Wrodzone zaburzenie metabolizmu

Czym są wrodzone zaburzenia metabolizmu?

Wrodzone zaburzenia metabolizmu, znane również jako metaboliczne choroby genetyczne lub dziedziczne zaburzenia metaboliczne, to grupa schorzeń wpływających na zdolność organizmu do przekształcania pożywienia w energię oraz usuwania odpadów i szkodliwych substancji z ciała1.

Metabolizm to seria chemicznych procesów, które zamieniają to, co jemy i pijemy, w energię. Wrodzone zaburzenia metabolizmu występują, gdy organizm nie jest w stanie zakończyć tych procesów chemicznych zgodnie z oczekiwaniami1. Zaburzenia te są spowodowane defektami w określonych białkach zwanych enzymami, które pomagają rozkładać (metabolizować) składniki pokarmowe2.

Te choroby genetyczne najczęściej wynikają z defektu w enzymie lub białku transportowym, który powoduje blokadę w szlaku metabolicznym. Skutki wynikają z toksycznego gromadzenia się substratów przed blokadą, pośrednich produktów z alternatywnych szlaków metabolicznych, defektów w produkcji i wykorzystaniu energii spowodowanych niedoborem produktów powstających po blokadzie, nieprawidłowego transportu cząsteczek lub kombinacji tych odchyleń metabolicznych3.

Rodzaje wrodzonych zaburzeń metabolizmu

Istnieją setki wrodzonych zaburzeń metabolizmu. Większość schorzeń otrzymuje swoje nazwy od enzymu, który nie działa prawidłowo1. Niektóre z najczęstszych wrodzonych zaburzeń metabolizmu obejmują:

Choroby spichrzania lizosomów: Organizm nie jest w stanie usunąć lub rozłożyć produktów odpadowych, co powoduje gromadzenie się toksyn w ciele. Do chorób spichrzania lizosomów należą zespół Hurlera, choroba Gauchera i choroba Taya-Sachsa1.

Choroba moczu klonowego: Aminokwasy gromadzą się w organizmie, co powoduje uszkodzenie nerwów, a mocz (pee) ma zapach syropu klonowego1.

Choroba spichrzania glikogenu: Organizm nie może magazynować cukru z pożywienia w diecie, co powoduje niski poziom cukru we krwi1.

Choroby mitochondrialne: Komórki w organizmie nie są w stanie wytworzyć wystarczającej ilości energii z pokarmów, które jemy. Ten stan wpływa na funkcjonowanie wielu narządów1.

Inne kategorie wrodzonych zaburzeń metabolizmu obejmują zaburzenia cyklu mocznikowego, kwasice organiczne oraz defekty utleniania kwasów tłuszczowych4.

Częstość występowania

Choć każde pojedyncze wrodzone zaburzenie metabolizmu jest bardzo rzadkie, łącznie wrodzone zaburzenia metabolizmu występują u 1 na 800 do 1 na 2500 żywych urodzeń35. Częstość występowania różni się znacznie w zależności od konkretnego zaburzenia i populacji.

Fenyloketonuria (PKU) i niedobór dehydrogenazy acylo-CoA średniołańcuchowej (MCAD), z odpowiednią częstością występowania 1 na 10 000 i 1 na 20 000, należą do najczęstszych3. Częstość występowania w różnych grupach rasowych i etnicznych różni się, z przewagą niektórych wrodzonych zaburzeń metabolizmu w określonych grupach3.

Objawy i rozpoznanie

Wrodzone zaburzenia metabolizmu mogą pojawić się w życiu płodowym, u noworodków, dzieci, nastolatków i dorosłych5. Produkt pokarmowy, który nie jest rozkładany na energię, może gromadzić się w organizmie i powodować szeroki zakres objawów2.

Niektóre wrodzone zaburzenia metabolizmu można wykryć w życiu płodowym za pomocą ultrasonografii. Najczęściej zaburzenia te są wykrywane podczas badań przesiewowych noworodków5. Rozszerzone badania przesiewowe noworodków, które obecnie obejmują 34 podstawowe schorzenia, pozwalają na diagnozę w okresie noworodkowym i zapewniają możliwość wczesnego wdrożenia dostępnych metod leczenia5.

Jednak niektóre noworodki wykazują objawy zgodne z wrodzonym zaburzeniem metabolizmu przed uzyskaniem oczekujących wyników badań przesiewowych noworodków lub wykazują objawy przypisywane zaburzeniu niewykrywalnemu w badaniach przesiewowych. Takie sytuacje są stanami nagłymi wymagającymi natychmiastowej konsultacji ze specjalistą od chorób metabolicznych5.

