Choroba Ebola

Czym jest choroba Ebola

Choroba Ebola jest spowodowana przez zakażenie wirusami z grupy ortoebolowirusów, znanymi wcześniej jako ebolowirusy. Te wirusy mogą wywoływać ciężką chorobę, która bez leczenia może prowadzić do śmierci1. Choroba należy do tak zwanych gorączek krwotocznych – czyli wirusowych infekcji, które uszkadzają naczynia krwionośne w organizmie2.

Ebola jest rzadką chorobą, ale regularnie powoduje epidemie od czasu, gdy po raz pierwszy rozpoznano ortoebolowirusy w 1976 roku w Demokratycznej Republice Konga2. Chociaż choroba występuje głównie w krajach subsaharyjskiej Afryki, może rozprzestrzeniać się na inne regiony poprzez osoby zarażone1.

Średnia śmiertelność w chorobie Ebola wynosi około 50%, jednak w przeszłych epidemiach wahała się od 25% do 90%3. Śmiertelność może być tak wysoka jak 80-90% bez odpowiedniego leczenia1. Wczesna, intensywna opieka wspomagająca z nawadnianiem organizmu i leczeniem objawów znacznie poprawia szanse przeżycia3.

Rodzaje wirusów powodujących chorobę

Istnieją cztery ortoebolowirusy, które powodują chorobę u ludzi1:

• Wirus Ebola (gatunek Orthoebolavirus zairense) – powoduje chorobę wirusem Ebola
• Wirus Sudan (gatunek Orthoebolavirus sudanense) – powoduje chorobę wirusem Sudan
• Wirus Taï Forest (gatunek Orthoebolavirus taiense) – powoduje chorobę wirusem Taï Forest
• Wirus Bundibugyo (gatunek Orthoebolavirus bundibugyoense) – powoduje chorobę wirusem Bundibugyo

Szczepy te różnią się między sobą zdolnością wywoływania objawów i ich nasileniem2. Wirus Bundibugyo rzadziej prowadzi do śmierci w porównaniu z innymi typami2.

Niektóre ortoebolowirusy nie wywołują choroby u ludzi. Wirus Reston (gatunek Orthoebolavirus restonense) może powodować chorobę u naczelnych innych niż człowiek oraz świń. Wirus Bombali (gatunek Orthoebolavirus bombaliense) został zidentyfikowany u nietoperzy, ale naukowcy nie wiedzą, czy powoduje chorobę u zwierząt lub ludzi1.

Historia i występowanie

Choroba została po raz pierwszy zidentyfikowana w 1976 roku podczas niemal jednoczesnych epidemii w Zairze (obecnie Demokratyczna Republika Konga) i Sudanie (obecnie Sudan Południowy)4. Ortoebolowirusy zostały odkryte w Demokratycznej Republice Konga w pobliżu rzeki Ebola, od której wzięły swoją nazwę1.

Między 1979 a 1994 rokiem nie wykryto żadnych przypadków ani epidemii wśród ludzi. Jednak od 1994 roku epidemie są rozpoznawane ze zwiększoną częstotliwością4. Największa epidemia Eboli miała miejsce w latach 2013-2016 w Afryce Zachodniej. W sumie odnotowano 28 652 przypadki na całym świecie, z 11 325 zgonami w 10 krajach2.

Ortoebolowirusy występują przede wszystkim w subsaharyjskiej Afryce1. Od 1976 roku miały miejsce niewielkie epidemie w Afryce5. We wrześniu 2025 roku Demokratyczna Republika Konga ogłosiła swoją 16. zarejestrowaną epidemię w prowincji Kasai6.

Objawy choroby

Objawy pojawiają się od 2 do 21 dni po kontakcie z wirusem Ebola. Średnio wynosi to 8-10 dni7. Choroba ma okres inkubacji – czyli czas między narażeniem na wirusa a pojawieniem się objawów – od 2 do 21 dni, a infekcja rozpoczyna się ostro, bez stanu nosicielstwa8.

Osoby z chorobą Ebola mogą na wczesnym etapie choroby doświadczać tak zwanych "suchych" objawów1. Objawy Eboli zaczynają się przypominać grypę, ale mogą przechodzić w cięższe postaci2. Wczesne objawy to:

• Gorączka – zwykle jest pierwszym objawem7
• Silny ból głowy7
• Osłabienie i ból mięśni7
• Ból brzucha7

W miarę postępu choroby mogą rozwinąć się poważniejsze objawy, takie jak2:

• Ciężkie krwawienia (krwotoki)
• Zaburzenia neurologiczne (stany wpływające na mózg i nerwy)
• Ciężkie wymioty
• Biegunka7

Krwawienie i siniaki są późnymi objawami choroby7. U pacjenta leczonego w Lagos w Nigerii objawy obejmowały uporczywą gorączkę, wymioty, biegunkę i odwodnienie pomimo agresywnego nawadniania dożylnego, a także objawy krwotoczne, w tym krwiomocz9.

