogólnych bólów ciała, ogólnego lub skrajnego osłabienia i zmęczenia, utraty włosów oraz utraty wagi, braku apetytu, jedzenie nie smakuje normalnie7.

Możesz również doświadczać następujących uczuć po powrocie do domu: mylenia rzeczywistości (np. niepewność co do tego, co jest prawdziwe, a co nie), przygnębienia, złości, braku motywacji, uczucia niepokoju, większego zmartwienia niż zwykle, retrospekcji, złych wspomnień, frustracji z powodu niemożności wykonywania codziennych zadań, niepewności co do siebie oraz chęci przebywania w samotności, unikania przyjaciół7.

Rehabilitacja po sepsie zwykle rozpoczyna się w szpitalu poprzez powolne pomaganie pacjentowi w poruszaniu się i dbaniu o siebie: siadaniu, stawaniu, chodzeniu, samodzielnym korzystaniu z toalety, kąpieli i innych czynnościach. Celem rehabilitacji jest przywrócenie pacjenta do poprzedniego poziomu zdrowia lub jak najbliżej niego. Rozpocznij rehabilitację, powoli zwiększając swoją aktywność i odpoczywaj, gdy jesteś zmęczony7.

Pamiętaj, że byłeś poważnie chory i twoje ciało oraz umysł potrzebują czasu, aby wrócić do zdrowia7.

Jak zapobiegać zakażeniom

Możesz podjąć konkretne kroki, aby zmniejszyć ryzyko sepsy. Zmniejszenie ryzyka zakażeń pomaga zapobiegać sepsie4.

Zakażenia mogą narazić ciebie i twoją rodzinę na ryzyko sepsy. Kiedy drobnoustrojotwórcze dostaną się do organizmu, mogą wywołać zakażenie. Jeśli zakażenie nie zostanie zatrzymane, może prowadzić do sepsy4.

Każda osoba może zachorować na sepsę, ale niektóre osoby są bardziej narażone na ryzyko. Corocznie w USA co najmniej 1,7 miliona dorosłych zachoruje na sepsę4.

Aby zapobiegać zakażeniom, które mogą prowadzić do sepsy, ważne jest utrzymywanie aktualnych szczepień, dbanie o higienę rąk poprzez ich regularne mycie oraz dbanie o rany i odpowiednie ich leczenie8.