Zespół Rosai-Dorfmana

Czym jest zespół Rosai-Dorfmana

Zespół Rosai-Dorfmana to rzadkie schorzenie polegające na nadmiernym rozroście białych krwinek zwanych histiocytami – komórkami układu odpornościowego, które pomagają organizmowi walczyć z zarazkami.1 Choć histiocyty są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, ich nadmiar może powodować nieprzyjemne objawy lub negatywnie wpływać na działanie różnych narządów.

Zespół Rosai-Dorfmana jest rzadką formą histiocytozy niezwiązanej z komórkami Langerhansa.1 Najczęściej nadmiar histiocytów gromadzi się w węzłach chłonnych, zwłaszcza tych znajdujących się na szyi, powodując ich powiększenie (limfadenopatia). Komórki te mogą jednak zbierać się także w innych miejscach organizmu, poza węzłami chłonnymi.1

Dokładna częstość występowania zespołu Rosai-Dorfmana nie jest znana, ale choroba ta została odnotowana na całym świecie i wydaje się dotykać w równym stopniu mężczyzn i kobiety. Może wystąpić zarówno u dzieci, jak i u dorosłych.2

histiocytoza zatokowa z masywną limfadenopatią, choroba Destombesa-Rosai-Dorfmana

Inne nazwy choroby

Zespół Rosai-Dorfmana jest znany także pod innymi nazwami. Wcześniej stosowano określenie histiocytoza zatokowa z masywną limfadenopatią, co odnosi się do charakterystycznego gromadzenia histiocytów w zatokach węzłów chłonnych i ich znacznego powiększenia.2 Niekiedy można spotkać również nazwę choroba Destombesa-Rosai-Dorfmana.3

Typy zespołu Rosai-Dorfmana

Zespół Rosai-Dorfmana może przebiegać różnie u różnych osób. Histiocyty mogą zajmować jedną lub wiele grup węzłów chłonnych, a także gromadzić się w innych częściach ciała. Na podstawie tych różnic wyróżnia się następujące typy choroby:1

Klasyczny (węzłowy) zespół Rosai-Dorfmana jest najczęstszym typem choroby i powoduje obrzęk węzłów chłonnych, szczególnie tych znajdujących się na szyi. Objawy zależą od tego, ile węzłów chłonnych jest zajętych przez nadmierną liczbę histiocytów. W badaniu obejmującym 358 przypadków z rejestru choroby Rosai-Dorfmana aż 87,3% pacjentów miało powiększone węzły chłonne szyjne. Powiększenie węzłów chłonnych pachowych, pachwinowych i śródpiersiowych również występuje w tej chorobie.3

Pozawęzłowy zespół Rosai-Dorfmana występuje wtedy, gdy histiocyty gromadzą się w tkankach innych niż węzły chłonne. W badaniu przeprowadzonym w klinice Mayo spośród 64 pacjentów z rozpoznaniem zespołu Rosai-Dorfmana tylko 8% miało postać wyłącznie węzłową, podczas gdy 92% miało zajęcie pozawęzłowe (67% wyłącznie pozawęzłowe).4 Najczęstszymi miejscami zajęcia pozawęzłowego są skóra i tkanka podskórna (52%), a następnie węzły chłonne (33%).4 Najczęstszymi narządami objętymi zmianami pozawęzłowymi są według rejestru Rosai skóra, jama nosowa i zatoki przynosowe, tkanki miękkie, powieki i oczodoły, kości, gruczoły ślinowe oraz układ nerwowy.3

Objawy i przebieg choroby

Objawy zespołu Rosai-Dorfmana różnią się w zależności od tego, które części ciała są zajęte przez nadmiar histiocytów. W badaniu przeprowadzonym w klinice Mayo najczęstszym objawem choroby były guzki podskórne, które występowały u 40% pacjentów.4

Gdy choroba dotyczy węzłów chłonnych, najczęściej dochodzi do ich powiększenia. Powiększenie węzłów chłonnych może wystąpić w jednej lub wielu grupach węzłów. Powiększone węzły chłonne są najczęściej widoczne na szyi, ale mogą również pojawiać się w pachach, pachwinach lub śródpiersiu.3

Gdy histiocyty gromadzą się poza węzłami chłonnymi, mogą zajmować różne narządy i tkanki. Najczęściej dotyczy to skóry, gdzie pojawiają się guzkowate zmiany czerwonej barwy.3 Inne narządy, które mogą być zajęte, to jama nosowa i zatoki przynosowe, tkanki miękkie, powieki i oczodoły, kości oraz gruczoły ślinowe.3

