Stłuczenie

Czym jest stłuczenie?

Stłuczenie to termin medyczny określający siniaka. Każdy może doznać stłuczenia – od małych dzieci, przez aktywnych sportowców, po osoby starsze. To jeden z najczęstszych urazów spotykanych w życiu codziennym i podczas uprawiania sportu1.

Stłuczenie powstaje, gdy część ciała zostaje uderzona, a małe naczynia krwionośne zwane kapilarami (najmniejsze naczynia krwionośne w organizmie) ulegają uszkodzeniu. Krew z uszkodzonych naczyń wycieka do otaczających tkanek. Ponieważ nie ma miejsca, gdzie mogłaby odpłynąć, gromadzi się pod skórą, tworząc czerwoną lub fioletowopurpurową plamę, która jest bolesna w dotyku2.

Większość ludzi kojarzy stłuczenie jako czarno-niebieską plamę na skórze. Jednak uszkodzenie może dotyczyć również głębszych struktur – kości, mięśni i narządów wewnętrznych. W takich przypadkach nie zawsze na powierzchni skóry pojawia się widoczny siniak3.

Siniak, krwiak podskórny

Rodzaje stłuczeń

Stłuczenia można podzielić na kilka rodzajów w zależności od tego, które tkanki zostały uszkodzone.

Stłuczenie skóry (stłuczenie podskórne) to najbardziej powszechny rodzaj, który większość osób zna z własnego doświadczenia. Powstaje tuż pod powierzchnią skóry, gdy drobne naczynia krwionośne ulegają uszkodzeniu. Obszary ciała, na które często się upada lub którymi podpieramy się podczas upadku, takie jak dłonie i kolana, są szczególnie narażone na tego typu urazy4.

Stłuczenie mięśnia występuje, gdy bezpośrednie uderzenie lub powtarzające się uderzenia tępym przedmiotem trafiają w część ciała, miażdżąc leżące pod skórą włókna mięśniowe i tkankę łączną, ale nie przerywając ciągłości skóry. Stłuczenie może również powstać w wyniku upadku lub uderzenia ciałem o twardy przedmiot5. U sportowców uprawiających sporty kontaktowe stłuczenia mięśni są drugim najczęstszym urazem sportowym zaraz po naciągnięciach5.

Stłuczenie kości jest poważniejszym rodzajem urazu. Może występować w trzech postaciach: jako uszkodzenie okostnej (błony otaczającej większość kości), uszkodzenie pod chrząstką w stawie lub wewnątrz samej kości. Tego typu uraz jest bardziej poważny niż zwykły siniak, ponieważ uszkodzenie kości wymaga znacznie więcej czasu na wygojenie i może prowadzić do złamań (przełamań kości)6.

Przyczyny powstawania

Stłuczenie najczęściej powstaje w wyniku bezpośredniego uderzenia lub urazu. Może to być zderzenie z czymś lub sytuacja, gdy coś uderza w nasze ciało. Upadek, uderzenie się, zostanie uderzonym przez piłkę lub inny przedmiot – wszystkie te sytuacje mogą prowadzić do stłuczenia1.

W sporcie stłuczenia są bardzo powszechne, szczególnie w dyscyplinach kontaktowych. Sportowcy mogą doznać stłuczenia podczas gry w piłkę nożną, koszykówkę, hokej czy inne sporty zespołowe. Kopnięcie podczas meczu, uderzenie przez innego zawodnika lub upadek na twarde podłoże to typowe przyczyny5.

W życiu codziennym stłuczenia powstają na wiele sposobów. Uderzenie palcem u nogi o mebel, nadepnięcie przez kogoś na stopę, upuszczenie ciężkiego przedmiotu na nogę lub rękę – to wszystko może spowodować stłuczenie. Niektóre osoby łatwiej dostają siniaków niż inne, co zależy od wielu czynników7.

Czynniki wpływające na skłonność do powstawania siniaków obejmują wytrzymałość tkanki skórnej, występowanie pewnych chorób lub stanów chorobowych oraz przyjmowanie określonych leków. Z wiekiem naczynia krwionośne stają się bardziej kruche, dlatego osoby starsze łatwiej dostają siniaków2.

Objawy i wygląd

Głównym objawem stłuczenia jest ból. Prawie wszystkie stłuczenia są bolesne, szczególnie gdy dotykamy uszkodzonego miejsca8.

W zależności od nasilenia urazu mogą wystąpić dodatkowe objawy. Obrzęk (puchlina) w okolicy uszkodzenia jest częsty. Skóra w miejscu urazu może zmienić kolor na czerwony, fioletowy, niebieski lub żółty. Możliwe jest również odczuwanie słabości lub sztywności w uszkodzonym mięśniu. W przypadku stłuczeń w pobliżu stawów może być trudno używać tego stawu normalnie8.

Wygląd stłuczenia zmienia się w czasie. Na początku siniak ma kolor czerwony, ponieważ świeża krew gromadzi się pod skórą. Po kilku dniach staje się niebiesko-fioletowy. W miarę jak organizm rozkłada i wchłania krew, siniak staje się zielonkawy, a następnie żółtawy. Większość siniaków całkowicie znika w ciągu około dwóch tygodni2.

Stłuczenie kości powoduje tępy, pulsujący ból, który wydaje się pochodzić z głębszych części ciała niż zwykły siniak powierzchniowy6.

Postępowanie i leczenie

Większość stłuczeń można leczyć w warunkach domowych. Podstawową metodą leczenia w ostrym okresie jest zasada RICE, która oznacza odpoczynek, lód, ucisk i uniesienie9.

