Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie KK8123 u dorosłych pacjentów z hipofosfatemią sprzężoną z chromosomem X
FrancjaW skrócie
Rodzinna krzywica hipofosfatemiczna to grupa rzadkich schorzeń genetycznych, w których organizm traci zbyt dużo fosforanów przez nerki, co prowadzi do poważnych problemów z kośćmi i zębami. Choć objawy mogą pojawić się już w dzieciństwie, choroba towarzyszy pacjentom przez całe życie, a jej nasilenie bywa bardzo różne – nawet w obrębie tej samej rodziny.
Leczenie rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej koncentruje się przede wszystkim na poprawie jakości życia pacjentów oraz zapobieganiu pogłębianiu się nieprawidłowości kostnych. Głównym celem terapii jest zmniejszenie dolegliwości bólowych, ograniczenie deformacji kości, poprawa wzrostu u dzieci oraz zapobieganie powikłaniom, takim jak pseudozłamania (niepełne pęknięcia kości) czy problemy z zębami. Leczenie musi być dostosowane do wieku pacjenta, nasilenia objawów oraz konkretnej formy choroby.
Sposób leczenia zależy także od tego, w jakiej fazie rozwoju znajduje się pacjent. U dzieci najważniejsze jest zapewnienie prawidłowej mineralizacji kości i jak najlepszego wzrostu, natomiast u dorosłych głównym wyzwaniem staje się opanowanie bólu kostnego, zapobieganie osłabieniu kości (osteomalacji – czyli mięknięciu kości) oraz leczenie powikłań, takich jak zmiany w stawach czy nieprawidłowe kostnienie więzadeł.
Współczesna medycyna oferuje zarówno sprawdzone metody terapii, które są stosowane od wielu lat, jak i innowacyjne leki badane w ramach badań klinicznych. Badania te dają nadzieję na skuteczniejsze leczenie i lepszą kontrolę objawów choroby. Warto podkreślić, że rodzinna krzywica hipofosfatemiczna wymaga stałej opieki wielospecjalistycznego zespołu lekarzy, w tym endokrynologów, nefrologów, ortopedów i stomatologów.
Przez wiele lat podstawą leczenia rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej była tak zwana terapia konwencjonalna, która polega na podawaniu pacjentom fosforanów w połączeniu z aktywną formą witaminy D, zwaną kalcytriolem (1,25-dihydroksywitamina D3). Fosforany przyjmowane doustnie mają za zadanie uzupełnić niedobór tego pierwiastka we krwi, który wynika z nadmiernej utraty fosforanów przez nerki. Kalcytriol z kolei wspomaga wchłanianie wapnia i fosforanów z przewodu pokarmowego oraz poprawia mineralizację kości.
Terapia ta wymaga regularnego przyjmowania leków – fosforany zwykle podaje się kilka razy dziennie, ponieważ ich poziom we krwi szybko się zmienia. Dawkowanie musi być starannie dobrane przez lekarza, aby osiągnąć równowagę między poprawą stanu kości a uniknięciem działań niepożądanych. Zbyt wysokie dawki mogą bowiem prowadzić do powikłań, takich jak zwiększone wydalanie wapnia z moczem, tworzenie się kamieni nerkowych czy nadmierne odkładanie się wapnia w tkankach nerkowych (nefrocalcynoza).
Działania niepożądane związane z długotrwałym stosowaniem konwencjonalnej terapii mogą być różne. U niektórych pacjentów rozwija się nadczynność przytarczyc wtórna, co oznacza, że gruczoły przytarczyczne zaczynają nadmiernie wydzielać hormon regulujący gospodarkę wapniowo-fosforanową. To z kolei może jeszcze bardziej zaburzać mineralizację kości. Inne możliwe działania niepożądane to dolegliwości żołądkowo-jelitowe (biegunki, bóle brzucha), osłabienie czy bóle głowy.
Czas trwania terapii fosforanami i kalcytriolem jest zazwyczaj długi – w wielu przypadkach leczenie to trwa przez całe dzieciństwo i młodość, a niekiedy jest kontynuowane także w życiu dorosłym. Konieczność wielokrotnego przyjmowania leków każdego dnia oraz częstych wizyt kontrolnych może być obciążająca dla pacjentów i ich rodzin. Mimo tych niedogodności, konwencjonalna terapia przez długi czas pozostawała jedynym dostępnym sposobem leczenia i u wielu pacjentów przynosiła poprawę – zmniejszała deformacje kości, poprawiała wzrost i zmniejszała dolegliwości bólowe.
W niektórych sytuacjach, gdy dochodzi do poważnych deformacji kości – na przykład wyraźnego wykrzywienia nóg – może być konieczna interwencja chirurgiczna ortopedyczna. Operacje takie mają na celu skorygowanie nieprawidłowego ustawienia kości, co poprawia funkcję ruchu i zmniejsza ból. Jednakże zabiegi chirurgiczne są zalecane dopiero wtedy, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi wystarczającej poprawy lub gdy deformacje są na tyle zaawansowane, że uniemożliwiają normalne funkcjonowanie.
