Zapalenie płuc

Czym jest zapalenie płuc?

Zapalenie płuc to zakażenie jednego lub obu płuc wywołane przez bakterie, wirusy lub grzyby. Choroba powoduje stan zapalny tkanki płucnej, co oznacza, że płuca stają się opuchnięte i zaczerwienione. W pęcherzykach płucnych, małych woreczków powietrznych odpowiedzialnych za wymianę gazową, gromadzi się płyn lub ropa, co utrudnia oddychanie1.

Zapalenie płuc może dotyczyć jednego płuca lub obu. Gdy choroba obejmuje oba płuca, nazywana jest zapaleniem płuc obustronnym1. Nasilenie choroby może być bardzo różne – od łagodnej postaci, którą można leczyć w domu, po ciężką formę wymagającą hospitalizacji.

Bakteryjne zapalenie płuc jest zazwyczaj poważniejsze niż wirusowe. Wirusowa postać choroby często ustępuje samoistnie i nie wymaga specyficznego leczenia. Z kolei bakteryjne zapalenie płuc wymaga leczenia antybiotykami i częściej prowadzi do konieczności pobytu w szpitalu1.

• płuca
• pęcherzyki płucne
• drogi oddechowe

Przyczyny zapalenia płuc

Zapalenie płuc dzieli się na różne typy w zależności od tego, jaki patogen – czyli drobnoustrój chorobotwórczy – je wywołał oraz jak zostało nabyte1.

Bakterie są najczęstszą przyczyną zapalenia płuc. Do najważniejszych bakterii wywołujących tę chorobę należą: Streptococcus pneumoniae, Legionella pneumophila (wywołująca chorobę legionistów), Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae oraz Haemophilus influenzae typu b2. Bakteryjne zapalenie płuc może wystąpić samoistnie lub rozwinąć się po przebytym zakażeniu wirusowym, takim jak przeziębienie czy grypa.

Wirusy zakażające układ oddechowy również mogą powodować zapalenie płuc. Wirusowe zapalenie płuc jest często łagodniejsze i ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni. Jednak czasami może być na tyle poważne, że wymaga leczenia szpitalnego2. Do wirusów wywołujących zapalenie płuc należą: wirus syncytialny układu oddechowego (RSV), wirusy wywołujące przeziębienie i grypę oraz SARS-CoV-2 powodujący COVID-19.

Grzyby są rzadszą przyczyną zapalenia płuc. Grzybicze zapalenie płuc występuje częściej u osób z przewlekłymi chorobami lub osłabionym układem odpornościowym2. Do przykładów należą: zapalenie płuc wywołane przez Pneumocystis (PCP), gorączka dolinowa oraz histoplazmoza.

Zapalenie płuc może również powstać w wyniku aspiracji – przypadkowego wdychania pokarmu, płynu lub wydzieliny do płuc. Jeśli osoba nie jest w stanie wykaszlać tej substancji, może dojść do zakażenia2.

W zależności od miejsca nabycia zakażenia wyróżnia się zapalenie płuc nabyte poza szpitalem, szpitalne oraz związane z wentylacją mechaniczną1.

Objawy zapalenia płuc

Objawy zapalenia płuc mogą pojawić się nagle lub rozwijać stopniowo w ciągu kilku dni. Najczęstsze oznaki choroby to3:

• kaszel – może być suchy lub z odkrztuszaniem żółtej, zielonej lub nawet krwistej wydzieliny (plwociny)
• duszność, trudności w oddychaniu
• wysoka gorączka
• ból w klatce piersiowej, który nasila się podczas oddychania lub kaszlu
• bóle mięśni i ogólne zmęczenie ciała
• silne zmęczenie, uczucie wyczerpania
• utrata apetytu
• świszczący oddech – u niemowląt mogą występować również odgłosy przypominające chrząkanie
• splątanie – ten objaw jest szczególnie częsty u osób starszych

Trudności w oddychaniu wynikają z tego, że pęcherzyki płucne wypełniają się płynem i martwą tkanką, co utrudnia dotarcie tlenu do organizmu4. Płyn ten może również wpływać na to, jak dobrze tlen przedostaje się z płuc do krwi.

