Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie wpływu lidokainy i propofolu na znieczulenie podczas gastroskopii u dorosłych pacjentów
BelgiaW skrócie
Ezofagogastroduodenoskopia to badanie endoskopowe, które pozwala lekarzowi zajrzeć do przełyku, żołądka i początkowego odcinka jelita cienkiego. Podczas badania specjalista wykorzystuje cienką, giętką rurkę z kamerą, którą wprowadza przez usta, by dokładnie obejrzeć błonę śluzową górnego odcinka przewodu pokarmowego i, jeśli zajdzie taka potrzeba, pobrać próbki tkanki do badania mikroskopowego.
Ezofagogastroduodenoskopia, w skrócie nazywana EGD lub gastroskopią górną, to jeden z najpowszechniejszych zabiegów diagnostycznych wykonywanych przez lekarzy specjalizujących się w chorobach układu pokarmowego, czyli gastroenterologów. Nazwa brzmi bardzo skomplikowanie, ale w rzeczywistości opisuje dokładnie to, co lekarz bada: przełyk (esophago-), żołądek (gastro-) i dwunastnicę, czyli początkowy odcinek jelita cienkiego (duodeno-). Końcówka "-skopia" oznacza oglądanie wnętrza ciała za pomocą specjalnego narzędzia.
Procedura wykorzystuje endoskop – urządzenie przypominające długą, giętką rurkę zakończoną małą kamerą i światełkiem. Ta kamera przesyła obraz na ekran komputera, dzięki czemu lekarz może w czasie rzeczywistym oglądać, co dzieje się wewnątrz górnego odcinka przewodu pokarmowego pacjenta. Nowoczesne endoskopy wykorzystują specjalne czujniki (tzw. CCD) do tworzenia obrazu wideo o wysokiej jakości, co znacznie ułatwia wykrywanie nawet niewielkich zmian na błonie śluzowej.
Badanie to zalecane jest osobom, które doświadczają uporczywych lub niepokojących objawów ze strony górnej części układu trawiennego. Należą do nich między innymi przewlekły ból brzucha, szczególnie w nadbrzuszu, uporczywe nudności i wymioty, problemy z przełykaniem pokarmów lub płynów, zgaga, której nie udaje się opanować lekami, niewyjaśniona utrata masy ciała czy zmęczenie mogące sugerować anemię. Pacjenci mogą również zostać skierowani na gastroskopię, jeśli wymiotują krwią lub zauważają ciemny, smołowaty stolec, co może wskazywać na krwawienie w górnej części przewodu pokarmowego.
Ezofagogastroduodenoskopia nie służy wyłącznie diagnostyce – podczas badania można również wykonać pewne zabiegi terapeutyczne. Lekarz może na przykład poszerzyć zwężony odcinek przełyku, zatamować krwawienie, usunąć polipa czy pobrać fragment tkanki do badania pod mikroskopem (biopsję). Dzięki temu gastroskopia łączy w sobie funkcję diagnostyczną i leczniczą, co czyni ją niezwykle uniwersalnym narzędziem w rękach gastroenterologa.
Ezofagogastroduodenoskopia najczęściej wykonywana jest w specjalnie przystosowanej pracowni endoskopowej w szpitalu, przychodni lub gabinecie lekarskim. W wybranych sytuacjach, na przykład w nagłych wypadkach lub u pacjentów już hospitalizowanych na oddziale intensywnej terapii, badanie może być przeprowadzone przy łóżku chorego za pomocą przenośnego sprzętu endoskopowego.
Przed rozpoczęciem badania pacjent otrzymuje leki uspokajające podawane dożylnie, które pomagają się zrelaksować i sprawić, że osoba badana nie odczuwa bólu ani nie zapamiętuje przebiegu procedury. W niektórych krajach, takich jak Stany Zjednoczone, stosuje się zwykle sedację umiarkowaną lub świadomą, natomiast w Europie i Azji badanie często wykonywane jest wyłącznie po znieczuleniu miejscowym gardła, bez podawania środków uspokajających. Wybrane grupy pacjentów, na przykład osoby mające trudności z uspokojeniem się z powodu przewlekłego przyjmowania leków przeciwbólowych, mogą być badane w znieczuleniu ogólnym.
Podczas badania personel medyczny monitoruje tętno, ciśnienie krwi, poziom tlenu we krwi i oddech pacjenta. Specjalne przewody są podłączone do aparatury, która cały czas wyświetla podstawowe parametry życiowe.
Aby przygotować się do wprowadzenia endoskopu, gardło pacjenta zostaje znieczulone za pomocą specjalnego sprayu o działaniu miejscowym. Smak tego środka bywa nieprzyjemny, ale zabezpiecza on przed odruchem wymiotnym i kaszlem w trakcie badania. Następnie pacjent otrzymuje specjalny ochraniacz na zęby – niewielką plastikową osłonkę, która zabezpiecza zarówno zęby, jak i sam endoskop przed uszkodzeniem. Jeśli pacjent nosi protezę zębową, musi ją zdjąć przed rozpoczęciem procedury.
