Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej

Czym jest ubytek przegrody międzyprzedsionkowej

Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej, w skrócie ASD (od angielskiej nazwy Atrial Septal Defect), to otwór w ścianie dzielącej dwie górne komory serca, zwane przedsionkami1. Ta ściana nosi nazwę przegrody międzyprzedsionkowej. Wada ta jest obecna od urodzenia, co oznacza, że jest wadą wrodzoną1.

Obecność otworu w przegrodzie powoduje, że krew przepływa w nieprawidłowy sposób. Część krwi bogatej w tlen z lewego przedsionka przepływa przez otwór do prawego przedsionka, gdzie miesza się z krwią ubogą w tlen1. Prawy przedsionek normalnie zawiera krew, która potrzebuje przepłynąć przez płuca, aby się natlenić. W rezultacie prawy przedsionek otrzymuje dodatkową krew, która ostatecznie wraca do płuc zamiast zasilać organizm1.

Normalnie krew bogata w tlen przepływa z lewego przedsionka w dół do lewej komory, a następnie jest pompowana do całego ciała, aby dostarczyć tlen1. Nieprawidłowy przeciek może być niewielki i nie powodować żadnych problemów. W takich przypadkach ubytek można pozostawić bez leczenia. Czasami jednak może prowadzić do problemów z sercem lub płucami. Im większy ubytek, tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia objawów i konieczności leczenia1.

Jak powstaje ta wada

Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej powstaje, gdy serce dziecka rozwija się podczas ciąży. W trakcie rozwoju płodu w ścianie dzielącej górne komory serca naturalnie występuje kilka otworów2. Te otwory normalnie zamykają się podczas ciąży lub krótko po urodzeniu. Jeśli jeden z tych otworów się nie zamknie, pozostaje dziura, która nazywana jest ubytkiem przegrody międzyprzedsionkowej2.

Wada powstaje, gdy przegroda nie tworzy się prawidłowo1. Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej występuje, gdy komunikacja między prawym i lewym przedsionkiem nie zamyka się, jak powinno3.

Rodzaje ubytków przegrody międzyprzedsionkowej

Istnieją cztery główne typy ubytków przegrody międzyprzedsionkowej. Każdy z nich znajduje się w innym miejscu przegrody międzyprzedsionkowej1.

Ubytek typu secundum znajduje się w środkowej części przegrody międzyprzedsionkowej. Jest to najczęstszy rodzaj ubytku1.

Ubytek typu primum jest związany z innymi wadami serca dotyczącymi przegrody międzykomorowej i zastawki mitralnej4.

Ubytek zatokowy żylny oraz ubytek zatoki wieńcowej należą do mniej częstych typów3.

Ubytki mogą występować jako pojedynczy, mały lub duży otwór. Mogą to być także liczne małe otwory w przegrodzie między dwiema komorami4. Istnieje również specjalny typ ubytku składający się z wielu małych otworów zamiast jednego, zwany ubytkiem wielootworowym5.

Jak często występuje

Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej jest jednym z najczęstszych typów wrodzonych wad serca. Występuje u około 25% dzieci z wadami wrodzonymi serca3. W Stanach Zjednoczonych około 13 na każde 10 000 dzieci rodzi się z ubytkiem przegrody międzyprzedsionkowej2. Oznacza to, że rocznie na świat przychodzi około 5 240 dzieci z tą wadą2.

Objawy i oznaki

Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej jest obecny od urodzenia, ale wiele dzieci nie ma żadnych oznak czy objawów2. Osoba z brakiem innych wad serca lub z bardzo małym ubytkiem (mniejszym niż 5 milimetrów) może w ogóle nie mieć żadnych objawów, lub objawy mogą nie wystąpić aż do wieku średniego lub później4.

Objawy, które mogą wystąpić, mogą pojawić się w dowolnym momencie po urodzeniu i przez cały okres dzieciństwa4. Oznaki i objawy dużego lub nieleczonego ubytku przegrody międzyprzedsionkowej mogą obejmować2:

• Częste infekcje układu oddechowego lub płuc
• Trudności w oddychaniu lub duszność podczas aktywności fizycznej
• Męczenie się podczas karmienia (u niemowląt)
• Przeskakujące uderzenia serca lub odczuwanie bicia serca
• Świszczący dźwięk, który można usłyszeć przez stetoskop

Osoba może również odczuwać duszność przy aktywności fizycznej oraz odczuwać bicie własnego serca, co nazywane jest kołataniem serca4.

Jak rozpoznaje się tę wadę

Lekarz przeprowadza badanie, słuchając serca za pomocą stetoskopu. Obecność ubytku może powodować charakterystyczny szmer, czyli świszczący dźwięk słyszalny podczas badania2.

