Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
3 badania kliniczne w tym schorzeniu
Badanie nad zapobieganiem amyloidozie transtyretynowej u młodych nosicieli wariantu TTR z użyciem acoramidisu
BelgiaWpływ dapagliflozyny na jakość życia i zdolność wysiłkową u pacjentów z amyloidozą serca ATTR
WłochyBadanie oceniające długoterminowe bezpieczeństwo akoramidisu u pacjentów ze świeżo rozpoznaną amyloidozą transtyretynową serca
BelgiaW skrócie
Nabyta amyloidoza ATTR to schorzenie, w którym nieprawidłowe białko transtyretyna gromadzi się w narządach, najczęściej w sercu. Leczenie opiera się na stabilizacji białka i kontroli objawów, a nowoczesne terapie, w tym leki testowane w badaniach klinicznych, przynoszą pacjentom nadzieję na spowolnienie postępu choroby i poprawę jakości życia.
Nabyta amyloidoza ATTR, znana również jako amyloidoza ATTR typu dzikiego (wild-type), rozwija się wraz z wiekiem i nie jest dziedziczona – w przeciwieństwie do formy dziedzicznej, która występuje w rodzinach. W tej postaci choroby wątroba produkuje normalne białko transtyretyny (TTR), które z czasem staje się niestabilne, niewłaściwie się fałduje i odkłada w postaci złogów amyloidu w różnych narządach, najczęściej w sercu. Leczenie tej choroby nie polega na całkowitym wyleczeniu, ale na spowolnieniu postępu odkładania się amyloidu, złagodzeniu objawów i poprawie funkcjonowania organizmu.
Głównym celem terapii jest zapobieganie dalszemu gromadzeniu się złogów amyloidowych oraz ochrona narządów, zwłaszcza serca, przed uszkodzeniem. Kiedy serce jest dotknięte amyloidozą ATTR, jego lewa komora – główna pompa tłocząca krew do całego ciała – staje się sztywna i pogrubiona. To powoduje trudności w pompowaniu krwi, co może prowadzić do niewydolności serca. Dlatego leczenie koncentruje się na stabilizacji białka TTR, aby nie tworzyło ono dalszych złogów, oraz na kontrolowaniu objawów niewydolności serca i innych powikłań.
Plan leczenia zależy od stadium choroby, stopnia zajęcia serca, wieku pacjenta oraz chorób współistniejących. Pacjenci z łagodnymi objawami mogą wymagać jedynie obserwacji i leczenia objawowego, natomiast osoby z zaawansowaną chorobą serca potrzebują intensywniejszej terapii. Ważne jest, aby leczenie było dostosowane indywidualnie do każdego pacjenta przez zespół specjalistów – kardiologa, neurologa, a czasem także hematologa lub hepatologa.
W ostatnich latach do leczenia wprowadzono nowe leki, które zostały zatwierdzone przez urzędy rejestracyjne i są zalecane przez towarzystwa medyczne. Ponadto trwają badania kliniczne nad nowoczesnymi terapiami, które mogą przynieść jeszcze lepsze wyniki w przyszłości. Dzięki temu pacjenci mają dostęp do większej liczby opcji terapeutycznych niż jeszcze dekadę temu.
Standardowe leczenie nabytej amyloidozy ATTR opiera się na zastosowaniu leków stabilizujących białko transtyretyny oraz na kontrolowaniu objawów choroby, zwłaszcza tych związanych z sercem. Kluczową substancją zatwierdzoną do leczenia amyloidozy ATTR z zajęciem serca jest tafamidis. Ten lek działa poprzez stabilizację cząsteczki TTR, zapobiegając jej rozpadaniu się i tworzeniu złogów amyloidu. Tafamidis został zatwierdzony przez amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA) i jest zalecany w wytycznych klinicznych jako podstawowa terapia dla pacjentów z kardiomiopatią ATTR (ATTR-CM).
Tafamidis dostępny jest w dwóch postaciach: tafamidis meglumine i tafamidis. Lek ten należy przyjmować codziennie doustnie. W badaniach klinicznych wykazano, że tafamidis zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu niewydolności serca oraz poprawia funkcjonowanie pacjentów w codziennym życiu. Ważne jest, aby lek był przyjmowany regularnie, ponieważ jego działanie polega na ciągłej stabilizacji białka TTR we krwi.