Następnie pacjenta prosi się o ułożenie na lewym boku. Lekarz delikatnie wprowadza endoskop przez usta, gardło i dalej – przez przełyk do żołądka i dwunastnicy. Aby zapewnić dobrą widoczność, przez endoskop podawane jest powietrze, które rozszerza światło badanych narządów. Dzięki temu lekarz może dokładnie obejrzeć błonę śluzową, ocenić jej wygląd, wykryć zmiany zapalne, wrzody, polipy czy inne nieprawidłowości.
Jeśli zajdzie taka potrzeba, przez kanał roboczy endoskopu można wprowadzić małe narzędzia, na przykład szczypce do pobierania biopsji. Pobranie próbki tkanki jest zupełnie bezbolesne. Mogą być również wykonywane zabiegi terapeutyczne, takie jak rozszerzenie zwężonego odcinka przełyku czy zatamowanie aktywnego krwawienia.
Całe badanie trwa zazwyczaj od 5 do 20 minut. Po zakończeniu procedury pacjent nie może od razu jeść ani pić – należy poczekać, aż znieczulenie miejscowe przestanie działać i powróci odruch połykania. W przeciwnym razie istnieje ryzyko, że jedzenie lub płyn mogą dostać się do dróg oddechowych, co grozi aspiracją, czyli wdychaniem treści pokarmowej do płuc.
Przygotowanie do badania endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego nie jest skomplikowane, ale wymaga przestrzegania kilku istotnych zasad. Najważniejszą z nich jest całkowite powstrzymanie się od jedzenia i picia przez 6 do 12 godzin przed badaniem. Pusty żołądek jest niezbędny, aby lekarz mógł uzyskać wyraźny obraz błony śluzowej bez resztek pokarmowych, a także aby zmniejszyć ryzyko wymiotów podczas badania. Jeśli badanie wykonywane jest w nagłym trybie u pacjenta, który wcześniej jadł, może być konieczne opróżnienie żołądka za pomocą sondy nosowo-żołądkowej.
W dniu badania nie należy przyjmować niektórych leków – dotyczy to przede wszystkim preparatów zawierających sukralfat lub środków zobojętniających kwas solny (antyacetydy), ponieważ mogą utrudnić oglądanie błony śluzowej. Osoby przyjmujące suplementy żelaza mogą być poproszone o zaprzestanie ich stosowania na 7 do 14 dni przed badaniem, gdyż pozostałości żelaza mogą zaciemniać obraz. Pacjenci na stałe przyjmujący aspirynę lub inne leki rozrzedzające krew powinni skonsultować się z lekarzem, czy konieczne jest ich czasowe odstawienie przed badaniem.
Przed zabiegiem lekarz przeprowadza rozmowę z pacjentem, podczas której omawia historię chorób, obecnie przyjmowane leki, alergie oraz dotychczasowe schorzenia, takie jak choroby serca, płuc czy wątroby. Jest to również czas, aby pacjent mógł zadać pytania i wyjaśnić wszystkie wątpliwości związane z badaniem. Szczera rozmowa pomaga lekarzowi dobrać odpowiednie leki uspokajające i dostosować przebieg badania do indywidualnych potrzeb.
Pacjent musi również podpisać formularz zgody na badanie, co potwierdza, że został poinformowany o celu procedury, jej przebiegu oraz możliwych powikłaniach. Osoby, które noszą szkła kontaktowe, okulary, biżuterię czy protezy zębowe, powinny je zdjąć przed badaniem.
Ezofagogastroduodenoskopia jest uznawana za bezpieczną procedurę, jednak jak każdy zabieg medyczny wiąże się z niewielkim ryzykiem powikłań. Większość pacjentów nie doświadcza żadnych poważnych problemów – najczęstsze dolegliwości to lekkie osłabienie, uczucie senności po sedacji oraz przejściowe uczucie rozdęcia brzucha spowodowane podawaniem powietrza do przewodu pokarmowego w trakcie badania.
W rzadkich przypadkach może dojść do poważniejszych komplikacji. Jedną z nich jest perforacja, czyli pęknięcie lub przebicie ściany przełyku, żołądka albo dwunastnicy. Jest to bardzo rzadkie zjawisko, które może wymagać pilnej interwencji chirurgicznej. Perforacja może wystąpić zwłaszcza podczas wykonywania zabiegów terapeutycznych, takich jak rozszerzanie zwężonych odcinków czy usuwanie dużych zmian w błonie śluzowej.
Kolejnym możliwym powikłaniem jest krwawienie, szczególnie w miejscu, gdzie pobrano biopsjię lub wykonano zabieg, na przykład usunięto polipa. Zwykle jest to niewielkie krwawienie, które samoistnie ustępuje, jednak w rzadkich sytuacjach może wymagać dodatkowego leczenia endoskopowego lub farmakologicznego.
