Nowotwór wątroby

Czym jest nowotwór wątroby

Nowotwór wątroby to choroba, w której komórki nowotworowe (komórki rakowe) powstają w tkankach wątroby. Wątroba znajduje się w prawej części brzucha, powyżej żołądka, jelit, pęcherzyka żółciowego i trzustki. Jest to jeden z największych narządów wewnętrznych w ludzkim ciele1.

Wątroba pełni wiele kluczowych funkcji w organizmie. Produkuje żółć, która pomaga w trawieniu tłuszczów pochodzących z pożywienia. Magazynuje glikogen, czyli cukier, którego organizm używa jako źródła energii. Filtruje szkodliwe substancje z krwi, aby mogły zostać wydalane z organizmu wraz ze stołkiem i moczem1. Ponadto usuwa toksyny z krwioobiegu, przetwarza i magazynuje składniki odżywcze wchłonięte z jelit oraz wytwarza czynniki krzepnięcia, które pomagają zatrzymać krwawienie z ran2.

Istnieją dwie główne kategorie nowotworów wątroby. Pierwsza to pierwotny nowotwór wątroby, który powstaje bezpośrednio w wątrobie. Druga kategoria to nowotwór, który rozprzestrzenił się do wątroby z innych części ciała, nazywany przerzutowym nowotworem wątroby lub wtórnym nowotworem wątroby2.

Bez wątroby nie można żyć, dlatego nowotwór wątroby jest chorobą zagrażającą życiu3. Większość pierwotnych nowotworów wątroby rozwija się u osób z przewlekłą chorobą wątroby, zwykle marskością wątroby (nieodwracalnym bliznowaceniem wątroby) lub przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby (długotrwałym stanem zapalnym wątroby wywołanym przez wirusy zapalenia wątroby typu B lub C)2.

Rodzaje nowotworu wątroby

Głównym typem pierwotnego nowotworu wątroby u dorosłych jest rak wątrobowokomórkowy, znany również jako HCC (od angielskiej nazwy hepatocellular carcinoma). Ten rodzaj nowotworu stanowi ponad 90 procent pierwotnych nowotworów wątroby4. Większość pierwotnych nowotworów wątroby u dorosłych to właśnie rak wątrobowokomórkowy1.

Drugim ważnym typem pierwotnego nowotworu wątroby jest rak dróg żółciowych wewnątrz wątroby, nazywany również cholangiocarcinoma. Ten typ stanowi około 10 do 20 procent wszystkich przypadków pierwotnego nowotworu wątroby3.

Bardzo rzadkim typem jest mięsak naczyniowy wątroby (hepatic angiosarcoma), który stanowi około 1 procent wszystkich przypadków pierwotnego nowotworu wątroby. Ten nowotwór rozpoczyna się w wyściółce naczyń krwionośnych w wątrobie i może również wpływać na inne narządy3.

Pierwotny nowotwór wątroby może występować zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, jednak sposób leczenia dzieci różni się od leczenia dorosłych1.

Objawy choroby

We wczesnych stadiach nowotwór wątroby może nie wywoływać objawów, które można by zauważyć lub odczuć. Jednak w miarę jak nowotwór rośnie, ludzie mogą zauważyć jeden lub więcej typowych objawów5.

Objawy nowotworu wątroby mogą obejmować nieprzyjemne odczucia w górnej części brzucha po prawej stronie. Brzuch może być spuchnięty lub powiększony. Niektórzy pacjenci mogą wyczuć twardy guz lub guzek po prawej stronie ciała tuż poniżej żebra15.

Do innych objawów należą ból w okolicy prawej łopatki lub w plecach oraz żółtaczka, czyli żółknięcie skóry i białek oczu. Może występować łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia. Pacjenci często odczuwają niezwykłe zmęczenie lub osłabienie15.

Mogą pojawić się mdłości i wymioty, utrata apetytu lub uczucie pełności po zjedzeniu niewielkiej ilości jedzenia. Niewyjaśniona utrata wagi jest również częstym objawem. Stolec może być blady i kredowy, a mocz ciemny. Niektórzy pacjenci mogą mieć gorączkę135.

Ważne jest, aby pamiętać, że te objawy mogą być również spowodowane innymi schorzeniami zdrowotnymi. Jeśli masz którykolwiek z tych objawów, powinieneś porozmawiać z lekarzem5.

Niestety, nowotwór wątroby często nie jest diagnozowany, dopóki nie osiągnie zaawansowanego stadium. Guz może nie powodować objawów we wczesnych stadiach, gdy jest mały6.

