Krwotok

Czym jest krwotok?

Krwotok to utrata krwi z uszkodzonego naczynia krwionośnego1. Krwawienie może być "uwięzione" wewnątrz ciała, co nazywamy krwotokiem wewnętrznym. Może też wypływać na zewnątrz ciała, przez ranę lub otwór ciała – wtedy mówimy o krwotoku zewnętrznym1. Utrata krwi może być niewielka lub znaczna.

Krew jest niezbędna do utrzymania prawidłowego krążenia w układzie sercowo-naczyniowym oraz do dotlenienia tkanek organizmu2. Kiedy dochodzi do krwotoku, może to prowadzić do niedostatecznego utlenienia tkanek. W sytuacji, gdy utrata krwi prowadzi do niewystarczającego zaopatrzenia tkanek w tlen, rozwija się wstrząs krwotoczny2.

Większość krwotoków stanowi zagrożenie dla życia i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej1. Krwawienie może wystąpić niemal w każdym miejscu organizmu3. Krwotok wewnętrzny pojawia się, gdy krew wycieka z uszkodzonego naczynia krwionośnego. Krwotok zewnętrzny występuje, gdy krew wycieka przez uszkodzenie skóry4.

Rodzaje krwotoków

Ponieważ naczynia krwionośne znajdują się w całym ciele, istnieje wiele różnych rodzajów krwotoków1. Można je podzielić według rodzaju uszkodzonego naczynia krwionośnego lub według miejsca wystąpienia.

Krwotok tętniczy występuje, gdy uszkodzona zostaje tętnica. Tętnice przenoszą bogatą w tlen krew z serca do tkanek i narządów organizmu4. Krwotok z tętnicy jest zazwyczaj najbardziej groźny ze względu na wysokie ciśnienie krwi w tętnicach.

Krwotok żylny to krwawienie z żyły. Żyły transportują odtlenioną krew z powrotem do serca4. Ten rodzaj krwawienia występuje przy niższym ciśnieniu niż krwawienie tętnicze.

Krwotok włośniczkowy dotyczy najmniejszych naczyń krwionośnych. Naczynia włosowate łączą tętnice i żyły, transportując tlen i składniki odżywcze do tkanek i narządów ciała4.

Najważniejsze rodzaje krwotoków według miejsca wystąpienia obejmują1:

• Hemotoraks – gromadzenie się krwi w przestrzeni między płucami a klatką piersiową (przestrzeń opłucnowa). Może uciskać płuca i powodować trudności w oddychaniu lub ból w klatce piersiowej.
• Krwotok śródczaszkowy (krwawienie do mózgu) – niekontrolowane krwawienie wewnątrz mózgu lub między warstwami otaczającymi mózg i czaszkę. Gdy krwawienie występuje w mózgu, nazywa się to udarem krwotocznym. Ten rodzaj udaru jest szczególnie ciężki i może szybko się pogarszać.
• Krwotok poporodowy – ciężkie krwawienie z pochwy po porodzie. To poważny stan, który może prowadzić do śmierci. Może wystąpić bezpośrednio po porodzie lub do 12 tygodni po porodzie.
• Krwotok podpajęczynówkowy – krwawienie w obszarze między mózgiem a cienkimi tkankami, które go pokrywają i chronią. Jest to nagły przypadek medyczny.
• Krwotok podspojówkowy – krwawienie w białkach oka. Krew jest uwięziona w spojówce. To jeden z niewielu rodzajów krwotoków, który zazwyczaj nie wymaga nagłej interwencji medycznej.

Przyczyny krwotoku

Wiele czynników może powodować krwawienie wewnątrz i na zewnątrz ciała1. Główne przyczyny krwotoku można podzielić na kilka kategorii.

Uraz jest jedną z najczęstszych przyczyn krwotoku. Krwotok w następstwie urazu jest główną przyczyną zgonów Amerykanów w wieku od jednego do 46 lat2. Uszkodzenia mechaniczne, takie jak rany kłute, cięcia czy złamania, mogą uszkadzać naczynia krwionośne i powodować krwawienie.

