Nadżerkowe zapalenie przełyku

Czym jest nadżerkowe zapalenie przełyku?

Nadżerkowe zapalenie przełyku to stan zapalny, w którym dochodzi do erozji, czyli nadżerki (stopniowego niszczenia) nabłonka przełyku na skutek przewlekłego drażnienia. Przełyk to rurkowaty narząd łączący gardło z żołądkiem, przez który przechodzi pożywienie i płyny podczas połykania1.

Nadżerkowe zapalenie przełyku jest najczęstszym powikłaniem choroby refluksowej przełyku (GERD), która występuje, gdy kwas żołądkowy cofa się do przełyku. Ciągłe narażenie na działanie kwasu prowadzi do uszkodzenia ochronnej wyściółki przełyku, powodując zapalenie, rany i dyskomfort2. Szacuje się, że około 30% przypadków choroby refluksowej przełyku obejmuje nadżerkowe zapalenie przełyku3.

Choć schorzenie to dotyka szacunkowo 1% populacji, u części pacjentów może przebiegać bezobjawowo, podczas gdy inni doświadczają poważnych objawów, takich jak trudności w połykaniu czy krwawienie z przewodu pokarmowego34.

Objawy nadżerkowego zapalenia przełyku

Najczęstszymi objawami nadżerkowego zapalenia przełyku są zgaga i cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Zgaga objawia się jako uczucie pieczenia za mostkiem, które zwykle nasila się po posiłku13.

Pacjenci mogą również odczuwać następujące dolegliwości:

• Dysfagia – trudności w połykaniu, spowodowane zapaleniem lub zwężeniem przełyku2
• Bolesne połykanie (odynofagia) – ostry ból podczas jedzenia lub picia52
• Ból w klatce piersiowej, który może być mylony z bólem sercowym1
• Wrażenie zatrzymania pokarmu w gardle1
• Nudności i uczucie pełności w nadbrzuszu2
• Przewlekły kaszel3
• Zapalenie krtani3
• Erozja szkliwa zębów3

W ciężkich przypadkach może dochodzić do krwawienia, które objawia się obecnością krwi w wymiocinach lub stolcu2. Wczesne rozpoznanie tych objawów pozwala na odpowiednie leczenie i zapobiega dalszemu uszkodzeniu przełyku2.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Główną przyczyną nadżerkowego zapalenia przełyku jest choroba refluksowa przełyku (GERD), ale istnieją również inne czynniki, które mogą prowadzić do rozwoju tego schorzenia3.

Do najważniejszych przyczyn należą:

• Refluks żołądkowo-przełykowy – cofanie się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku jest najczęstszą przyczyną nadżerki błony śluzowej przełyku1
• Radioterapia – toksyczność popromienowa może wywołać ostre lub przewlekłe zapalenie przełyku. U pacjentów poddawanych radioterapii, ostre zapalenie przełyku występuje powszechnie przy dawkach napromieniowania wynoszących 6000 cGy podawanych w frakcjach po 1000 cGy tygodniowo3
• Infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze – w tym zakażenia wirusem opryszczki, CMV, HIV, Helicobacter pylori i grzybami Candida3
• Alergie pokarmowe, astma i egzema – są związane z eozynofilowym zapaleniem przełyku, które dotyka nieproporcjonalnie młodych mężczyzn3
• Leki doustne w postaci tabletek – mogą powodować zapalenie przełyku ze średnią częstością 3,9 przypadków na 100 000 osób rocznie. Najczęstszymi lekami wywołującymi ten stan są doustne bisfosfoniany, takie jak alendronian, oraz antybiotyki, w tym tetracyklina, doksycyklina i klindamycyna. Zgłaszano również przypadki zapalenia przełyku wywołanego przez leki przeciwzapalne, aspirynę, siarczan żelaza, chlorek potasu i meksyletynę3
• Nadmierne wymioty – w rzadkich przypadkach mogą prowadzić do zapalenia przełyku3
• Niektóre choroby autoimmunologiczne – mogą manifestować się jako nadżerkowe zapalenie przełyku3

Diagnostyka i rozpoznanie

Rozpoznanie nadżerkowego zapalenia przełyku wymaga przeprowadzenia badań diagnostycznych, które pozwalają odróżnić je od innych manifestacji choroby refluksowej przełyku, w tym nienadeżerkowego zapalenia przełyku i przełyku Barretta3.

Podstawowym badaniem diagnostycznym jest endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego (ezofagogastroduodenoskopia), podczas której lekarz wprowadza cienką, elastyczną rurkę z kamerą przez usta do przełyku, co pozwala na bezpośrednie obejrzenie błony śluzowej i wykrycie ewentualnych nadżerek6.