Należy pilnie skontaktować się z lekarzem, gdy kaszel utrzymuje się dłużej niż 3 tygodnie, pojawia się krew w plwocinie, występuje ból w klatce piersiowej podczas oddychania lub odczuwa się duszność3. Natychmiast należy wezwać pogotowie (112), gdy osoba ma trudności z oddychaniem do tego stopnia, że dławi się i nie może mówić, gdy skóra, wargi lub język stają się blade lub niebieskie, lub gdy osoba nagle jest zdezorientowana.

Rozpoznanie choroby

Lekarz rozpoczyna diagnostykę od wywiadu i badania fizykalnego. Podczas osłuchiwania płuc stetoskopem może usłyszeć charakterystyczne odgłosy, takie jak trzeszczenie, bulgotanie lub świszczenie, które sugerują obecność płynu w płucach1.

Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej jest podstawowym badaniem obrazowym pozwalającym zobaczyć obszary zapalne w płucach. Pomaga ono potwierdzić rozpoznanie zapalenia płuc i określić zasięg choroby1.

Badania krwi mogą pomóc ustalić, czy zakażenie jest wywołane przez bakterie, wirusy czy grzyby. Pozwalają również ocenić, jak poważne jest zakażenie i jak organizm na nie reaguje3.

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić badanie plwociny – wydzieliny odkrztuszanej podczas kaszlu. Analiza plwociny pomaga zidentyfikować rodzaj drobnoustroju wywołującego zakażenie, co pozwala dobrać odpowiednie leczenie1.

W ciężkich przypadkach lub gdy standardowe leczenie nie przynosi poprawy, mogą być potrzebne dodatkowe badania, takie jak tomografia komputerowa klatki piersiowej czy bronchoskopia – badanie polegające na wprowadzeniu cienkiej rurki z kamerą do dróg oddechowych w celu obejrzenia płuc od wewnątrz.

Leczenie zapalenia płuc

Leczenie zapalenia płuc zależy od tego, co je wywołało, jak poważna jest choroba oraz jaki jest ogólny stan zdrowia pacjenta1.

W przypadku bakteryjnego zapalenia płuc podstawą leczenia są antybiotyki. Większość osób odczuwa poprawę po 2-4 tygodniach przyjmowania leków3. Bardzo ważne jest, aby przyjmować wszystkie przepisane antybiotyki przez pełny zalecony czas, nawet jeśli poczujemy się lepiej wcześniej. Przerwanie leczenia może doprowadzić do powrotu zakażenia lub rozwinięcia się oporności bakterii na antybiotyk.

Wirusowe zapalenie płuc zazwyczaj nie wymaga specjalnego leczenia i ustępuje samoistnie. Często zaleca się wypoczynek i picie dużej ilości płynów. W niektórych przypadkach lekarz może przepisać leki przeciwwirusowe1.

Osoby z łagodnym zapaleniem płuc mogą być leczone w domu. Jednak niektóre grupy pacjentów wymagają hospitalizacji3:

• osoby powyżej 65. roku życia
• osoby z chorobami serca lub przewlekłymi chorobami płuc
• niemowlęta i małe dzieci z zapaleniem płuc
• osoby bardzo chore

W szpitalu pacjenci otrzymują płyny dożylne, antybiotyki i tlen, który pomaga w oddychaniu. W razie potrzeby wykonywane są dodatkowe badania, takie jak zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej i badania krwi3.

Jeśli po 2-3 dniach przyjmowania antybiotyków w domu nie nastąpi poprawa, należy ponownie skontaktować się z lekarzem3.

Rekonwalescencja i powrót do zdrowia

Czas powrotu do zdrowia po zapaleniu płuc jest bardzo różny i zależy od wieku pacjenta, nasilenia choroby, obecności innych schorzeń oraz rodzaju zapalenia płuc4.