Czynniki ryzyka

Zachowania i stany zdrowotne, które zwiększają ryzyko zachorowania na nowotwór wątroby, to przede wszystkim nadwaga lub otyłość. Palenie papierosów oraz spożywanie alkoholu również zwiększają ryzyko rozwoju tej choroby5.

Długotrwałe zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV) lub wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) stanowi istotny czynnik ryzyka. Wirusowe zapalenie wątroby jest odpowiedzialne za około 80 procent wszystkich przypadków nowotworu wątroby78. Wirusy HBV i HCV mogą powodować bliznowacenie wątroby, a w wysiłku organizmu, aby naprawić i zastąpić uszkodzoną tkankę wątroby, błędna replikacja DNA i podział komórek wątroby mogą prowadzić do nowotworu7.

Marskość wątroby, czyli bliznowacenie wątroby, może być spowodowana przez zapalenie wątroby i nadużywanie alkoholu, co również zwiększa ryzyko nowotworu5. Nowotwór wątroby występuje u około 85 procent pacjentów z rozpoznaną marskością4.

Do innych czynników ryzyka należy niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, czyli nadmiar tłuszczu w wątrobie, który nie jest spowodowany alkoholem. Cukrzyca oraz hemochromatoza, stan, w którym organizm pobiera i magazynuje więcej żelaza, niż potrzebuje, również zwiększają ryzyko5.

Nowotwór wątroby jest dwa do trzech razy częstszy u mężczyzn. Większość osób, u których zdiagnozowano tę chorobę, ma 60 lat lub więcej6. W ciągu ostatnich 20 lat pierwotny nowotwór wątroby stał się znacznie bardziej powszechny w Stanach Zjednoczonych, głównie z powodu rozprzestrzeniania się przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby2.

Diagnostyka i badania

Jeśli masz objawy, które mogą wskazywać na nowotwór wątroby, lekarz może zlecić różne badania i procedury diagnostyczne. Badania krwi są szeroko stosowane jako opcja przesiewowa. Mogą być również wykonywane tomografia komputerowa (CT) i rezonans magnetyczny (MRI)7.

W przypadku zmian mniejszych niż 1 centymetr wykrytych podczas badań przesiewowych stosuje się ścisłą obserwację. Kontrola co 3 miesiące jest powszechną praktyką. Obserwacja polega na uważnym monitorowaniu stanu pacjenta, ale bez podawania żadnego leczenia, chyba że wyniki badań pokażą, że stan się pogarsza. Podczas aktywnej obserwacji określone badania i testy są wykonywane według regularnego harmonogramu9.

Biopsja to procedura, która pomaga lekarzowi postawić diagnozę. Biopsja pomaga potwierdzić obecność nowotworu wątroby i określić jego typ. Czasami wykonywane są również badania innych narządów, aby sprawdzić, czy nowotwór się rozprzestrzenił.

Jeśli jesteś w grupie wysokiego ryzyka nowotworu wątroby, powinieneś regularnie odwiedzać lekarza, aby sprawdzać, czy nie ma oznak tej choroby6.

Metody leczenia

Leczenie nowotworu wątroby zależy od tego, czy nowotwór rozpoczął się w wątrobie (pierwotny), czy rozprzestrzenił się z innego miejsca (wtórny). Zależy również od wielkości i typu nowotworu wątroby, jego lokalizacji, tego, czy się rozprzestrzenił, oraz od ogólnego stanu zdrowia pacjenta10.

Specjalistyczny zespół opieki zdrowotnej wyjaśni dostępne metody leczenia, korzyści i działania niepożądane. Razem z pacjentem opracuje plan leczenia, który będzie dla niego najlepszy, i pomoże w radzeniu sobie z wszelkimi działaniami niepożądanymi, w tym ze zmianami w diecie10.

Nowotwór wątroby często jest wykrywany w zaawansowanym stadium, co może ograniczać opcje leczenia11. Jednak jeśli nowotwór zostanie wykryty wcześnie, jest mały i nie rozprzestrzenił się, możliwe jest wykonanie operacji w celu jego usunięcia10.

Chirurgia może obejmować częściową hepatektomię, czyli operację usunięcia części wątroby, w której znajduje się nowotwór. Może zostać usunięty fragment tkanki, cały płat lub większa część wątroby wraz z częścią zdrowej tkanki wokół niej. Pozostała tkanka wątroby przejmuje funkcje wątroby i może się odrastać9.

