Zapalenie wsierdzia

Czym jest zapalenie wsierdzia?

Zapalenie wsierdzia to stan zapalny wewnętrznej wyściółki komór serca i zastawek sercowych, zwanej wsierdzie (endocardium). Chociaż jest to rzadka choroba, bez odpowiedniego leczenia może być śmiertelna1. Najbardziej powszechną przyczyną zapalenia wsierdzia jest infekcja bakteryjna1.

Gdy drobnoustroje przedostaną się do krwioobiegu, mogą dotrzeć do serca i przyczepiać się do uszkodzonych obszarów wsierdzia1. W miejscu infekcji powstają charakterystyczne narośla zwane wegetacjami, które składają się z bakterii lub grzybów, białka zwanego fibryną oraz małych fragmentów komórek krwi zwanych płytkami krwi1. W miarę postępu zapalenia wegetacje te niszczą otaczającą tkankę sercową, co może prowadzić do poważnego uszkodzenia zastawek serca1.

Chociaż serce jest zazwyczaj dobrze chronione przed infekcjami, u niektórych osób bakteriom łatwiej jest ominąć układ odpornościowy2. Zapalenie wsierdzia występuje w Stanach Zjednoczonych z częstością około 5 do 7,9 przypadków na 100 000 osób rocznie3. Częściej dotyka mężczyzn niż kobiety – dwukrotnie więcej mężczyzn jest dotkniętych tą chorobą2.

Rodzaje zapalenia wsierdzia

Istnieją dwa główne typy zapalenia wsierdzia: infekcyjne i nieinfekcyjne1.

Zapalenie wsierdzia infekcyjne występuje, gdy drobnoustroje chorobotwórcze, zwykle bakterie, przyczepiają się do uszkodzonej tkanki serca. Jest to najczęstszy typ zapalenia wsierdzia1. Lekarze mogą również nazywać tę chorobę bakteryjnym zapaleniem wsierdzia1. Podczas gdy w latach 60. XX wieku najczęściej identyfikowanym patogenem był paciorkowiec zieleniący, obecnie epidemiologia uległa zmianie i najczęściej wykrywaną bakterią jest gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus)4.

Zapalenie wsierdzia nieinfekcyjne jest znacznie rzadsze. Wiąże się z powstawaniem wegetacji we wsierdziu, które nie są spowodowane infekcją – nazywa się je jałowymi wegetacjami1. Ten typ zapalenia wsierdzia jest związany ze schorzeniami, które powodują zbyt łatwe krzepnięcie krwi, takimi jak zespół antyfosfolipidowy czy toczeń1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Większość przypadków zapalenia wsierdzia jest spowodowana przez infekcje bakteryjne5. Normalnie wiele bakterii żyje w jamie ustnej, na skórze lub w innych częściach ciała. Czasami bakterie mogą dostać się do krwioobiegu przez urazy, takie jak skaleczenia lub zadrapania5. Również zabiegi stomatologiczne i niektóre operacje mogą umożliwić niewielkim ilościom bakterii przedostanie się do krwioobiegu5.

W niektórych przypadkach infekcje grzybicze powodują zapalenie wsierdzia. Infekcje grzybicze zwykle występują u osób z osłabionym układem odpornościowym, który nie może powstrzymać wzrostu grzybów5. Dotyczy to między innymi osób z HIV5.

Ogólnie rzecz biorąc, zapalenie wsierdzia jest rzadkie, a u zdrowych osób układ odpornościowy zazwyczaj niszczy drobnoustroje w krwioobiegu, zanim zdążą one wyrządzić szkody5. Jednak ryzyko rozwoju zapalenia wsierdzia może być wyższe niż u większości ludzi w następujących sytuacjach25:

• Obecność sztucznej zastawki sercowej – operacje wymiany zastawki są coraz częściej wykonywane u osób z zwężeniem zastawki sercowej
• Strukturalne lub wrodzone wady serca
• Kardiomiopatia przerostowa – stan, w którym komórki mięśnia sercowego się powiększyły, a ściany komór serca pogrubiały
• Uszkodzone zastawki sercowe w wyniku infekcji lub choroby serca
• Wcześniejsze przebyte zapalenie wsierdzia
• Stosowanie rozrusznika serca lub wszczepialnego kardiowertera-defibrylatora
• Dożylne zażywanie narkotyków
• Niedawno przebyte procedury inwazyjne

Ryzyko zwiększa się również wraz z wiekiem z powodu zmian w zastawkach sercowych związanych ze starzeniem się5. Inne czynniki ryzyka obejmują hemodializę, zwyrodnieniową chorobę zastawkową oraz reumatyczną chorobę serca3.

