W skrócie

Nabyta amyloidoza ATTR to choroba, w której wadliwe białka produkowane przez wątrobę gromadzą się w sercu i innych narządach, prowadząc do ich uszkodzenia. W przeciwieństwie do formy dziedzicznej, ta postać rozwija się wraz z wiekiem i nie jest przekazywana w rodzinie.

Czym jest nabyta amyloidoza ATTR

Nabyta amyloidoza ATTR, znana również jako amyloidoza ATTR typu dzikiego (ATTRwt), to choroba białkowa, w której dochodzi do gromadzenia się nieprawidłowych białek w sercu i innych narządach. W tym schorzeniu wątroba produkuje wadliwe białka zwane transtyretyną (TTR), które zamiast normalnie funkcjonować, tworzą skupiska nazywane włókienkami amyloidu.

amyloidoza sercowa, kardiomiopatia amyloidowa ATTR, amyloidoza ATTR, amyloidoza TTR

Te nieprawidłowe złogi białkowe odkładają się głównie w lewej komorze serca, która jest główną pompującą komorą tego narządu. W wyniku tych złogów serce staje się sztywne i osłabione, co utrudnia pompowanie krwi do całego organizmu. Może to prowadzić do niewydolności serca, czyli stanu, w którym serce nie jest w stanie skutecznie pompować krwi.

Serce (zwłaszcza lewa komora)
Wątroba

Transtyretyna (TTR) to białko produkowane głównie przez wątrobę. W normalnych warunkach jego zadaniem jest transport hormonu tarczycy zwanego tyroksyną oraz witaminy A (retinolu) do różnych części organizmu – stąd nazwa trans-ty-retyna. To białko krąży we krwi i pełni ważne funkcje w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu.

Rodzaje amyloidozy ATTR

Istnieją dwa główne typy amyloidozy ATTR, które różnią się sposobem powstania:

Dziedziczna amyloidoza ATTR (hATTR) – spowodowana wadliwym lub zmutowanym genem, który jest dziedziczony, czyli występuje w rodzinie
Nabyta amyloidoza ATTR typu dzikiego (ATTRwt) – rozwija się wraz z wiekiem; jest nabyta, a nie dziedziczona

Nabyta amyloidoza ATTR typu dzikiego rozwija się samoistnie wraz z wiekiem i nie jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Jest to często choroba osób starszych. W przeciwieństwie do niej, dziedziczna forma jest wywoływana przez ponad 120 różnych mutacji w genie TTR, z których każda może powodować inny przebieg choroby.

Jak powstaje choroba

W nabyty amyloidozie ATTR proces chorobowy rozpoczyna się w wątrobie. Wątroba produkuje białko transtyretyny, ale z powodów związanych ze starzeniem się organizmu, to białko staje się nieprawidłowe. Takie wadliwe białko TTR jest niestabilne i łatwo przybiera niewłaściwą formę, tworząc agregaty, które odkładają się jako amyloid w różnych narządach i tkankach ciała.

Skupiska tych nieprawidłowych białek, zwane włókienkami lub fibrylami, gromadzą się przede wszystkim w sercu. Złogi te powodują pogrubienie i usztywnienie mięśnia sercowego. W efekcie osłabiony narząd nie może funkcjonować tak, jak powinien. Lewa komora serca, która jest główną komorą pompującą, staje się szczególnie dotknięta tymi zmianami.

W miarę narastania złogów amyloidu serce traci swoją elastyczność i zdolność do efektywnego pompowania krwi. To prowadzi do rozwoju kardiomiopatii, czyli choroby mięśnia sercowego, która może skutkować niewydolnością serca.

Objawy i przebieg choroby

Przebieg nabyty amyloidozy ATTR może być różny u poszczególnych osób i zależy od tego, które narządy zostały dotknięte chorobą oraz w jakim stopniu doszło do odkładania się białek amyloidowych. Amyloidoza ATTR typu dzikiego jest ogólnie mniej ciężką i bardziej podatną na leczenie formą niż amyloidoza łańcuchów lekkich (AL).

Wiele osób chorych na amyloidozę sercową chce wiedzieć, jak będzie przebiegać choroba, jak wpłynie na ich codzienne życie i jak długo będą żyć. Te kwestie są bardzo indywidualne i zależą częściowo od rodzaju amyloidozy oraz od stopnia, w jakim białka amyloidowe zgromadziły się w sercu i wokół niego.

Dobrą wiadomością jest to, że obecnie znacznie lepiej rozumiemy amyloidozę sercową i dysponujemy metodami leczenia ATTR, które nie były dostępne jeszcze kilka lat temu. Wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie odpowiedniego leczenia może znacząco wpłynąć na rokowanie.

Możliwości leczenia

Amyloidoza ATTR wymaga interdyscyplinarnego podejścia do leczenia, ponieważ choroba dotyka wielu narządów i układów organizmu. Leczenie opiera się na kilku strategiach, które mają na celu zapobieganie dalszemu gromadzeniu się białek amyloidowych oraz łagodzenie objawów.

Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła kilka leków do leczenia kardiomiopatii związanej z ATTR. Należą do nich tafamidis i meglumin tafamidisu, a także vutrisiran. Te leki działają poprzez stabilizację białka transtyretyny, zapobiegając jego nieprawidłowemu fałdowaniu się i tworzeniu złogów amyloidowych.

Leczenie obu form amyloidozy sercowej opiera się na dwóch głównych filarach: zapobieganiu i spowolnieniu powstawania oraz odkładania się złogów amyloidu w tkankach, oraz leczeniu objawów i powikłań związanych z chorobą. Podejście terapeutyczne jest dostosowywane indywidualnie do każdego pacjenta, biorąc pod uwagę stopień zaawansowania choroby i dotkniętych narządów.

Od lat 90. XX wieku przeszczep wątroby był złotym standardem terapii dla niektórych form amyloidozy ATTR. Jednak w ostatnich latach, wraz z wprowadzeniem farmakologicznych metod leczenia modyfikujących przebieg choroby, liczba przeszczepów wątroby przeprowadzanych z tego powodu znacznie spadła.

Nabyta amyloidoza ATTR

Badania kliniczne: Nabyta amyloidoza ATTR