Przeszczep wątroby to operacja, w której cała wątroba jest usuwana i zastępowana zdrową wątrobą od dawcy. Przeszczep wątroby może być wykonany, gdy choroba jest tylko w wątrobie i można znaleźć wątrobę od dawcy. Jeśli pacjent musi czekać na wątrobę od dawcy, w razie potrzeby jest stosowane inne leczenie9. Powrót do zdrowia po operacji leczenia nowotworu wątroby może zająć dużo czasu10.

Chemioterapia wykorzystuje leki do zabijania komórek nowotworowych. W przypadku nowotworu wątroby lek chemioterapeutyczny jest zwykle podawany do naczyń krwionośnych nowotworu. Ma to na celu zatrzymanie wzrostu nowotworu. Procedura ta nazywa się chemoembolizacją. Zazwyczaj stosuje się ją, aby zmniejszyć nowotwór lub kontrolować i poprawić objawy, gdy operacja nie jest możliwa10.

Ablacja termiczna wykorzystuje prąd elektryczny lub mikrofale do zniszczenia nowotworu. Może być stosowana do leczenia nowotworu wątroby, jeśli pacjent nie może mieć operacji, ponieważ jest bardzo chory, lub nowotwór nie może być usunięty chirurgicznie10. Różne rodzaje terapii ablacyjnej obejmują ablację radiofalową, w której specjalne igły są wkładane bezpośrednio przez skórę lub przez nacięcie w brzuchu, aby dotrzeć do guza. Fale radiowe o wysokiej energii podgrzewają igły i guz, co zabija komórki nowotworowe. Terapia mikrofalowa naraża guz na wysokie temperatury wytwarzane przez mikrofale, co może uszkodzić i zabić komórki nowotworowe9.

Leki celowane mają na celu zatrzymanie wzrostu nowotworu. Mogą być stosowane w leczeniu nowotworu wątroby, jeśli nie można wykonać operacji, ponieważ pacjent jest bardzo chory, nowotwór nie może być usunięty chirurgicznie lub nowotwór rozprzestrzenił się do innej części ciała10.

Immunoterapia to również jedna z opcji terapeutycznych dla niektórych pacjentów z nowotworem wątroby8.

Radioterapia może być stosowana jako część leczenia w niektórych przypadkach10.

Podczas i po każdym leczeniu pacjenci będą mieli regularne kontrole. Mogą być również wykonywane testy i skany. Jeśli masz jakiekolwiek objawy lub działania niepożądane, które Cię niepokoją, porozmawiaj ze specjalistami. Nie musisz czekać na następną kontrolę10.

Rokowania i przeżywalność

Nowotwór wątroby to trzecia najczęstsza przyczyna zgonów związanych z nowotworami na świecie4. Jest to również jeden z najbardziej śmiertelnych typów choroby. Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi 17 procent7.

Rak wątrobowokomórkowy jest obecnie piątą najczęstszą przyczyną nowotworów na świecie. U mężczyzn jest drugą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów, zaraz po raku płuc. Pięcioletnie przeżycie w przypadku raka wątrobowokomórkowego wynosi 18 procent i jest drugie po raku trzustki4.

Mniej niż połowa pacjentów z nowotworem wątroby jest diagnozowana we wczesnym stadium, kiedy pięcioletnie przeżycie wynosi 31 procent. W przypadku pacjentów z chorobą regionalną i przerzutową wskaźniki przeżycia są niższe8.

Przeżywalność nowotworu wątroby zależy od wielu czynników, w tym od stadium i typu nowotworu12. Złożonym problemem jest to, że wielu pacjentów z nowotworem wątroby nie reaguje na obecne immunoterapie7.

Jak można zapobiegać

Istnieje kilka sposobów, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór wątroby. Ważne jest utrzymywanie zdrowej wagi ciała oraz zapewnienie sobie wystarczającej aktywności fizycznej5.

Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B jest skutecznym sposobem zapobiegania zakażeniu wirusem HBV, które może prowadzić do nowotworu wątroby. Szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B była pierwszą opracowaną szczepionką zapobiegającą nowotworom i została stworzona w 1982 roku8. Ważne jest również wykonanie testu na wirusowe zapalenie wątroby typu C5.

Należy unikać picia zbyt dużej ilości alkoholu. Nie wolno palić papierosów5. Te proste kroki mogą znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju nowotworu wątroby.

• Wątroba
• Drogi żółciowe