Choroby i stany medyczne mogą również prowadzić do krwotoku. Niektórzy ludzie mają problemy z krzepnięciem krwi z powodu innych schorzeń lub chorób dziedzicznych5. Istnieją dwa rodzaje problemów: krew może nie tworzyć skrzepów prawidłowo (zaburzenie krzepnięcia), gdy organizm nie wytwarza wystarczającej ilości płytek krwi lub czynników krzepnięcia, lub gdy nie działają one prawidłowo. Z drugiej strony, krew może tworzyć zbyt wiele skrzepów, lub skrzepy mogą się nie rozpuszczać prawidłowo.

Infekcje mogą uszkadzać naczynia krwionośne i prowadzić do krwawienia6. Niektóre choroby zakaźne mogą osłabiać ściany naczyń krwionośnych, co zwiększa ryzyko krwotoku.

Krwotok może być również objawem choroby, na przykład krwawienia z przewodu pokarmowego, wykrztuszania krwi czy krwawienia z pochwy5.

Objawy krwotoku

Objawy krwotoku różnią się w zależności od tego, czy krwawienie jest zewnętrzne czy wewnętrzne, oraz od lokalizacji i nasilenia utraty krwi.

Przy krwotoku zewnętrznym objawy są zazwyczaj widoczne – krew wypływa z rany lub otworów ciała1. Nasilenie objawów zależy od ilości utraconej krwi.

Objawy krwotoku wewnętrznego mogą obejmować3:

• Zawroty głowy
• Uczucie omdlenia
• Przyspieszone bicie serca
• Niskie ciśnienie krwi
• Bladość skóry
• Zimna, wilgotna skóra
• Osłabienie
• Zmniejszona ilość moczu

Ciężkie krwawienie może prowadzić do wstrząsu hipowolemicznego, który występuje, gdy masywny spadek objętości krwi prowadzi do niedostatecznego utlenienia tkanek. Jest to stan zagrażający życiu, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej4.

Niektóre krwawienia mogą powodować inne problemy. Siniak jest krwawieniem pod skórą. Niektóre udary są spowodowane krwawieniem w mózgu5.

Klasyfikacja i rozpoznanie

Klasyfikacja krwotoku często opiera się na objętości utraconej krwi4. System ten pomaga lekarzom ocenić powagę sytuacji i zaplanować odpowiednie leczenie.

Klasa I krwotoku występuje przy utracie do 15% całkowitej objętości krwi. Pacjent zazwyczaj nie wykazuje istotnych objawów4.

Klasa II krwotoku pojawia się przy utracie od 15% do 30% krwi. Mogą wystąpić objawy takie jak zawroty głowy, przyspieszone bicie serca i niskie ciśnienie krwi4.

Klasa III i IV to cięższe krwotoki. Występują, gdy utrata krwi przekracza 30%. Te krwotoki mogą prowadzić do stanów krytycznych, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, takiej jak przetoczenia krwi lub zabiegi chirurgiczne w celu kontrolowania krwawienia4.

Aby móc utworzyć skrzep, krew potrzebuje białek zwanych czynnikami krzepnięcia oraz rodzaju komórek krwi zwanych płytkami krwi5. Normalnie, gdy doznasz urazu i zaczniesz krwawić, skrzep krwi tworzy się, aby szybko zatrzymać krwawienie. Następnie skrzep rozpuszcza się naturalnie.

Rozpoznanie krwotoku może obejmować różne badania diagnostyczne. Badania krwi mogą ocenić zdolność krwi do krzepnięcia i liczbę płytek krwi. Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa czy ultrasonografia, mogą pomóc w zlokalizowaniu krwawienia wewnętrznego5.

Leczenie krwotoku

Podstawowym celem leczenia krwotoku jest jak najszybsza kontrola źródła krwawienia i uzupełnienie płynów7. Dokładny przebieg leczenia zależy od lokalizacji krwawienia i nasilenia objawów.

W kontrolowanym wstrząsie krwotocznym, gdzie źródło krwawienia zostało zamknięte, uzupełnianie płynów ma na celu normalizację parametrów hemodynamicznych. W niekontrolowanym wstrząsie krwotocznym, w którym krwawienie tymczasowo ustało z powodu niedociśnienia, zwężenia naczyń i utworzenia skrzepu, leczenie płynami ma na celu przywrócenie tętna promieniowego lub przytomności albo uzyskanie ciśnienia krwi 80 mm Hg przez podawanie porcji 250 ml roztworu Ringera z mleczanami7.

