Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa

Czym jest choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa

Zawartość żołądka powinna przemieszczać się tylko w jednym kierunku - w dół. Kiedy kwas z żołądka cofa się w górę do przełyku i gardła, mówimy o refluksie kwasowym1. Przełyk to rura łącząca gardło z żołądkiem, biegnąca przez klatkę piersiową1.

Niemal każdy doświadczył przynajmniej raz w życiu refluksu kwasowego. Może on przypominać niestrawność - pieczący ból w żołądku po jedzeniu - lub zgagę - pieczący ból w klatce piersiowej w okolicy mostka1. Sporadyczny reflux kwasowy jest nieprzyjemny, ale nie jest chorobą.

Niektórzy ludzie mają jednak reflux przez cały czas. Przewlekły reflux kwasowy może naprawdę wpływać na jakość życia, a także wyrządzać realne szkody w tkankach1. Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa, w skrócie GERD, to stan, w którym zawartość żołądka cofa się z żołądka do przełyku2. Reflux kwasowy uznaje się za przewlekły, gdy występuje co najmniej dwa razy w tygodniu przez kilka tygodni1.

Choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa to częsty problem, którego częstość występowania w krajach zachodnich szacuje się nawet na 10-20 procent populacji3. To właśnie GERD oznacza przewlekły reflux kwasowy w przełyku1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Kiedy jemy, pokarm przechodzi z gardła do żołądka przez przełyk. Pierścień włókien mięśniowych w dolnej części przełyku zapobiega cofaniu się połkniętego pokarmu. Te włókna mięśniowe nazywane są dolnym zwieraczem przełyku2.

GERD pojawia się, gdy ten pierścień mięśni nie zamyka się prawidłowo. Gdy mięsień jest osłabiony lub rozluźnia się w niewłaściwym momencie, albo gdy występuje zbyt duże ciśnienie w żołądku, zawartość żołądka może cofnąć się do przełyku4. Problem nie polega zwykle na zbyt dużej ilości kwasu w żołądku - problemem jest cofanie się kwasu do przełyku, który nie ma takiej osłaniającej wyściółki jak żołądek, by chronić się przed kwasem4.

Istnieje kilka czynników zwiększających ryzyko wystąpienia choroby refluksowej żołądkowo-przełykowej. Do czynników ryzyka należą2:

• Spożywanie alkoholu
• Przepuklina rozworu przełykowego (stan, w którym część żołądka przesuwa się powyżej przepony, mięśnia oddzielającego klatkę piersiową od jamy brzusznej)
• Otyłość
• Ciąża
• Twardzina skóry
• Palenie tytoniu lub używanie wyrobów tytoniowych
• Leżenie w ciągu 3 godzin po jedzeniu

Ryzyko pojawienia się objawów GERD wzrasta, gdy leżymy, niezależnie od tego, jakie inne czynniki ryzyka posiadamy4. Znaczny przyrost masy ciała, picie alkoholu, napojów gazowanych lub kofeiny, palenie oraz noszenie obcisłej odzieży również zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia GERD4.

Objawy mogą być również powodowane lub nasilane przez niektóre leki, takie jak2:

• Leki przeciwcholinergiczne (na przykład środki na chorobę lokomocyjną)
• Leki beta-blokujące na nadciśnienie lub choroby serca
• Leki rozszerzające oskrzela na astmę lub inne choroby płuc
• Leki blokujące kanały wapniowe na nadciśnienie
• Leki wpływające na dopaminę przy chorobie Parkinsona
• Progestyny przy nieprawidłowych krwawieniach miesiączkowych lub antykoncepcji
• Leki uspokajające na bezsenność lub lęk
• Teofilina (na astmę lub inne choroby płuc)
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Objawy choroby

Typowe objawy choroby refluksowej żołądkowo-przełykowej to2:

• Zgaga lub pieczący ból w klatce piersiowej
• Cofanie się pokarmu lub kwaśnej cieczy do gardła lub ust
• Nudności
• Odbijanie
• Wzdęcia

Mogą również wystąpić dodatkowe objawy, takie jak24:

• Suchy kaszel lub powtarzające się odkrztuszanie
• Ból gardła, chrypka lub zapalenie krtani
• Duszność
• Astma
• Ścieranie się szkliwa zębów
• Trudności w połykaniu lub uczucie guli w gardle
• Ból w klatce piersiowej
• Gorzki smak w ustach

Objawy mogą nasilać się, gdy leżymy zbyt szybko po jedzeniu4. Należy pamiętać, że silny ból w klatce piersiowej może być czymś poważniejszym niż choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej5.