Oprócz tafamidisu, pacjenci z amyloidozą ATTR wymagają często leczenia objawowego niewydolności serca. Mogą otrzymywać leki moczopędne (diuretyki), które pomagają pozbyć się nadmiaru wody z organizmu i zmniejszają obrzęki. Ponieważ serce w amyloidozie staje się sztywne, lekarze są ostrożni z niektórymi lekami stosowanymi standardowo w niewydolności serca, takimi jak beta-blokery czy inhibitory ACE, ponieważ mogą one obniżyć ciśnienie krwi do niebezpiecznego poziomu. Dlatego dobór leków jest bardzo indywidualny i wymaga ścisłego nadzoru specjalisty.
W przypadkach, gdy amyloidoza ATTR dotyka również układ nerwowy, co jest rzadsze w postaci nabytej niż dziedzicznej, mogą być stosowane leki łagodzące ból neuropatyczny oraz fizjoterapia. Leczenie trwa zazwyczaj przez wiele lat, a często przez całe życie. Nie ma określonego momentu, w którym terapię można zakończyć – jej celem jest stabilizacja stanu pacjenta i utrzymanie jak najlepszej jakości życia.
Działania niepożądane tafamidisu są na ogół łagodne. Najczęściej zgłaszane przez pacjentów to biegunka, nudności, zakażenia dróg moczowych czy lekkie zaburzenia trawienne. Większość pacjentów dobrze toleruje lek, a korzyści wynikające z jego stosowania znacznie przewyższają ryzyko. Ważne jest jednak regularne monitorowanie funkcji wątroby i nerek oraz parametrów serca podczas leczenia.
W ciągu ostatnich kilku lat pojawiły się innowacyjne leki, które są testowane w badaniach klinicznych u pacjentów z amyloidozą ATTR. Wiele z tych substancji działa na zupełnie inne mechanizmy niż tafamidis, co daje nadzieję na jeszcze skuteczniejsze leczenie. Jednym z najbardziej obiecujących kierunków badań jest zastosowanie tzw. interferujących z RNA terapii (RNAi) oraz antysensownych oligonukleotydów (ASO). Te leki działają bezpośrednio na poziomie genetycznym, blokując produkcję białka TTR w wątrobie.
Patisiran to lek z grupy RNAi, który został zatwierdzony przez FDA do leczenia dziedzicznej amyloidozy ATTR z neuropatią (hATTR-PN). Działa poprzez „wyciszanie" genu odpowiedzialnego za produkcję TTR. Pacjenci otrzymują patisiran dożylnie co trzy tygodnie. W badaniach klinicznych wykazano, że lek ten znacząco zmniejsza ilość TTR w organizmie i poprawia objawy neuropatii obwodowej oraz jakość życia pacjentów. Obecnie trwają badania nad zastosowaniem patisiranu również w amyloidozie ATTR dotyczącej serca.
Innym lekiem z tej grupy jest vutrisiran, nowsza wersja terapii RNAi, która może być podawana podskórnie co trzy miesiące. To oznacza mniejszą częstotliwość wizyt w ośrodku medycznym i większą wygodę dla pacjentów. Vutrisiran został zatwierdzony przez FDA do leczenia neuropatii w dziedzicznej amyloidozie ATTR, a w 2024 roku jego wskazania rozszerzono również na amyloidozę ATTR z zajęciem serca (ATTR-CM). W badaniach fazy III wykazano, że vutrisiran skutecznie obniża poziom TTR we krwi i poprawia parametry kliniczne związane z funkcją serca.
Grupa antysensownych oligonukleotydów obejmuje leki takie jak inotersen i eplontersen. Inotersen podawany jest podskórnie raz w tygodniu i również blokuje produkcję TTR. Jest on zatwierdzony do leczenia neuropatii w hATTR-PN. Eplontersen to nowszy lek z tej samej grupy, podawany raz na miesiąc, co stanowi kolejne ułatwienie dla pacjentów. W badaniach klinicznych oba leki wykazały dobrą skuteczność w zmniejszaniu objawów neuropatii i spowalnianiu postępu choroby.