Drogi zakażenia i rozprzestrzenianie się

Choroba Ebola rozprzestrzenia się przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi lub tkankami zakażonego zwierzęcia lub osoby z objawami choroby Ebola. Może również rozprzestrzeniać się przez kontakt z nasieniem lub mlekiem matki osoby, która wyzdrowiała z Eboli10.

Ebola nie przenosi się przez powietrze ani przez przypadkowy kontakt, taki jak przebywanie w tym samym pomieszczeniu10. Osoby chore na Ebolę nie rozprzestrzeniają choroby, dopóki nie zachorują. Zakażone osoby są bezpieczne w towarzystwie podczas okresu inkubacji7.

Kontakt z osobą na osobę obejmuje kontakt z płynami ustrojowymi lub tkankami zakażonej osoby z objawami Eboli, takimi jak10:

• Krew
• Mocz
• Kał
• Wymiociny
• Ślina
• Pot
• Nasienie
• Mleko matki

Kontakt obejmuje również10:

• Kontakt z ciałem lub płynami ustrojowymi osoby zmarłej z powodu Eboli
• Kontakt seksualny z osobą chorą na Ebolę
• Kontakt z nasieniem osoby, która wyzdrowiała z Eboli
• Kontakt z powierzchniami, materiałami (takimi jak pościel) lub sprzętem medycznym (takim jak igły) skażonymi wirusem

Podczas ciąży, porodu lub karmienia piersią zakażona osoba może przenieść chorobę na swoje dziecko10.

Pierwsze przypadki mogły pochodzić z kontaktu z zakażonymi nietoperzami lub małpami2. Kontakt ze zwierzęciem może obejmować bliski kontakt (taki jak obchodzenie się lub spożywanie) z żywymi lub martwymi zakażonymi zwierzętami lub ich płynami ustrojowymi, takimi jak goryle, małpy, szympansy, nietoperze, dikobraz, leśne antylopy i świnie10. Nie stwierdzono, aby jakiekolwiek zwierzęta w krajach poza Afryką były naturalnie zakażone wirusem mogącym powodować chorobę Ebola10.

Rozpoznanie choroby

Wczesne rozważenie choroby Ebola w diagnostyce różnicowej pacjenta ze zgodnymi czynnikami klinicznymi i epidemiologicznymi jest niezbędne do zapewnienia odpowiedniej i szybkiej opieki nad pacjentem oraz zapobiegania rozprzestrzenianiu się infekcji11.

Ważne jest systematyczne ocenianie pacjentów poprzez proces przesiewowy i leczenie infekcji w miarę ich wykrywania. Nie należy opóźniać testowania w kierunku innych, bardziej prawdopodobnych schorzeń podczas oceny pod kątem choroby Ebola11.

Większość chorych podróżnych wracających z obszaru z aktywną epidemią choroby Ebola lub gdzie Ebola jest endemiczna, zwykle choruje na częstszą infekcję, taką jak malaria. Terminowa identyfikacja innych, bardziej prawdopodobnych patogenów i dostęp do rutynowych badań laboratoryjnych, takich jak morfologia krwi i badania chemiczne, są niezbędne do zapewnienia odpowiedniej opieki nad pacjentem11.

Pracownicy służby zdrowia z obawami dotyczącymi zakażenia Ebolą powinni powiadomić swój departament zdrowia11. Konieczne jest stosowanie odpowiedniego sprzętu ochrony osobistej i środków kontroli zakażeń podczas oceny pacjenta z podejrzeniem choroby Ebola11.

Leczenie i opieka nad chorymi

Obecnie nie ma standardowego leczenia choroby Ebola, dlatego ważne jest unikanie zakażenia lub dalszego rozprzestrzeniania się wirusa8. Chociaż historycznie śmiertelność tej infekcji przekraczała 80%, nowoczesna medycyna i środki zdrowia publicznego były w stanie obniżyć tę liczbę i zmniejszyć wpływ wirusa Ebola na jednostki i społeczności8.