Osoby ogólnie zdrowe z łagodną postacią zapalenia płuc powinny odczuć poprawę w ciągu jednego do dwóch dni od rozpoczęcia leczenia. Większość osób z łagodnym zapaleniem płuc może wrócić do codziennych aktywności po tygodniu, choć zmęczenie i kaszel mogą utrzymywać się przez cały miesiąc4.

W przypadku cięższych postaci, zwłaszcza wymagających hospitalizacji, powrót do zdrowia może zająć od jednego do sześciu miesięcy4. Zapalenie płuc i jego powikłania mogą znacząco osłabić płuca i cały organizm.

W trakcie rekonwalescencji zaleca się5:

• odpoczywać do momentu, gdy poczujemy się lepiej – starać się pozostać w domu i unikać kontaktu z innymi osobami, jeśli mamy gorączkę lub nie czujemy się na siłach
• pić dużo płynów, aby zapobiec odwodnieniu – wybierać wodę i inne bezbarwne napoje
• przyjmować paracetamol lub ibuprofen w celu złagodzenia bólu lub obniżenia gorączki
• zakrywać usta i nos chusteczką podczas kaszlu lub kichania
• wyrzucać zużyte chusteczki jak najszybciej
• regularnie myć ręce wodą z mydłem

Nie należy przyjmować leków przeciwkaszlowych, ponieważ kaszel pomaga organizmowi pozbyć się zakażenia3. Należy również całkowicie unikać palenia i kontaktu z dymem tytoniowym.

Warto korzystać z nawilżacza powietrza w sypialni, aby zwiększyć wilgotność i ułatwić oddychanie5.

Jak zapobiegać zapaleniu płuc?

Istnieje wiele sposobów zmniejszenia ryzyka zachorowania na zapalenie płuc. Najważniejszą metodą zapobiegania jest szczepienie6.

Dostępne są szczepionki przeciwko wielu drobnoustrojom wywołującym zapalenie płuc, w tym6:

• bakterie Streptococcus pneumoniae (pneumokoki)
• bakterie Haemophilus influenzae typu b
• bakterie wywołujące krztusiec
• wirus grypy
• wirus SARS-CoV-2 (COVID-19)
• wirus RSV (dla określonych grup wiekowych)
• wirus ospy wietrznej
• wirus odry

Należy zapytać lekarza, które szczepienia są zalecane w danym przypadku, ponieważ rekomendacje różnią się w zależności od wieku i stanu zdrowia.

Inne sposoby zapobiegania zapaleniu płuc obejmują6:

• unikanie kontaktu z chorymi osobami – jeśli sami jesteśmy chorzy, należy unikać kontaktu z innymi
• częste mycie rąk wodą z mydłem
• niepalenie tytoniu i unikanie kontaktu z dymem papierosowym
• zdrowy tryb życia, w tym prawidłowe odżywianie, regularna aktywność fizyczna i wystarczająca ilość snu

Dym papierosowy uszkadza płuca i utrudnia organizmowi walkę z zakażeniami. Osoby palące mają znacznie wyższe ryzyko zachorowania na zapalenie płuc3.

Kto jest najbardziej zagrożony?

Chociaż zapalenie płuc może dotknąć każdego, niektóre grupy osób są szczególnie narażone na ciężki przebieg choroby2:

• niemowlęta w wieku do 2 lat
• osoby powyżej 65. roku życia
• osoby z astmą lub przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP)
• osoby z chorobami serca
• osoby z cukrzycą
• osoby z osłabionym układem odpornościowym, w tym zarażone HIV/AIDS lub po przeszczepie narządów
• osoby z mukowiscydozą
• osoby leczone z powodu raka
• osoby z niedożywieniem
• osoby nadużywające alkoholu
• osoby hospitalizowane, zwłaszcza przebywające na oddziale intensywnej terapii lub podłączone do respiratora

Wszystkie te warunki mogą prowadzić do osłabienia lub stłumienia układu odpornościowego, co utrudnia organizmowi walkę z zakażeniem. Osoby z tych grup powinny być szczególnie ostrożne i rozważyć odpowiednie szczepienia ochronne po konsultacji z lekarzem.