Badania kliniczne z udziałem tych leków obejmują różne fazy. Faza I bada głównie bezpieczeństwo nowego leku na małej grupie zdrowych ochotników lub pacjentów. Faza II sprawdza skuteczność leku oraz optymalne dawki na większej grupie chorych. Faza III porównuje nowy lek z obecnie stosowanym standardem leczenia lub placebo, na dużej grupie pacjentów. Dopiero po pomyślnym przejściu wszystkich faz lek może zostać zarejestrowany do szerokiego użytku.
Większość badań klinicznych nad nowymi terapiami w amyloidozie ATTR odbywa się w USA, Europie oraz w coraz większym stopniu w innych regionach świata. Pacjenci z Polski mogą brać udział w międzynarodowych badaniach klinicznych prowadzonych w ośrodkach specjalizujących się w leczeniu amyloidozy. Aby zakwalifikować się do badania, pacjent musi spełniać określone kryteria, takie jak rodzaj i stopień zaawansowania choroby, wcześniejsze leczenie oraz ogólny stan zdrowia.
Wstępne wyniki badań z udziałem leków RNAi i ASO są obiecujące. Pacjenci zgłaszają poprawę w codziennym funkcjonowaniu, zmniejszenie bólu i osłabienia mięśni, a także poprawę parametrów pracy serca. Profile bezpieczeństwa tych leków są na ogół dobre, chociaż mogą występować reakcje w miejscu wstrzyknięcia, lekkie zaburzenia trawienne lub przejściowe zmiany w badaniach laboratoryjnych. Wszystkie te efekty uboczne są ściśle monitorowane przez zespół badawczy.
Nabyta amyloidoza ATTR to choroba przewlekła, która wymaga długotrwałego leczenia i monitorowania. Pacjenci muszą regularnie zgłaszać się na wizyty kontrolne, aby lekarz mógł ocenić postęp choroby i dostosować terapię. Zazwyczaj obejmuje to badania echokardiograficzne serca, elektrokardiogramy (EKG), badania krwi oraz testy oceniające funkcję nerek i wątroby.
Wielu pacjentów odczuwa zmęczenie, duszność przy wysiłku, zawroty głowy czy trudności z tolerancją wysiłku fizycznego. Te objawy wynikają z tego, że serce nie pompuje krwi tak skutecznie, jak powinno. Ważne jest, aby pacjenci dostosowali swoją aktywność do możliwości organizmu – umiarkowany ruch fizyczny, taki jak spacery czy lekka gimnastyka, może być korzystny, ale należy unikać wyczerpującego wysiłku.
Dieta odgrywa istotną rolę w codziennym życiu pacjenta z amyloidozą ATTR. Ponieważ choroba często prowadzi do gromadzenia się płynów w organizmie, zaleca się ograniczenie spożycia soli. Pomaga to zmniejszyć obrzęki i odciążyć serce. Niektórzy pacjenci mogą potrzebować również ograniczenia płynów, jeśli ich lekarz to zaleci. Ważne jest, aby dieta była zbilansowana, bogata w świeże warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz chude białko.
Pacjenci z amyloidozą ATTR często czują się lepiej, gdy mają wsparcie emocjonalne ze strony rodziny, przyjaciół czy grup wsparcia. Choroba przewlekła może powodować lęk, depresję i poczucie izolacji. Rozmowy z innymi pacjentami, udział w grupach wsparcia lub konsultacje z psychologiem mogą pomóc w radzeniu sobie z emocjami i stresem związanym z chorobą.
Ważne jest także unikanie czynników, które mogą pogorszyć stan zdrowia. Pacjenci powinni unikać palenia tytoniu, nadmiernego spożycia alkoholu oraz leków, które mogą być szkodliwe dla serca lub wątroby. Przed przyjęciem jakichkolwiek nowych leków, w tym suplementów diety czy preparatów ziołowych, warto skonsultować się z lekarzem.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