Objawy zapalenia wsierdzia

Początkowe objawy zapalenia wsierdzia są podobne do grypy2. Objawy mogą pojawić się szybko, w ciągu kilku dni od infekcji. W innych przypadkach mogą rozwijać się wolniej6. Objawy będą się nasilać w miarę wzrostu liczby bakterii lub grzybów w sercu6.

Objawy zapalenia wsierdzia mogą obejmować26:

• Wysoka temperatura ciała
• Dreszcze
• Bóle głowy
• Bóle stawów i mięśni
• Utrata wagi
• Kaszel
• Duszność
• Nocne poty
• Zmęczenie
• Szybkie bicie serca
• Ból w klatce piersiowej
• Szmer serca
• Krew pod paznokciami lub drobne purpurowe i czerwone plamki pod skórą

Jeśli masz objawy takie jak te, które nie ustępują, szczególnie jeśli jesteś narażony na ryzyko zapalenia wsierdzia, powinieneś skontaktować się z lekarzem6. Bez leczenia infekcja uszkadza zastawki sercowe i zakłóca prawidłowy przepływ krwi przez serce2.

Powikłania choroby

Jeśli zapalenie wsierdzia nie zostanie wkrótce wyleczone, może prowadzić do poważniejszych problemów6. Nieleczone zapalenie wsierdzia może wywołać szereg zagrażających życiu powikłań2:

• Niewydolność serca – stan, w którym serce nie jest w stanie pompować wystarczającej ilości krwi, aby prawidłowo zaspokoić potrzeby organizmu26
• Udar – zakłócenie dopływu krwi do mózgu2
• Ropień w sercu6
• Problemy z rytmem serca6
• Zawał serca6
• Infekcje w innych narządach, takich jak płuca, mózg czy nerki6
• Zatory – fragmenty wegetacji mogą oderwać się i zatrzymać przepływ krwi w różnych częściach ciała

Strukturalna i czynnościowa integralność zastawek może być negatywnie dotknięta w zapaleniu wsierdzia3.

Jak rozpoznaje się zapalenie wsierdzia?

Diagnoza zapalenia wsierdzia opiera się na kilku metodach. Po pierwsze, lekarz zapyta o historię medyczną pacjenta oraz objawy6. Następnie wykona badanie fizykalne, aby sprawdzić, czy nie ma oznak infekcji, takich jak szmer serca, powiększona śledziona czy krwawienie pod paznokciami6.

Lekarz może również zlecić następujące badania6:

• Posiewy krwi – te badania wykrywają obecność bakterii w krwioobiegu. Przed przepisaniem antybiotyków lekarz zazwyczaj pobiera próbkę krwi, aby upewnić się, że pacjent otrzyma najskuteczniejsze leczenie78
• Echokardiografia – badanie wykonywane w celu sprawdzenia serca pod kątem problemów, takich jak obszary objęte infekcją lub wady zastawek serca6
• Elektrokardiogram (EKG lub ECG) – badanie sprawdzające problemy z rytmem serca6
• Prześwietlenie klatki piersiowej – aby sprawdzić, czy serce jest powiększone lub czy występują oznaki niewydolności serca6
• Rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT) – mogą być wykonane jako dodatkowe badania w celu sprawdzenia serca pod kątem problemów6

Rozpoznanie zapalenia wsierdzia dokonuje się przy użyciu kryteriów Duke, które obejmują kliniczne, laboratoryjne i echokardiograficzne ustalenia3.

Leczenie zapalenia wsierdzia

Zapalenie wsierdzia jest zwykle leczone antybiotykami68. Pacjent będzie prawdopodobnie potrzebował kilku tygodni leczenia. Antybiotyki muszą być podawane wystarczająco długo i w odpowiednio silnej dawce, aby zniszczyć wszystkie bakterie6.