Istnieje również ryzyko aspiracji, czyli wdychania treści żołądkowej do dróg oddechowych. Aby temu zapobiec, bardzo ważne jest, by żołądek był pusty przed badaniem, a po badaniu pacjent nie jadł i nie pił do czasu, gdy znieczulenie miejscowe przestanie działać i powróci odruch połykania.
Niektóre osoby mogą mieć reakcję uczuleniową na podawane leki uspokajające lub miejscowe znieczulenie gardła. Objawy mogą obejmować wysypkę, swędzenie, trudności w oddychaniu czy obrzęk twarzy. Z tego powodu personel medyczny ściśle monitoruje pacjenta przez cały czas badania.
Po badaniu należy zgłosić się do lekarza, jeśli pojawią się niepokojące objawy, takie jak: silny, narastający ból brzucha, krwawienie z gardła lub wymiotowanie krwią, trudności w oddychaniu, gorączka, dreszcze, ból w klatce piersiowej lub objawy reakcji alergicznej. Wczesne zgłoszenie takich symptomów może zapobiec pogorszeniu sytuacji i umożliwić szybką interwencję medyczną.
Ezofagogastroduodenoskopia to stosunkowo krótki zabieg, ale jego wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjenta zależy od tego, jakie leki zostały podane przed badaniem. Większość osób, które otrzymały sedację, będzie czuła senność i lekkie oszołomienie przez kilka godzin po zabiegu. Dlatego bardzo ważne jest, aby nie planować prowadzenia samochodu, pracy wymagającej koncentracji ani podejmowania ważnych decyzji w dniu badania.
Po zakończeniu procedury i odzyskaniu pełnej przytomności pacjent może zwykle wrócić do zwykłej diety, chyba że lekarz zaleci inaczej. Jeśli została pobrana biopsja lub wykonano zabieg terapeutyczny, mogą obowiązywać specjalne zalecenia żywieniowe, takie jak unikanie gorących napojów, ostrych przypraw czy twardych pokarmów przez kilka dni.
Drobne dolegliwości, takie jak uczucie pełności w brzuchu, lekkie wzdęcia czy delikatny ból gardła, są całkowicie normalne i zazwyczaj ustępują w ciągu kilku godzin do doby. Czasem przez krótki czas może utrzymywać się również lekka chrypka spowodowana podrażnieniem strun głosowych przez endoskop.
Większość pacjentów wraca do pełnej aktywności już następnego dnia po badaniu. Jeśli nie wystąpiły żadne powikłania i wyniki są pomyślne, nie ma konieczności zmiany trybu życia. Wręcz przeciwnie – postawiona diagnoza często pozwala zacząć odpowiednie leczenie, które poprawia jakość życia i likwiduje nieprzyjemne objawy trawienne.
Rodzina i bliscy pacjenta odgrywają istotną rolę w procesie diagnostyki za pomocą gastroskopii. Przede wszystkim powinni być świadomi, że osoba poddająca się badaniu będzie potrzebowała wsparcia emocjonalnego i praktycznego, szczególnie w dniu zabiegu.
Przed badaniem bliscy mogą pomóc pacjentowi przygotować się, przypominając o konieczności powstrzymania się od jedzenia i picia, dopilnowania odstawienia niektórych leków czy zabraniu ze sobą dokumentacji medycznej. To także dobry czas na rozmowę, która pozwoli rozładować obawy i stres związany z procedurą. Wiele osób boi się samego zabiegu lub jego wyniku, dlatego obecność bliskiej osoby i jej spokojne nastawienie mogą przynieść ulgę.
W dniu badania kluczowe jest zapewnienie pacjentowi transportu do domu. Nie może on samodzielnie prowadzić samochodu, ponieważ leki uspokajające mogą powodować senność i zaburzenia koncentracji przez kilka godzin. Osoba towarzysząca powinna pozostać w placówce podczas badania lub w jego najbliższej okolicości, aby po zakończeniu procedury odebrać pacjenta i bezpiecznie odprowadzić go do domu.
Po powrocie do domu rodzina może pomóc w obserwacji stanu pacjenta. Warto zwracać uwagę na ewentualne objawy powikłań – silny ból brzucha, gorączkę, dreszcze, krwawienie czy trudności w oddychaniu – i w razie ich wystąpienia jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.
Rodzina może również wspomóc pacjenta w przygotowaniu się do otrzymania wyników. Czasami wyniki biopsji czy innych badań mogą być stresujące lub niejasne. Obecność bliskiej osoby podczas wizyty kontrolnej, podczas której lekarz omawia wyniki i dalszy plan leczenia, może być źródłem wsparcia emocjonalnego i pomóc w lepszym zrozumieniu zaleceń medycznych.
W przypadku gdy gastroskopia ma charakter przesiewowy lub monitorujący, na przykład u osób z przewlekłymi schorzeniami przełyku czy żołądka, warto, aby rodzina pomagała w przypominaniu o regularnych badaniach kontrolnych. Wczesne wykrywanie zmian chorobowych znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie, dlatego nie należy lekceważyć zaleceń lekarza dotyczących powtarzania badań.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