Do potwierdzenia rozpoznania wykorzystuje się różne badania obrazowe i testy diagnostyczne. Echokardiogram to badanie ultrasonograficzne serca, które pokazuje strukturę serca i przepływ krwi4. Jest to podstawowe badanie używane do wykrywania i oceny ubytku przegrody międzyprzedsionkowej.

Elektrokardiogram, w skrócie EKG, rejestruje elektryczną aktywność serca4. Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej może pokazać powiększenie serca lub dodatkowy przepływ krwi do płuc4.

W niektórych przypadkach może być konieczne przeprowadzenie cewnikowania serca, czyli procedury, podczas której cienka rurka jest wprowadzana do serca przez naczynie krwionośne, aby dokładniej ocenić wadę i zmierzyć ciśnienie w komorach serca i naczyniach płucnych4.

Metody leczenia

Niewielkie ubytki często zamykają się samoistnie w dzieciństwie3. Bardzo małe defekty, mniejsze niż 5 milimetrów, rzadziej powodują problemy i często są wykrywane znacznie później w życiu niż większe ubytki4. Brak objawów nie jest przeciwwskazaniem do naprawy, jeśli lekarz uzna to za konieczne6.

Decyzja o zamknięciu ubytku opiera się na informacjach klinicznych i wynikach badań, w tym na wielkości i lokalizacji ubytku, wielkości nieprawidłowego przepływu krwi oraz obecności i stopniu nadciśnienia płucnego, czyli podwyższonego ciśnienia w naczyniach płucnych6.

Ogólnie zaleca się planowe zamknięcie wszystkich ubytków z oznakami przeciążenia prawej komory lub z klinicznie istotnym przeciekiem6. Duże defekty, które nie zamykają się samodzielnie, mogą wymagać zamknięcia za pomocą procedury przezskórnej lub operacji chirurgicznej, aby zapobiec dalszym powikłaniom, takim jak udar, zaburzenia rytmu serca i nadciśnienie płucne3.

Zamknięcie przezskórne to procedura wykonywana za pomocą cewnika. Specjalne urządzenie jest wprowadzane przez naczynie krwionośne do serca i umieszczane w otworze, aby go zamknąć5. Przykładem takiego urządzenia jest Amplatzer Septal Occluder, specjalnie zaprojektowany do zamykania ubytków5. W przypadku ubytków wielootworowych stosuje się Amplatzer Cribriform Occluder5.

Urządzenia te są wykonane z plecionego nitiolu, metalu z pamięcią kształtu. Oznacza to, że urządzenie powróci do swojego pierwotnego kształtu nawet po rozciągnięciu podczas przechodzenia przez cewnik5. Kształty tych urządzeń zostały specjalnie zaprojektowane, aby uszczelnić ubytki i pozostają na stałe wszczepionych5.

Inne możliwości leczenia obejmują operację kardiochirurgiczną na otwartym sercu lub leki, które mogą być stosowane w leczeniu objawów związanych z ubytkiem5. Pacjenci ze znacznym przeciążeniem objętościowym lub zaburzeniami rytmu przedsionków mogą wymagać specyficznej terapii farmakologicznej, takiej jak leki moczopędne lub leki przeciwarytmiczne6.

Opieka nad sobą

Osoby z ubytkiem przegrody międzyprzedsionkowej powinny regularnie zgłaszać się na kontrole do kardiologa, aby pozostać jak najzdrowsze2. Opieka następcza jest kluczowym elementem leczenia i bezpieczeństwa7.

Ważne jest przyjmowanie leków dokładnie zgodnie z zaleceniami lekarza7. Wrodzona wada serca może zwiększać ryzyko infekcji w sercu, dlatego należy omówić z lekarzem indywidualne ryzyko. W niektórych przypadkach może być konieczne przyjmowanie antybiotyków przed określonymi zabiegami stomatologicznymi lub chirurgicznymi, aby zapobiec infekcji. Ważna jest również dobra pielęgnacja zębów i dziąseł7.

Zalecenia dotyczące stylu życia obejmują7:

• Spożywanie pokarmów zdrowych dla serca, w tym warzyw, owoców, orzechów, fasoli, chudego mięsa, ryb i pełnoziarnistych produktów zbożowych
• Ograniczenie alkoholu, sodu i cukru
• Regularne ćwiczenia fizyczne, dążąc do 2,5 godziny aktywności tygodniowo
• Utrzymywanie zdrowej wagi ciała i odchudzanie się w razie potrzeby
• Niepalenie tytoniu, ponieważ palenie może pogorszyć problemy z sercem
• Kontrolowanie innych problemów zdrowotnych, takich jak wysokie ciśnienie krwi, wysoki cholesterol i cukrzyca

Jeśli nie ma innych problemów z sercem lub płucami, prawdopodobnie nie ma ograniczeń co do rodzaju lub poziomu aktywności fizycznej7. Należy jednak omówić z lekarzem, jaki poziom wysiłku fizycznego jest bezpieczny w indywidualnym przypadku.