Gdy czas ewakuacji jest krótszy niż godzina (zazwyczaj w urazach miejskich), wskazana jest natychmiastowa ewakuacja do ośrodka chirurgicznego po zabezpieczeniu dróg oddechowych i oddychania. Gdy przewidywany czas ewakuacji przekracza godzinę, przed ewakuacją zakłada się dożylny dostęp i rozpoczyna leczenie płynami7.

Resuscytacja powinna odbywać się przed badaniami diagnostycznymi lub równocześnie z nimi7. Roztwory krystaloidów są pierwszym płynem z wyboru do resuscytacji. W odpowiedzi na wstrząs spowodowany utratą krwi należy natychmiast podać 2 litry izotonicznego roztworu chlorku sodu lub roztworu Ringera z mleczanami. Podawanie płynów powinno być kontynuowane do momentu stabilizacji hemodynamiki pacjenta7.

Niewielkie krwawienie można generalnie leczyć podstawowymi krokami pierwszej pomocy. Jednak poważniejsze krwawienie wymaga interwencji medycznej i leczenia, w tym przetoczenia krwi lub operacji4.

Dostępne są również leczenie chirurgiczne i farmakologiczne. Wybór metody zależy od rodzaju i nasilenia krwotoku oraz stanu ogólnego pacjenta2.

Pierwsza pomoc przy krwotoku

Jeśli nie możesz zatrzymać krwawienia zewnętrznego lub podejrzewasz krwawienie wewnętrzne, natychmiast uzyskaj pomoc medyczną1. Ciężkie krwawienie może wymagać pierwszej pomocy lub wizyty na izbie przyjęć5.

Podstawowe kroki pierwszej pomocy przy krwawieniu zewnętrznym obejmują8:

1. Połóż poszkodowanego w bezpiecznej pozycji
2. Odsłoń miejsce krwawienia
3. Usuń ewidentne zanieczyszczenia z rany, ale nie usuwaj przedmiotów wbitych głęboko
4. Wywieraj bezpośredni ucisk na ranę czystą tkaniną, ręcznikiem lub ubraniem
5. Utrzymuj ucisk do momentu zatrzymania krwawienia
6. Zabezpiecz opatrunek bandażem

Kampania "Stop the Bleed" (Zatrzymaj Krwawienie) została po raz pierwszy uruchomiona w 2013 roku. Ten program edukacyjny ma na celu zmniejszenie zachorowalności i śmiertelności związanej z krwotokiem wtórnym do urazu2.

Przy podejrzeniu krwawienia wewnętrznego należy natychmiast wezwać pomoc medyczną. Nie należy próbować samodzielnie leczyć krwawienia wewnętrznego – wymaga ono profesjonalnej interwencji medycznej.

Rokowanie

Rokowanie przy krwotoku zależy od wielu czynników, w tym od lokalizacji i nasilenia krwawienia, szybkości uzyskania pomocy medycznej oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Przy wczesnym wykryciu i szybkim leczeniu większość osób dokonuje pełnego wyzdrowienia9. Jest to szczególnie prawdziwe w przypadku krwotoków zewnętrznych, które można szybko kontrolować za pomocą odpowiednich działań pierwszej pomocy.

Krwotoki wewnętrzne, szczególnie te dotyczące narządów witalnych, takich jak mózg, mogą mieć poważniejsze konsekwencje. Krwotok śródczaszkowy jest szczególnie niebezpieczny i może powodować uszkodzenia neurologiczne10. Krwotok do mózgu w szczególności wymaga natychmiastowej uwagi medycznej, ponieważ może spowodować uszkodzenia neurologiczne.

Masywna utrata krwi może prowadzić do powikłań, takich jak niewydolność narządów, śpiączka, a nawet śmierć10. Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie i leczenie każdego poważnego krwawienia.

Krwotok poporodowy, chociaż jest poważnym stanem, który może prowadzić do śmierci, przy wczesnym wykryciu i odpowiednim leczeniu większość kobiet dokonuje pełnego wyzdrowienia9. Nowoczesne metody leczenia znacznie poprawiły rokowanie w tych przypadkach.

Zdrowa osoba zazwyczaj może wytrzymać umiarkowaną utratę krwi6. Jednak nadmierna utrata krwi, określana jako wykrwawienie, może prowadzić do śmierci. Masywny spadek objętości krwi nazywa się hipowolemią.