Leczenie obejmuje wczesną, agresywną opiekę wspomagającą z nawadnianiem8. Ogólne wsparcie medyczne jest krytyczne i powinno obejmować uzupełnianie czynników krzepnięcia i heparyny w przypadku wystąpienia zespołu rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego. Taka opieka musi być prowadzona przy ścisłym przestrzeganiu izolacji barierowej. Wszystkie płyny ustrojowe należy traktować jako wysoce zakaźne12.

Dostępne są zatwierdzone przez FDA leczenia zakażenia Ebolą11. Szczepionka przeciwko wirusowi Ebola Zaire (rVSV-ZEBOV; V920; Merck) została zatwierdzona w Stanach Zjednoczonych i Europie. Ta szczepionka została genetycznie zmodyfikowana, aby wyrażać glikoproteinę z wirusa Ebola Zaire w celu wywołania neutralizującej odpowiedzi immunologicznej. Wykazała skuteczność 97,5% w zapobieganiu zakażeniu wśród 90 000 osób podczas aktywnej epidemii wirusa Ebola w Demokratycznej Republice Konga12.

W badaniu szczepień pierścieniowych, w którym pacjenci byli szczepieni podczas epidemii w 2014 roku w Republice Gwinei, wyniki wśród osób, które otrzymały szczepionkę, wykazały, że nie odnotowano przypadków Eboli 10 dni lub więcej po szczepieniu. Dla porównania, było 23 przypadki 10 dni lub więcej po szczepieniu wśród tych, którzy nie otrzymali szczepionki12.

Zapobieganie i szczepionka

Istnieją działania, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko, jeśli znajdujesz się w regionie z epidemią choroby Ebola lub możesz być narażony przez podróżnego wracającego z regionu z epidemią10.

Należy przestrzegać dobrej higieny – często myć ręce wodą z mydłem. Używać środka do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu, jeśli mydło i woda nie są dostępne. Unikać bezpośredniego kontaktu z płynami ustrojowymi innych osób10.

Należy unikać bezpośredniego, niechronionego kontaktu z płynami ustrojowymi i tkankami chorych osób oraz tych, którzy zmarli z powodu Eboli lub nieznanej choroby. Unikać kontaktu ze wszystkim, co mogło mieć kontakt z płynami ustrojowymi zakażonej osoby10.

Istotne jest unikanie kontaktu z żywymi lub martwymi dzikimi zwierzętami i ich mięsem. Tylko zakażone zwierzęta stanowią ryzyko choroby Ebola10.

Bezpieczna i skuteczna szczepionka jest ważnym narzędziem do ochrony i zapobiegania wprowadzeniu i rozprzestrzenianiu się Eboli. Szczepionka przeciwko Eboli Zaire została zatwierdzona przez FDA dla osób spełniających kryteria kwalifikacyjne11. Zatwierdzone szczepionki i leczenie są dostępne tylko dla jednego z wirusów (wirus Ebola)3.

Trzy różne wirusy są znane z wywoływania dużych epidemii choroby Ebola: wirus Ebola, wirus Sudan i wirus Bundibugyo3.

Rokowanie i powikłania

Średnia śmiertelność w przypadku choroby Ebola wynosi około 50%. Śmiertelność wahała się od 25% do 90% w przeszłych epidemiach3. Ortoebolowirusy mogą powodować poważną i często śmiertelną chorobę, ze śmiertelnością tak wysoką jak 80-90%1.

Wczesna intensywna opieka wspomagająca z nawadnianiem i leczeniem objawów poprawia przeżywalność3. Śmiertelność w szpitalach amerykańskich wynosi około 10%, w porównaniu do 50% w krajach ubogich2.

Ortoebolowirusy mogą utrzymywać się przez kilka miesięcy po ostrym zakażeniu w określonych narządach, gdzie wirus jest osłonięty przed układem odpornościowym organizmu. Te miejsca, nazywane "miejscami uprzywilejowanymi immunologicznie", obejmują jądra, wnętrze oczu, łożysko i ośrodkowy układ nerwowy13.

Ryzyko nabycia choroby Ebola przez pracowników służby zdrowia od pacjentów z przetrwałym zakażeniem wydaje się być niskie i prawdopodobnie zmniejsza się z czasem. Pracownicy służby zdrowia nie powinni odmawiać opieki. Należy stosować standardowe środki ostrożności i prawidłowe postępowanie z odpadami podczas leczenia pacjenta z przetrwałą chorobą Ebola13.

Jeśli uważasz, że mogłeś być narażony na kontakt z Ebolą i masz objawy, udaj się na izbę przyjęć lub natychmiast zasięgnij pomocy medycznej2.