Liszaj płaski to przewlekłe schorzenie zapalne skóry i błon śluzowych, które może pojawić się w różnych miejscach na ciele. Choć dokładna przyczyna pozostaje nieznana, choroba wiąże się z nadmierną reakcją układu odpornościowego skierowaną przeciwko własnym tkankom.
Czym jest liszaj płaski?
Liszaj płaski to stan zapalny, który może pojawić się na skórze i błonach śluzowych. Choroba ta dotyka około 1% populacji na całym świecie i najczęściej występuje u osób w wieku od 30 do 60 lat, szczególnie u kobiet w okresie około menopauzy.
Schorzenie może dotknąć różne części ciała. Zmiany mogą pojawić się na zwykłej skórze, wewnątrz jamy ustnej (błona śluzowa jamy ustnej), na skórze głowy zwykle pokrytej włosami, na paznokciach oraz w okolicach narządów płciowych.
Liszaj płaski należy do grupy chorób określanych jako dermatozy lichenoidalne – termin ten oznacza choroby skóry charakteryzujące się obecnością twardych, uniesiony zmian o zmienionym zabarwieniu.
Skóra
Błony śluzowe jamy ustnej
Skóra owłosiona głowy
Paznokcie
Narządy płciowe
L43; L43.0; L43.1; L43.8; L43.9
Przyczyny i czynniki ryzyka
Dokładna przyczyna liszaju płaskiego pozostaje nieznana. Choroba jest określana jako idiopatyczna, co oznacza, że jej pochodzenie nie zostało jeszcze w pełni wyjaśnione.
Liszaj płaski nie jest klasyczną chorobą autoimmunologiczną, ale wywołuje podobną reakcję w organizmie. W przypadku tego schorzenia układ odpornościowy atakuje własne tkanki zamiast chronić organizm przed bakteriami czy wirusami. W zdrowym układzie odpornościowym specjalne komórki zwane limfocytami T chronią organizm przed zakażeniami. U osób z liszajem płaskim limfocyty T atakują białko znajdujące się w skórze i błonach śluzowych. Nikt nie wie, dlaczego limfocyty T atakują to białko.
Badania naukowe wykazały istotny związek między zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) a liszajem płaskim. Przeprowadzona analiza wielu badań wykazała, że pacjenci z liszajem płaskim częściej mieli kontakt z wirusem HCV, a osoby zakażone HCV częściej chorowały na liszaja płaskiego. Z tego powodu właściwe jest badanie wszystkich pacjentów z liszajem płaskim pod kątem zakażenia wirusem HCV.
Istnieje kilka czynników, które mogą przyczynić się do rozwoju liszaju płaskiego:
Predyspozycje genetyczne
Stres fizyczny i emocjonalny
Uszkodzenie skóry – liszaj płaski często pojawia się w miejscach, gdzie skóra została zadrapana lub po operacji
Miejscowe choroby skóry, takie jak półpasiec
Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C
Alergia kontaktowa, na przykład na metalowe wypełnienia w przypadku liszaju płaskiego jamy ustnej
Niektóre leki – złoto, chinina, chinidyna i inne mogą powodować wysypkę podobną do liszaju płaskiego
Niedobór witaminy D może być związany z liszajem płaskim jamy ustnej
Objawy i postacie kliniczne
Zmiany w liszaju płaskim są często opisywane przy użyciu sześciu cech zaczynających się w języku angielskim na literę P: planar (płaskie), purple (fioletowe), polygonal (wielokątne), pruritic (swędzące), papules (grudki), plaques (płytki).
Choroba zwykle zaczyna się nagle, dotykając wewnętrznych powierzchni zgięciowych nadgarstków, przedramion i nóg. Zmiany są często pokryte koronkowymi, siateczkowatymi, białymi liniami znanymi jako smugi Wickhama.
Główne objawy liszaju płaskiego obejmują:
Skupiska lśniących, wypukłych, czerwono-fioletowych plam na ramionach, nogach lub tułowiu – mogą być widoczne cienkie białe linie na tych plamach
Białe plamy na dziąsłach, języku lub wewnętrznej stronie policzków
Pieczenie i kłucie w jamie ustnej, szczególnie podczas jedzenia lub picia
Łyse plamy pojawiające się na skórze głowy
Bolesne czerwone plamy w okolicy narządów płciowych
Szorstkie, cieńsze paznokcie z bruzdami
Liszaj płaski na skórze może być bardzo swędzący, choć nie zawsze. Możesz mieć tylko jeden z tych objawów.