Niektóre wrodzone zaburzenia metabolizmu ujawniają się później w życiu. Dzieci mogą rozwijać i wykazywać dysmorficzne cechy twarzy. W niektórych przypadkach objawy mogą nie pojawić się aż do okresu młodzieńczego lub dorosłości, gdy pacjenci mają pozostałą aktywność enzymatyczną, która pozwala na powolne gromadzenie się toksycznych cząsteczek w czasie5.

Chociaż centralny układ nerwowy jest często dotknięty, prowadząc do choroby neurologicznej, każdy układ narządowy może być dotknięty3.

Badania diagnostyczne

Pierwsza możliwość wykrycia wrodzonych zaburzeń metabolizmu ma miejsce podczas poradnictwa przedkoncepcyjnego, kiedy kobiety w ciąży i pary planujące przyszłe ciąże mogą przejść badania przesiewowe nosicielstwa5.

Badania przesiewowe noworodków w Stanach Zjednoczonych testują wszystkie dzieci urodzone pod kątem 80 różnych zaburzeń, z których wiele ma charakter genetyczny, w tym niektóre z najczęstszych chorób metabolicznych6. Test ten przeprowadza się w szpitalu po urodzeniu dziecka. Aby przeprowadzić test, opiekun nakłuwa piętę dziecka i pobiera kilka kropli krwi jako próbki6.

Najlepszym testem diagnostycznym w przypadku podejrzenia konkretnego zaburzenia jest badanie aktywności enzymatycznej, które wykazałoby zmniejszoną aktywność specyficznego enzymu7.

Leczenie

Leczenie obejmuje zmiany w diecie lub przyjmowanie leków pomagających organizmowi przetwarzać określone pokarmy1. Cele leczenia pacjentów z wrodzonym zaburzeniem metabolizmu to zapobieganie dalszemu gromadzeniu się szkodliwych substancji, korygowanie nieprawidłowości metabolicznych i eliminacja toksycznych metabolitów8.

Leczenie długoterminowe jest skuteczne w przypadku niektórych wrodzonych zaburzeń metabolizmu. Metody leczenia obejmują ograniczenia dietetyczne i terapie zastępcze enzymów5.

Ponieważ zaburzenie metaboliczne jest wynikiem niezdolności organizmu do prawidłowego przekształcania pożywienia w energię, leczenie prawdopodobnie będzie polegało na dożywotnim ograniczeniu diety. Niektóre zaburzenia, takie jak fenyloketonuria (PKU), będą wymagały diety niskoproteinowej, z niskoproteinowymi pokarmami medycznymi i formułą metaboliczną6.

Ścisłe przestrzeganie reżimu dietetycznego i farmakologicznego jest zalecane dla pacjentów zdiagnozowanych z wrodzonym zaburzeniem metabolizmu. Wczesne leczenie objawów i rozpoznanie, że stresory fizjologiczne, w tym choroby współistniejące, urazy, operacje i zmiany w diecie, mogą wywołać objawy, jest ważne w unikaniu dekompensacji metabolicznej8.

Nawet pozornie stabilny pacjent z łagodnymi objawami może gwałtownie się pogorszyć, z postępem do śmierci w ciągu godzin. Przy odpowiedniej terapii pacjenci mogą całkowicie wyzdrowieć bez następstw8.

Rokowanie i długotrwała opieka

Kilka wrodzonych zaburzeń metabolizmu powoduje opóźnienia rozwojowe lub inne problemy medyczne, jeśli nie są kontrolowane2. Pacjenci będą ściśle współpracować z dietetykiem metabolicznym w celu monitorowania skuteczności ograniczeń dietetycznych, trendów wzrostu i testów laboratoryjnych pod kątem potrzebnych zmian dietetycznych6.

Terapia medyczna specyficzna dla zdiagnozowanego wrodzonego zaburzenia metabolizmu będzie musiała być kontynuowana, zwykle przez całe życie8. Opieka będzie dożywotnia. Istnieją specjaliści specjalnie przeszkoleni, aby pomóc każdemu żyjącemu z wrodzonym zaburzeniem metabolizmu, w tym pediatrom metabolicznym, pielęgniarkom metabolicznym, dietetykom metabolicznym, genetykom i doradcom genetycznym6.