Czas od pojawienia się pierwszych objawów do ustalenia rozpoznania jest zazwyczaj dość długi. W badaniu z kliniki Mayo mediana czasu od wystąpienia objawów do diagnozy wynosiła siedem miesięcy, a zakres wahał się od 0 do 128 miesięcy. Ten długi czas diagnostyczny odzwierciedla również liczba biopsji potrzebnych do ustalenia rozpoznania – mediana wynosiła 2 biopsje, a zakres od 1 do 6.4

Przyczyny choroby

Przyczyna zespołu Rosai-Dorfmana nie jest do końca poznana. Nie wiadomo, dlaczego dochodzi do nadmiernej produkcji histiocytów. Rozważano wiele możliwości, w tym związek z infekcjami wirusowymi, bakteryjnymi, czynnikami środowiskowymi oraz przyczynami genetycznymi.2

W ostatniej dekadzie zidentyfikowano zmiany genetyczne (mutacje) w szlaku MAP kinazy u 50% przypadków zespołu Rosai-Dorfmana. Te zmiany genetyczne mogą być związane z rozwojem nowotworów. Dlatego Światowa Organizacja Zdrowia w 2022 roku uznała zespół Rosai-Dorfmana za nowotwór krwi.2 Mimo to zespół Rosai-Dorfmana zazwyczaj nie zagraża życiu i wielu pacjentów nie wymaga leczenia.2

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie zespołu Rosai-Dorfmana wymaga przeprowadzenia biopsji – pobrania próbki tkanki do badania mikroskopowego. Podczas badania mikroskopowego patolodzy poszukują charakterystycznych cech, takich jak obecność histiocytów zawierających wewnątrz siebie inne komórki układu odpornościowego (zjawisko zwane emperipolezą).3

Długi czas potrzebny do ustalenia rozpoznania i duża liczba biopsji wymaganych do potwierdzenia diagnozy pokazują, że zespół Rosai-Dorfmana może być trudny do rozpoznania.4 Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, aby ocenić zakres zmian w organizmie.

Leczenie

Wiele osób z zespołem Rosai-Dorfmana nie wymaga leczenia. Choroba często ustępuje samoistnie bez żadnej interwencji medycznej.2 Decyzja o rozpoczęciu leczenia zależy od nasilenia objawów i tego, które narządy są zajęte przez proces chorobowy.

U pacjentów z ciężkim lub utrzymującym się przebiegiem choroby może być konieczne zastosowanie leczenia. Dostępne opcje terapeutyczne obejmują:5

• Chirurgiczne usunięcie zmian
• Leczenie steroidami (kortykosteroidami)
• Chemioterapię
• Rzadko – radioterapię (naświetlania)

W niektórych przypadkach zastosowano również nowsze metody leczenia. W literaturze medycznej opisano przypadek skutecznego leczenia rozsianego zespołu Rosai-Dorfmana lekiem zwanym siltuximab.6

Rokowanie

Zespół Rosai-Dorfmana zazwyczaj nie zagraża życiu, mimo że Światowa Organizacja Zdrowia uznała go za nowotwór krwi.2 Wielu pacjentów osiąga remisję (ustąpienie objawów choroby) i prowadzi normalne życie, z leczeniem lub bez niego.

Nie ustalono jeszcze, jak długo choroba musi być nieaktywna, aby uznać ją za wyleczoną. Dlatego zazwyczaj nie używa się terminu "wyleczenie" w odniesieniu do zespołu Rosai-Dorfmana.5

Przebieg choroby, opcje leczenia i wyniki różnią się znacznie w zależności od pacjenta.1 U niektórych osób choroba może przebiegać łagodnie i ustąpić samoistnie, podczas gdy u innych może być bardziej uporczywa i wymagać wielokrotnego leczenia.

Historia odkrycia choroby

W 1969 roku dwaj patolodzy, Juan Rosai i Ronald Dorfman, opisali odrębne zaburzenie histiocytowe u kilkorga dzieci z masywnym powiększeniem węzłów chłonnych oraz innymi objawami. Nazwali ten stan histiocytozą zatokową z masywną limfadenopatią, a z czasem nazwa została zmieniona na zespół Rosai-Dorfmana, aby uhonorować odkrywców tej choroby.2

Ostatni duży raport na temat tej choroby został opublikowany w 1990 roku, dlatego przez wiele lat brakowało współczesnych danych na temat zespołu Rosai-Dorfmana.4 Dopiero w ostatnich latach, dzięki nowszym badaniom prowadzonym w dużych ośrodkach medycznych, udało się zgromadzić więcej informacji na temat tej rzadkiej choroby.