Około 10% chorych ma zajęte paznokcie, natomiast połowa ma liszaja płaskiego jamy ustnej, który częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn.
Rozpoznanie
Klasyczne przypadki liszaju płaskiego mogą być rozpoznane na podstawie objawów klinicznych, ale często pomocna jest biopsja, czyli pobranie małego wycinka tkanki do badania. W bardziej nietypowych przypadkach biopsja jest konieczna.
Lekarz może wykonać biopsję skóry o średnicy 4 mm, aby potwierdzić rozpoznanie. Badanie to polega na pobraniu niewielkiego kawałka skóry, który zostaje następnie zbadany pod mikroskopem.
Pacjenci powinni być pytani o czynniki ryzyka zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C, a także należy zlecić badania enzymów wątrobowych i przeciwciał przeciwko HCV.
Leczenie
Silne kortykosteroidy miejscowe (maści lub kremy ze sterydami) są podstawowym leczeniem wszystkich postaci liszaju płaskiego, w tym zmian skórnych, narządów płciowych i nadżerkowych zmian błon śluzowych.
Oprócz klobetazolu, miejscowy takrolimus wydaje się skutecznym leczeniem liszaju płaskiego sromu i pochwy. Miejscowe kortykosteroidy są również podstawowym leczeniem nadżerkowego liszaju płaskiego błon śluzowych.
Kortykosteroidy systemowe (doustne) powinny być rozważone w przypadku ciężkiego, rozległego liszaju płaskiego zajmującego jamę ustną, skórę lub narządy płciowe.
Skierowanie do dermatologa w celu zastosowania leczenia systemowego z użyciem acytretyny (drogiego i toksycznego doustnego retinoidu) lub doustnego leku immunosupresyjnego powinno być rozważone u pacjentów z ciężkim liszajem płaskim, który nie reaguje na leczenie miejscowe.
Liszaj płaski na skórze zwykle ustępuje samoistnie w ciągu około 9 do 18 miesięcy. Kremy i maści od lekarza mogą pomóc kontrolować wysypkę i łagodzić swędzenie.
Jeśli kremy i maści nie działają lub jeśli masz ciężki liszaj płaski, lekarz może zalecić tabletki sterydowe lub leczenie specjalnym rodzajem światła (fototerapia).
Liszaj płaski w jamie ustnej może trwać kilka lat. Płukanki i spraye od lekarza mogą pomóc złagodzić objawy, takie jak pieczenie lub bolesność dziąseł.
Rokowanie i przebieg
Przebieg liszaju płaskiego jest bardzo różny. Większość pacjentów ze zmianami skórnymi doświadcza samoistnego ustąpienia objawów w ciągu 1 do 2 lat od wystąpienia. Jednak nawroty są częste, a resztkowe przebarwienia skóry często się utrzymują.
W przeciwieństwie do tego, liszaj płaski jamy ustnej ma zwykle charakter przewlekły i może, ale nie musi, ustąpić z czasem.
Liszaj płaski wywołany lekami zwykle stopniowo się poprawia po odstawieniu leku wywołującego chorobę.
Liszaj płaski może ustąpić samoistnie w ciągu jednego do dwóch lat, chociaż nawroty są częste. Jednak liszaj płaski na błonach śluzowych może być bardziej uporczywy i odporny na leczenie.
Nie można zarazić się liszajem płaskim i zwykle nie powraca on, gdy ustąpi.
Wskazówki dla chorych
Istnieją sposoby, które mogą pomóc złagodzić objawy liszaju płaskiego w domu. Zależą one od tego, która część ciała jest dotknięta.
Jeśli masz liszaja płaskiego na skórze:
Myj się ciepłą wodą – unikaj mydeł i płynów do mycia ciała
Myj włosy nad zlewem lub wanną, aby szampon nie dotykał reszty skóry
Lekarz może przepisać środek nawilżający do skóry (emolient), który można stosować na wysypkę
Staraj się nie drapać skóry
Jeśli masz liszaja płaskiego w jamie ustnej, unikaj ostrego, kwaśnego lub pikantnego jedzenia i napojów. Rzuć palenie, jeśli palisz. Unikaj picia alkoholu.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Francja