Inne badania mogą obejmować:

• Badanie kontrastowe przełyku z barytem – badanie radiologiczne, w którym pacjent połyka kontrast, co pozwala na uwidocznienie zmian w przełyku6
• Biopsję – pobranie małego fragmentu tkanki do badania mikroskopowego6
• Badania laboratoryjne – w przypadku podejrzenia infekcji jako przyczyny zapalenia5

Leczenie nadżerkowego zapalenia przełyku

Głównym celem leczenia nadżerkowego zapalenia przełyku jest złagodzenie objawów, umożliwienie zagojenia się błony śluzowej przełyku oraz zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań. Choć leczenie farmakologiczne jest często skuteczne, w niektórych przypadkach mogą być konieczne procedury zabiegowe4.

Inhibitory pompy protonowej (IPP) pozostają preferowanym leczeniem nadżerkowego zapalenia przełyku. Leki te zmniejszają produkcję kwasu żołądkowego, co pozwala na gojenie się uszkodzonej błony śluzowej przełyku37.

W przypadkach opornych na leczenie, które stanowią około 10-15% pacjentów z nadżerkowym zapaleniem przełyku, mogą być rozważane inne opcje terapeutyczne4:

• Leczenie chirurgiczne – operacje mające na celu naprawę uszkodzonego przełyku lub zapobieganie dalszemu cofaniu się kwasu żołądkowego4
• Terapia endoskopowa – zabiegi wykonywane podczas endoskopii4
• Inne leki zmniejszające wydzielanie kwasu lub chroniące błonę śluzową przełyku7

Nadżerkowe zapalenie przełyku może być wyleczone, szczególnie gdy zostanie wykryte i leczone wcześnie8.

Dieta i modyfikacje stylu życia

Odpowiednia dieta i zmiany stylu życia odgrywają kluczową rolę w łagodzeniu objawów przełyku i zapobieganiu nawrotom choroby. Plany postępowania mogą obejmować modyfikacje dietetyczne i utratę masy ciała, obok terapii farmakologicznej3.

Zalecenia dietetyczne obejmują:

• Unikanie pokarmów wywołujących objawy – takich jak potrawy tłuste, pikantne, czekolada, napoje zawierające kofeinę, alkohol i produkty pomidorowe2
• Spożywanie mniejszych posiłków – zamiast dużych, obfitych posiłków2
• Unikanie posiłków przed snem – należy powstrzymać się od jedzenia na kilka godzin przed położeniem się2

Inne ważne modyfikacje stylu życia to:

• Utrzymywanie zdrowej wagi ciała3
• Uniesienie wezgłowia łóżka podczas snu2
• Unikanie leżenia bezpośrednio po posiłkach3
• Rzucenie palenia tytoniu2
• Noszenie luźnej odzieży, która nie uciska brzucha2

Odpowiednie jedzenie może pomóc złagodzić objawy i zapobiec zaostrzeniom choroby2.

Możliwe powikłania nieleczonego schorzenia

Nieleczone nadżerkowe zapalenie przełyku może prowadzić do poważnych powikłań, które znacząco wpływają na zdrowie i jakość życia pacjenta8.

Do najważniejszych powikłań należą:

• Bliznowacenie – proces, w którym zdrowa tkanka przełyku jest zastępowana tkanką włóknistą, co może upośledzać funkcjonowanie przełyku poprzez jego usztywnienie lub zwężenie8
• Zwężenie przełyku – zwężenie światła przełyku utrudnia przechodzenie pokarmu z ust do żołądka, powodując trudności w połykaniu i mogące prowadzić do niedożywienia8
• Aspiracja – gdy pokarm nie może przejść przez zwężony przełyk, może cofnąć się do jamy ustnej i gardła, skąd może przedostać się do dróg oddechowych, powodując zapalenie płuc aspiracyjne8
• Zapalenie krtani – podrażnienie gardła przez cofającą się treść żołądkową8
• Przełyk Barretta – stan, w którym dochodzi do zmian w wyściółce przełyku, co zwiększa ryzyko raka przełyku. Nadżerkowe zapalenie przełyku może ewoluować do przełyku Barretta w 1-13% przypadków38
• Krwawienie – zapalone i zniszczone obszary są narażone na krwawienie8
• Perforacja – powstanie otworów lub rozdarć w ścianie przełyku8

Jeśli nie zostanie leczone, nadżerkowe zapalenie przełyku może się pogorszyć, potencjalnie prowadząc do poważniejszych schorzeń3. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie tego schorzenia.