W ostatnich latach pojawiły się nowe możliwości terapeutyczne, które stanowią przełom w leczeniu rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej. Najbardziej obiecującym spośród nowych leków jest burosumab – przeciwciało monoklonalne, które działa bezpośrednio na przyczynę choroby. W przeciwieństwie do konwencjonalnej terapii, która jedynie uzupełnia niedobór fosforanów, burosumab blokuje działanie hormonu zwanego czynnikiem wzrostu fibroblastów 23 (FGF23), który jest odpowiedzialny za nadmierne wydalanie fosforanów przez nerki.
FGF23 to substancja wytwarzana głównie przez komórki kości (osteocyty), która w prawidłowych warunkach reguluje poziom fosforanów we krwi. U osób z krzywicą hipofosfatemiczną poziom FGF23 jest zbyt wysoki, co powoduje utratę fosforanów z moczem oraz zaburza aktywację witaminy D. Burosumab wiąże się z FGF23 i neutralizuje jego działanie, dzięki czemu nerki przestają tracić fosforany, a ich poziom we krwi się normalizuje.
Burosumab jest lekiem stosowanym w postaci zastrzyków podskórnych, które podaje się zwykle co dwa tygodnie lub co miesiąc. Jest to znacznie wygodniejsza forma terapii w porównaniu z koniecznością codziennego, wielokrotnego przyjmowania fosforanów doustnych. Lek ten został już dopuszczony do stosowania w leczeniu krzywicy hipofosfatemicznej sprzężonej z chromosomem X (XLH) zarówno u dzieci, jak i u dorosłych w wielu krajach, w tym w Stanach Zjednoczonych i Europie.
Badania kliniczne III fazy wykazały, że burosumab poprawia mineralizację kości, zmniejsza nasilenie krzywicy u dzieci, poprawia wzrost oraz zmniejsza ból i sztywność u dorosłych pacjentów. U dzieci obserwowano poprawę parametrów krzywicy widocznych w badaniach rentgenowskich oraz zmniejszenie deformacji kości. U dorosłych zanotowano zmniejszenie liczby pseudozłamań oraz poprawę jakości życia związanej ze zmniejszeniem bólu i zwiększeniem sprawności fizycznej.
Działania niepożądane burosmabu są na ogół łagodne i obejmują reakcje w miejscu wstrzyknięcia (zaczerwienienie, ból, obrzęk) oraz reakcje alergiczne, które zdarzają się rzadko. W niektórych przypadkach obserwowano obniżenie poziomu parathormonu (hormonu przytarczyc), co może prowadzić do zbyt niskiego poziomu wapnia we krwi, jednak zdarzenia takie są nieczęste i zazwyczaj można je kontrolować.
Burosumab jest obecnie dostępny w wielu krajach na świecie, w tym w Stanach Zjednoczonych, krajach Unii Europejskiej (w tym w Polsce) oraz w innych regionach. Leczenie tym lekiem wymaga regularnych wizyt u lekarza specjalisty, który monitoruje odpowiedź na terapię oraz ewentualne działania niepożądane. Kwalifikacja do leczenia burosumabem opiera się na potwierdzeniu rozpoznania krzywicy hipofosfatemicznej, najlepiej za pomocą badań genetycznych lub pomiaru poziomu FGF23 we krwi.
Oprócz burosmabu, naukowcy badają także inne innowacyjne podejścia terapeutyczne w ramach badań klinicznych. Wśród nich są próby modulowania aktywności innych szlaków molekularnych związanych z gospodarką fosforanowo-wapniową, takie jak próby hamowania enzymów odpowiedzialnych za rozpad aktywnej witaminy D czy stosowanie nowych związków, które poprawiają funkcję osteoblastów (komórek budujących kość). Te terapie są jeszcze na wczesnych etapach badań (faza I lub II), które oceniają przede wszystkim bezpieczeństwo oraz początkowe sygnały skuteczności.
Badania kliniczne w rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej prowadzone są w różnych ośrodkach na całym świecie, w tym w Stanach Zjednoczonych, Europie (również w Polsce) oraz w innych regionach. Pacjenci zainteresowani udziałem w takich badaniach powinni skonsultować się ze swoim lekarzem prowadzącym, który może ocenić, czy spełniają kryteria kwalifikacyjne do konkretnego badania. Udział w badaniu klinicznym daje dostęp do nowych, potencjalnie skuteczniejszych metod leczenia, ale wiąże się także z koniecznością częstych wizyt kontrolnych i ścisłego monitorowania stanu zdrowia.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
