Choroba Gauchera typu III

Czym jest choroba Gauchera typu 3

Choroba Gauchera typu 3 to podostry neurologiczny wariant choroby Gauchera, która jest chorobą spichrzeniową lizosomów. W tej chorobie organizm nie wytwarza wystarczającej ilości enzymu zwanego glukocerebrozydarą (nazywanego również GCase), który normalnie rozkłada tłuszczowe substancje w organizmie1.

Gdy tego enzymu jest za mało, tłuszczowe związki zwane glukocerebrozydami gromadzą się w komórkach organizmu. Spowodowane tym powiększone komórki, nazywane komórkami Gauchera, najczęściej znajdują się w szpiku kostnym, wątrobie i śledzionie, ale mogą występować także w wielu innych miejscach organizmu2.

Typ 3 różni się od typu 1 tym, że oprócz problemów z narządami wewnętrznymi i kośćmi, pojawia się również zajęcie układu nerwowego. Z tego powodu choroba Gauchera typu 3 jest określana jako neuronopatyczna postać choroby3. W porównaniu do typu 2, który jest bardzo ciężki i prowadzi do zgonu w niemowlęctwie, typ 3 ma późniejszy początek i wolniejszy, bardziej stopniowy przebieg3.

Jak często występuje

Choroba Gauchera typu 3 może być najczęstszą postacią tej choroby na całym świecie. Jest bardziej powszechna niż typ 1 na Bliskim Wschodzie, w Indiach, Chinach i regionie Pacyfiku3. Typ 3 stanowi około 5% wszystkich przypadków choroby Gauchera2.

Roczna częstość występowania choroby Gauchera wynosi około 1 na 60 000 osób, a częstość występowania wynosi około 1 na 100 000 osób2. Choroba jest rzadka, ale stanowi najczęstszą chorobę spichrzeniową lizosomów4.

Objawy i przebieg choroby

Objawy kliniczne choroby Gauchera typu 3 są bardzo zróżnicowane. Choroba neurologiczna pojawia się w dzieciństwie lub okresie dojrzewania - jest to znacznie późniejszy początek niż w typie 22.

Encefalopatia (uszkodzenie mózgu) może być pierwszym objawem choroby lub może pojawić się później w przebiegu choroby. Niektórzy pacjenci mają umiarkowane zajęcie układowe związane z oftalmoplegia (niedowładem mięśni oka) jako jedynym objawem neurologicznym2.

Objawy i oznaki mogą obejmować problemy z kośćmi i narządami wewnętrznymi, a także skutki neurologiczne, takie jak napady padaczkowe1. Do najważniejszych objawów należą:

• Trudności w przesuwaniu wzroku lub śledzeniu obiektów
• Ataksja (zaburzenia koordynacji ruchowej)
• Drżenia
• Problemy z pamięcią
• Trudności w przetwarzaniu nowych informacji
• Zmęczenie
• Bóle kostne5

Objawy związane z ataksją pojawiają się w pierwszych 3 latach życia i utrzymują się po ukończeniu 5. roku życia, podczas gdy objawy związane z funkcjami poznawczymi pojawiają się później w życiu5.

U dzieci w wieku do 5 lat objawy ruchowe są znacznie częstsze niż objawy neurokognitywne. Niemożność samodzielnego siedzenia, stania i chodzenia, trudności w jedzeniu i mówieniu są częstymi wczesnymi problemami5.

Przyczyny i dziedziczenie

Choroba Gauchera jest dziedzicznym zaburzeniem, w którym organizm nie wytwarza wystarczającej ilości glukocerebrozydazy (GCase) - enzymu, który rozkłada tłuszczowe substancje chemiczne w organizmie1.

Choroba jest spowodowana mutacjami w genie GBA1, który odpowiada za produkcję enzymu. Gen ten znajduje się na chromosomie 1 (lokalizacja 1q22)6.

Choroba dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny2. Oznacza to, że do zachorowania potrzebne są dwie zmienione kopie genu - jedna od każdego z rodziców. Rodzice osoby chorej są zazwyczaj nosicielami, co oznacza, że mają jedną prawidłową i jedną zmienioną kopię genu, ale sami nie chorują6.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie choroby Gauchera typu 3 opiera się na badaniach klinicznych i testach laboratoryjnych. Podstawowym badaniem jest test enzymatyczny, który mierzy aktywność glukocerebrozydazy2.

Lekarze mogą również przeprowadzić testy genetyczne, aby potwierdzić rozpoznanie poprzez identyfikację mutacji w genie GBA1. Informacje genetyczne są pomocne, ale nie zawsze można ich użyć do przewidywania przebiegu klinicznego, ponieważ nawet osoby z tymi samymi mutacjami genetycznymi mogą mieć bardzo różny przebieg choroby7.

Badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT), mogą pomóc ocenić zajęcie narządów wewnętrznych i układu nerwowego2.

Możliwości leczenia

Aktualnie nie ma skutecznego leczenia ciężkiego zajęcia mózgu związanego z chorobą Gauchera typu 33. Leczenie może jednak pomóc w opanowaniu niektórych objawów choroby, ale nie objawów neurologicznych dotyczących pnia mózgu8.

Dostępne są dwa główne podejścia terapeutyczne:

Enzymatyczna terapia zastępcza (ERT) równoważy niski poziom enzymu GCase zmodyfikowaną wersją normalnego ludzkiego enzymu. Dzięki temu organizm może rozkładać glukocerebrozyd. Pacjenci otrzymują ERT dożylnie co około 2 tygodnie, w centrum infuzyjnym lub w domu8.

Do zatwierdzonych przez FDA leków należą Cerezyme (imigluceraza), VPRIV (welagluceraza alfa) i Elelyso (taligluceraza alfa)8. Preparaty te są bardzo skuteczne w łagodzeniu objawów dotyczących narządów wewnętrznych i krwi. Jednak enzymy te nie mogą przekroczyć bariery krew-mózg (ochronnego filtra kontrolującego, jakie substancje mogą dostać się do mózgu), aby dotrzeć do mózgu, gdzie są potrzebne9.

Terapia redukcji substratu (SRT) działa inaczej niż ERT. Zamiast przywracać niski poziom enzymu GCase, SRT zmniejsza ilość glukocerebrozidu produkowanego przez organizm. Leki SRT przyjmuje się doustnie. Obecnie dostępne są 2 zatwierdzone przez FDA doustne leki SRT: Cerdelga (eliglustat) i Zavesca (miglustat)8.

Inne metody leczenia mogą obejmować leczenie objawowe, takie jak leki przeciwbólowe, fizjoterapię i wsparcie neurologiczne10.

Rokowanie i jakość życia

Przebieg choroby Gauchera typu 3 jest bardzo zmienny. W przeciwieństwie do typu 2, który jest śmiertelny we wczesnym dzieciństwie, typ 3 pozwala pacjentom przeżyć znacznie dłużej, choć często z poważnymi ograniczeniami neurologicznymi11.

Typ 3 ma późniejszy i bardziej stopniowy początek w porównaniu z typem 2. Objawy są mniej ciężkie niż w typie 2, ale bardziej poważne niż w typie 1, który zazwyczaj nie zajmuje układu nerwowego3.

Objawy nerwowe postępują stopniowo przez całe życie i mogą głęboko wpływać na codzienne czynności i jakość życia osób żyjących z tą chorobą5.

Życie z chorobą Gauchera typu 3

Życie z chorobą Gauchera typu 3 wymaga kompleksowego podejścia, które obejmuje nie tylko leczenie farmakologiczne, ale także wsparcie wielodyscyplinarnego zespołu medycznego i organizację codziennego życia.

Najważniejszym elementem optymalnego zarządzania zdrowiem jest regularne konsultowanie się ze specjalistą, który może monitorować objawy, dostosowywać leczenie i kontrolować występowanie powiązanych problemów zdrowotnych. Dla wielu pacjentów wymaga to tylko jednej wizyty rocznie12.

Specjalista w zakresie choroby Gauchera to lekarz, który ma szczególne zainteresowanie leczeniem pacjentów z tą chorobą. Mogą to być hematolodzy, genetycy, pediatrzy, ortopedzi lub specjaliści chorób wątroby12.

Wsparcie społeczności osób z chorobą Gauchera może być bardzo pomocne. Znalezienie grupy wsparcia, w której można się dzielić doświadczeniami z innymi pacjentami i ich opiekunami, pomaga radzić sobie z wyzwaniami związanymi z chorobą nie tylko na poziomie fizycznym, ale także emocjonalnym13.

Kilka praktycznych wskazówek może pomóc w codziennym zarządzaniu chorobą:

• Przestrzeganie planu leczenia i terminów wizyt lekarskich
• Prowadzenie dziennika objawów, aby lepiej komunikować się z lekarzem
• Ustawianie przypomnień o lekach i wizytach
• Dbanie o zdrowie kości poprzez odpowiednią dietę i aktywność fizyczną
• Zarządzanie zmęczeniem przez odpoczynek i planowanie aktywności10

Edukacja i uświadamianie innych o chorobie jest również ważnym aspektem życia z chorobą Gauchera. Im więcej osób rozumie tę rzadką chorobę, tym łatwiej jest otrzymać potrzebne wsparcie i zrozumienie w szkole, w pracy i w życiu codziennym13.