Na początku pacjent będzie leczony w szpitalu, aby antybiotyki mogły być podawane dożylnie68. Po ustąpieniu gorączki i ustabilizowaniu się stanu pacjent może kontynuować otrzymywanie antybiotyków w domu przez kroplówkę6. Jeśli objawy są ciężkie, lekarz może przepisać mieszankę różnych antybiotyków przed otrzymaniem wyniku posiewu krwi – jest to środek zapobiegawczy, aby zapobiec pogorszeniu się objawów8.

Jeśli posiew krwi wykaże, że przyczyną infekcji są grzyby, pacjentowi zostanie przepisany lek przeciwgrzybiczy8. Leczenie antybiotykami w zapaleniu wsierdzia zależy od tego, czy dotknięta zastawka jest naturalna czy sztuczna, a także od drobnoustroju wywołującego chorobę i jego wrażliwości na antybiotyki3.

W czasie pobytu w szpitalu regularnie pobierane będą próbki krwi, aby sprawdzić, jak dobrze działa leczenie8. Jeśli pacjent otrzymuje antybiotyki w domu, powinien mieć regularne wizyty u pielęgniarki i lekarza rodzinnego, aby sprawdzić, czy leczenie działa i czy nie występują żadne działania niepożądane6.

Zapobieganie i profilaktyka

Po pomyślnym leczeniu zapalenia wsierdzia pacjenci są narażeni na ryzyko ponownego wystąpienia infekcji9. Ważne jest, aby wszyscy lekarze pacjenta wiedzieli, że przebył on bakteryjne zapalenie wsierdzia. Dentysta również powinien być o tym poinformowany9.

Po zakończeniu terapii antybiotykami pacjenci powinni być edukowani na temat znaczenia codziennej higieny jamy ustnej, regularnych wizyt u dentysty oraz potrzeby profilaktyki antybiotykowej przed niektórymi zabiegami310. Pacjenci, którzy byli w przeszłości skutecznie leczeni z powodu zapalenia wsierdzia, wymagają profilaktyki antybiotykowej przed niektórymi zabiegami stomatologicznymi i innymi procedurami310.

W przyszłości pacjent może musieć przyjmować antybiotyki przed niektórymi zabiegami medycznymi, stomatologicznymi lub chirurgicznymi9. Lekarz może wydać pacjentowi kartę do noszenia w portfelu, która informuje, że potrzebuje profilaktycznych antybiotyków przed określonymi procedurami9.

Ważne jest praktykowanie dobrej higieny jamy ustnej poprzez codzienne szczotkowanie i używanie nici dentystycznej oraz odwiedzanie dentysty dwa razy w roku9. Dentysta musi wiedzieć, że pacjent przebył zapalenie wsierdzia9.

Życie z zapaleniem wsierdzia

Zapalenie wsierdzia nie jest chorobą zakaźną11. Jeśli masz zapalenie wsierdzia, nie musisz unikać kontaktu z ludźmi. Możesz używać naczyń domowych, zabawek czy ubrań tak samo jak każdy członek rodziny11.

Należy pamiętać, że leczenie antybiotykami jest bardzo ważne. Musisz ukończyć całe leczenie, bez względu na to, jak długo trwa, ponieważ ryzyko powrotu infekcji zwiększa się, jeśli leczenie jest niekompletne11. Leki mogą mieć pewne działania niepożądane, w zależności od tego, jaki antybiotyk przepisał lekarz11.

Ryzyko kolejnej infekcji zależy od czynników ryzyka pacjenta11. Po zakończeniu leczenia konieczne będą kontrolne badania krwi i echokardiografia, aby upewnić się, że infekcja została usunięta z krwioobiegu i sprawdzić funkcję zastawek sercowych11.

Po wyleczeniu infekcji i jeśli echokardiografia wykaże dobre wyniki, pacjent może wrócić do normalnego życia11. Zapalenie wsierdzia jest poważną chorobą, zwłaszcza gdy rozwiną się powikłania. Wczesna diagnoza i leczenie są kluczowe dla poprawy rokowania2. Przy szybkim i agresywnym leczeniu wiele osób przeżywa. Bez leczenia zapalenie wsierdzia może być śmiertelne1.