Wrodzona hipoglikemia hiperinsulinemiczna

Czym jest wrodzona hipoglikemia hiperinsulinemiczna

Wrodzona hipoglikemia hiperinsulinemiczna to schorzenie, w którym organizm wytwarza zbyt dużo insuliny – hormonu odpowiedzialnego za kontrolowanie poziomu cukru we krwi. Insulina pomaga przenosić glukozę z krwi do komórek, gdzie jest wykorzystywana jako energia. Gdy insuliny jest za dużo, poziom glukozy we krwi spada poniżej prawidłowej wartości, co nazywamy hipoglikemią czyli niskim poziomem cukru we krwi.1

To schorzenie jest najbardziej częstą przyczyną ciężkiej, przewlekłej hipoglikemii u noworodków i dzieci. Insulina jest wytwarzana przez specjalne komórki zwane komórkami beta, które znajdują się w trzustce – narządzie położonym poniżej żołądka.2

W normalnych warunkach komórki beta uwalniają insulinę w odpowiedzi na ilość glukozy we krwi – gdy poziom glukozy wzrasta, wzrasta też wydzielanie insuliny. U osób z wrodzonym hiperinsulinizmem insulina jest wydzielana niezależnie od poziomu glukozy we krwi. To nadmierne wydzielanie powoduje, że zbyt dużo glukozy jest usuwane z krwioobiegu, prowadząc do niebezpiecznie niskiego poziomu cukru.1

• Trzustka
• Komórki beta trzustki

Przyczyny choroby

Wrodzona hipoglikemia hiperinsulinemiczna jest spowodowana mutacjami genetycznymi w genach odpowiedzialnych za regulację wydzielania insuliny. Naukowcy zidentyfikowali mutacje w co najmniej 12 różnych genach, które mogą prowadzić do rozwoju tego schorzenia.3

Przyczyny genetyczne są czasami klasyfikowane na kilka podtypów, w tym między innymi: hiperinsulinizm związany z kanałami KATP (który może być rozlany lub ogniskowy), hiperinsulinizm związany z genem GDH, GK, SCHAD, UCP2, HNF4A i HNF1A oraz MCT1.3

Te mutacje genetyczne prowadzą do nadmiernego wydzielania insuliny z komórek beta. W wyniku tego insulina jest uwalniana bez względu na to, ile glukozy znajduje się we krwi, co powoduje utrzymujące się niskie poziomy cukru.1

Jak często występuje

Wrodzona hipoglikemia hiperinsulinemiczna dotyka około 1 na 50 000 noworodków w większości krajów. W niektórych populacjach choroba występuje częściej i może dotyczyć nawet 1 na 2500 noworodków.1

Większość przypadków – około 60 procent – objawia się epizodem hipoglikemii w pierwszym miesiącu życia. Inne dotknięte dzieci rozwijają hipoglikemię we wczesnym dzieciństwie.1

Objawy i rozpoznanie

U niemowląt i małych dzieci epizody niskiego poziomu cukru we krwi charakteryzują się brakiem energii (letargiem), drażliwością lub trudnościami w karmieniu. Powtarzające się epizody hipoglikemii zwiększają ryzyko poważnych powikłań, takich jak trudności z oddychaniem, drgawki, niepełnosprawność intelektualna, utrata wzroku, uszkodzenie mózgu, a nawet śpiączka.1

W przeciwieństwie do typowych epizodów hipoglikemii, które występują najczęściej po okresach bez jedzenia lub po wysiłku fizycznym, epizody hipoglikemii u osób z wrodzonym hiperinsulinizmem mogą również występować po posiłkach.1

Ciężkość wrodzonego hiperinsulinizmu jest bardzo zróżnicowana wśród dotkniętych osób, nawet wśród członków tej samej rodziny. Odpowiednia dostawa glukozy do mózgu jest niezbędna dla funkcjonowania i rozwoju mózgu, szczególnie u niemowląt i dzieci. Bez wystarczającej ilości glukozy mogą wystąpić zaburzenia neurologiczne, potencjalnie wpływające na rozwój dziecka.2

Ryzyko zaburzeń neurologicznych jest wyższe, jeśli choroba nie zostanie szybko zdiagnozowana i leczona, lub jeśli leczenie nie działa skutecznie w zapobieganiu trwającej hipoglikemii. Jednak przy odpowiednim leczeniu hipoglikemię można kontrolować, a zaburzeń neurologicznych można uniknąć.2

Możliwości leczenia

Pacjenci z hipoglikemią hiperinsulinemiczną powinni być przyjmowani na oddział intensywnej terapii lub na oddział intensywnej terapii noworodka do czasu ustabilizowania poziomu glukozy we krwi. Noworodki z uporczywą hipoglikemią powinny być przekazane na oddział intensywnej terapii noworodka w celu stabilizacji, monitorowania i dalszej diagnostyki.4

Celami długoterminowego leczenia wrodzonej hipoglikemii hiperinsulinemicznej są: hamowanie wydzielania insuliny, zapobieganie epizodom hipoglikemii, zapewnienie odpowiedniej dla wieku tolerancji na posty oraz unikanie powikłań neurologicznych.4

Leczenie farmakologiczne jest pierwszą linią terapii. Najczęściej stosowanym lekiem jest diazoksyd, który pomaga podnieść poziom glukozy we krwi poprzez zmniejszenie wydzielania insuliny. W przypadkach, które nie odpowiadają na diazoksyd, mogą być stosowane inne leki, takie jak analogi somatostatyny czy blokery kanału wapniowego.4

Oprócz leków ważne jest odpowiednie żywienie. Dzieci często wymagają częstych posiłków i mogą potrzebować specjalnej diety o dużej zawartości węglowodanów. W niektórych przypadkach konieczne może być żywienie przez rurkę, aby zapewnić stałe dostarczanie glukozy.5

Gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi rezultatów, może być konieczne leczenie chirurgiczne. W zależności od rodzaju hiperinsulinizmu – czy jest rozlany (obejmuje całą trzustkę), czy ogniskowy (dotyczy tylko części trzustki) – może być wykonane częściowe lub prawie całkowite usunięcie trzustki (pankreatektomia).4

Opcje leczenia dla osób z hiperinsulinizmem aktywnie ewoluują dzięki trwającym badaniom klinicznym. Edukacja rodziny i pacjenta powinna rozpocząć się natychmiast po rozpoznaniu.4

Rokowanie i długoterminowa opieka

Rokowanie dla dzieci z wrodzonym hiperinsulinizmem zależy od szybkości rozpoznania, skuteczności leczenia oraz tego, czy udało się uniknąć poważnych epizodów hipoglikemii. Przy wczesnej diagnozie i odpowiednim leczeniu wiele dzieci może uniknąć trwałych uszkodzeń neurologicznych.2

Dzieci wymagają długoterminowego monitorowania poziomu glukozy we krwi oraz regularnych wizyt u specjalisty endokrynologii dziecięcej. Rodzice i opiekunowie muszą być przeszkoleni w zakresie rozpoznawania objawów hipoglikemii i podejmowania odpowiednich działań.5

U niektórych dzieci objawy mogą z czasem ustąpić, podczas gdy inne mogą wymagać leczenia przez całe życie. Regularne badania kontrolne i dostosowywanie planu leczenia są kluczowe dla zapewnienia optymalnego rozwoju i jakości życia.5