U niemowląt z refluksem kwasowym lub GERD mogą występować5:

• Płaczliwość lub wyginanie pleców podczas karmienia
• Częstsze niż zwykle wypluwanie pokarmu lub wymioty
• Słaby przyrost masy ciała

Możliwe powikłania

Z biegiem czasu reflux kwasowy może uszkodzić przełyk i prowadzić do poważnych powikłań4. Agresywne kwasy żołądkowe mogą uszkodzić wyściółkę przełyku2.

Przewlekłe, nieleczone GERD może prowadzić do poważnych komplikacji. Powikłania obejmują64:

• Przewlekłe zapalenie (zapalenie przełyku)
• Owrzodzenia (otwarte rany) w przełyku
• Zwężenie przełyku
• Nieprawidłowe komórki w przełyku, które mogą stać się rakiem (stan zwany przełykiem Barretta)

GERD może również wpływać na krtań, tchawicę i płuca4. Przewlekłe zapalenie spowodowane refluksem może trwale zmienić wyściółkę przełyku, prowadząc do przełyku Barretta, który jest stanem przedrakowym i zwiększa ryzyko rozwoju raka przełyku7.

Rozpoznanie choroby

Zazwyczaj lekarze mogą rozpoznać chorobę na podstawie objawów i pacjent nie będzie potrzebował żadnych badań4. W przypadku braku objawów alarmowych, takich jak zgaga i cofanie się kwasu, które mają najwyższą swoistość dla GERD, można postawić wstępne rozpoznanie i rozpocząć leczenie empiryczne3.

W niektórych sytuacjach konieczne są dalsze badania diagnostyczne, aby potwierdzić rozpoznanie, ocenić powikłania lub wykluczyć inne przyczyny objawów3. Lekarz może potrzebować wykonać badanie wewnętrznej części przełyku, zwłaszcza jeśli4:

• Objawy nie ustępują po leczeniu
• Występują trudności w połykaniu
• Występuje utrata masy ciała
• Występuje krwawienie

Do badań diagnostycznych może należeć endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, podczas której lekarz wprowadza cienką rurkę z kamerą przez usta do przełyku i żołądka, aby obejrzeć wyściółkę tych narządów3. Inne badania mogą obejmować manometrię przełyku, która ocenia pracę mięśni przełyku, oraz całodobowe monitorowanie pH, które mierzy częstotliwość i czas trwania epizodów refluksu8.

Leczenie i postępowanie

Leczenie choroby refluksowej żołądkowo-przełykowej wymaga stopniowego podejścia. Celami leczenia są kontrola objawów, gojenie zapalenia przełyku oraz zapobieganie nawrotom zapalenia lub innym powikłaniom8.

Około 80 procent pacjentów ma nawracającą, ale niepostępującą formę GERD, która jest kontrolowana za pomocą leków8. Ważne jest zidentyfikowanie 20 procent pacjentów, którzy mają postępującą formę choroby, ponieważ mogą rozwinąć poważne powikłania, takie jak zwężenia lub przełyk Barretta8.

Zmiany stylu życia

Zmiany w stylu życia to pierwsza linia leczenia objawów GERD9. Badania pokazują, że istnieje pięć czynników stylu życia, które mogą pomóc w zapobieganiu i leczeniu choroby refluksowej żołądkowo-przełykowej11.

Do zalecanych zmian w stylu życia należą912:

• Unikanie znanych pokarmów wywołujących objawy GERD, które zazwyczaj różnią się w zależności od osoby
• Unikanie pokarmów kwaśnych (takich jak pomidory lub pomarańcze)
• Unikanie pokarmów pikantnych
• Unikanie pokarmów o wyższej zawartości tłuszczu
• Ograniczenie nadmiernych ilości kofeiny
• Ograniczenie alkoholu
• Utrata masy ciała w celu zmniejszenia ciśnienia na brzuch
• Rzucenie palenia
• Noszenie luźnej odzieży
• Spożywanie małych, częstych posiłków zamiast kilku dużych
• Powolne jedzenie i dokładne żucie
• Unikanie leżenia krócej niż trzy godziny po posiłku
• Podniesienie wezgłowia łóżka o 15-20 centymetrów

Warto zauważyć, że nie wszystkie te zalecenia są odpowiednie dla każdego pacjenta. Podczas gdy niektóre zmiany stylu życia, takie jak utrata masy ciała u osób z nadwagą, rzucenie palenia i podniesienie wezgłowia łóżka, wykazały korzyści w badaniach naukowych, inne zalecenia mogą nie działać u wszystkich13.

Nieleczona przewlekła choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa może zwiększyć ryzyko poważniejszych stanów, w tym astmy i przełyku Barretta, który może prowadzić do raka przełyku14. Dlatego ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem w przypadku częstej zgagi lub jeśli objawy refluksu kwasowego nie ustępują po zastosowaniu leków dostępnych bez recepty5.