Lód lub zimne okłady należy przykładać do bolącego miejsca na 10 do 20 minut na raz, aby zatrzymać obrzęk. Między lodem a skórą zawsze należy umieścić cienką tkaninę, aby chronić skórę. W przypadku lekkich stłuczeń lód stosuje się przez pierwsze 24 godziny, a przy umiarkowanych lub ciężkich stłuczeniach – przez 48 godzin9.

Uniesienie uszkodzonej części ciała powyżej poziomu serca pomaga zmniejszyć obrzęk. Jeśli to możliwe, należy podpierać bolące miejsce na poduszkach przez pierwsze kilka dni3.

Ucisk można zastosować przez delikatne owinięcie uszkodzonego miejsca bandażem. To pomaga ograniczyć rozprzestrzenianie się krwiaka. W przypadku stłuczeń uda zaleca się utrzymywanie stawu kolanowego w zgięciu przy równoczesnym stosowaniu opatrunku uciskowego9.

Jeśli chodzi o leki przeciwbólowe, należy zachować ostrożność. Jeśli lekarz przepisał lek przeciwbólowy, należy go przyjmować zgodnie z zaleceniami. Jeśli nie przyjmuje się leku na receptę, przed wzięciem leku dostępnego bez recepty warto skonsultować się z lekarzem3.

Ogólnie zaleca się unikanie ciepła w pierwszych 24-48 godzinach, aby nie zwiększać zakresu krwawienia i obrzęku. Po ustabilizowaniu się urazu ciepło może pomóc rozłożyć zgromadzoną krew i tkankę, chociaż w literaturze wykazano, że ma to ograniczone korzyści9.

W przypadku stłuczeń uda może być konieczne używanie kul, ponieważ chodzenie po urazie może być niezwykle bolesne i może pogłębić uszkodzenie9.

Przez pierwszy dzień lub dwa należy postępować ostrożnie, ale jak najszybciej należy wrócić do normalnego życia codziennego i aktywności. Łagodne ćwiczenia, takie jak spacery, są wskazane. Ruch pomaga utrzymać elastyczność ciała i siłę mięśni10.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Należy natychmiast udać się do lekarza lub na izbę przyjęć, jeśli doznało się urazu takiego jak upadek lub wypadek samochodowy. Szczególnie istotne jest to, gdy odczuwa się ostry, intensywny ból, który wydaje się pochodzić z kości6.

Należy zadzwonić pod numer alarmowy, jeśli nie można w ogóle poruszać nogą lub jeśli wystąpią inne poważne objawy10.

Należy skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się po natychmiastową pomoc medyczną, jeśli ból nasila się, pojawia się nowy lub nasilający się obrzęk, występuje mrowienie, osłabienie lub drętwienie w okolicy stłuczenia, albo obszar w pobliżu stłuczenia jest zimny lub blady3.

Lekarz przeprowadzi badanie fizykalne, aby zlokalizować stłuczenie. Mogą być również wykonane badania, aby upewnić się, że nie doszło do poważniejszego urazu, takiego jak złamanie kości lub uszkodzenie nerwów. Mogą to być zdjęcia rentgenowskie lub inne badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny3.

Należy także zgłosić się do lekarza, jeśli wydaje się, że siniaki pojawiają się bez wyraźnej przyczyny lub jeśli siniak wygląda na zainfekowany11.

Zapobieganie i powikłania

Choć nie wszystkich stłuczeń można uniknąć, pewne środki ostrożności mogą zmniejszyć ryzyko. W sporcie ważne jest noszenie odpowiednich ochraniaczy i sprzętu ochronnego. Prawidłowo dopasowane obuwie sportowe – ani za duże, ani za małe – może zapobiec stłuczeniom stóp spowodowanym powtarzającym się urazem między stopą a butem12.

W życiu codziennym należy zachować ostrożność, poruszając się po domu. Usunięcie przedmiotów, o które można się potknąć, odpowiednie oświetlenie i uważność podczas przenoszenia ciężkich przedmiotów może pomóc zapobiec upadom i uderzeniom.

Większość stłuczeń jest niegroźna i goi się szybko dzięki leczeniu domowemu w ciągu kilku dni do kilku tygodni. Jednak ciężkie stłuczenia mogą prowadzić do powikłań5.

Jednym z możliwych powikłań jest krwiak mięśniowy – gromadzenie się krwi w tkance mięśniowej. W rzadkich przypadkach duży siniak może spowodować masywne krwawienie z żyły lub tętnicy, które może być trudne do zatrzymania i bez leczenia może stanowić zagrożenie dla życia4.

W zależności od intensywności urazu mogą wystąpić dodatkowe uszkodzenia, w tym skręcenie (nadciągnięcie lub rozdarcie więzadeł w stawie), zwichnięcie stawu, naciągnięcie mięśnia lub złamanie kości. Jeśli uderzenie było skierowane w brzuch, mogą zostać uszkodzone narządy wewnętrzne8.

Ciężkie stłuczenia mogą powodować głębokie uszkodzenie tkanek i prowadzić do komplikacji, które mogą uniemożliwić sportowcom powrót do gry przez wiele miesięcy5.

Lekarz dokładnie zbada pacjenta, ale problemy mogą rozwinąć się później. Jeśli zauważy się jakiekolwiek problemy lub nowe objawy, należy natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną. Regularna kontrola lekarska jest kluczową częścią leczenia i bezpieczeństwa3.