Zakażenie Cutibacterium acnes

Czym jest Cutibacterium acnes

Cutibacterium acnes, wcześniej znana jako Propionibacterium acnes, to bakteria Gram-dodatnia, czyli rodzaj bakterii, który wykazuje określone właściwości podczas badania mikroskopowego1. Jest to mikroorganizm preferujący warunki beztlenowe, co oznacza, że rozwija się najlepiej w środowisku pozbawionym powietrza2.

Bakteria ta została po raz pierwszy wyizolowana przez Thomasa Caspera Gilchrista na początku XX wieku3. Nazwa "Cutibacterium acnes" została nadana dopiero w 2016 roku, co odzwierciedla postępy w badaniach mikrobiologicznych i lepsze zrozumienie różnic między poszczególnymi gatunkami bakterii2.

Charakterystyczną cechą tej bakterii jest jej zdolność do wytwarzania kwasu propionowego, od którego pochodzi jej poprzednia nazwa naukowa3. Bakteria rośnie stosunkowo wolno i wymaga co najmniej 6 dni wzrostu w hodowli laboratoryjnej, co może utrudniać jej wykrywanie4.

Gdzie występuje i jak się rozwija

Cutibacterium acnes można znaleźć na skórze praktycznie każdego człowieka dorosłego2. Bakteria ta stanowi część naturalnej flory skórnej, czyli zespołu mikroorganizmów, które zwykle zasiedlają naszą skórę bez powodowania chorób4.

Kolonizacja skóry przez Cutibacterium acnes rozpoczyna się na 1 do 3 lata przed dojrzewaniem płciowym. W tym czasie liczba bakterii wzrasta z mniej niż 10 na centymetr kwadratowy do około miliona na centymetr kwadratowy, głównie na twarzy i górnej części klatki piersiowej4. U niemowląt bakteria pojawia się jedynie przez krótki okres po urodzeniu4.

Bakteria rozwija się najlepiej w środowisku bogatym w tłuszcze, dlatego kolonizuje mieszki włosowe na skórze4. Żywi się głównie kwasami tłuszczowymi zawartymi w sebum, czyli tłustej substancji wydzielanej przez gruczoły łojowe w mieszkach włosowych2. Optymalna temperatura wzrostu bakterii wynosi od 30 do 37 stopni Celsjusza3.

Cutibacterium acnes można również znaleźć w innych częściach ciała, w tym w jamie ustnej, przewodzie pokarmowym i układzie moczowo-płciowym24.

Choroby wywoływane przez bakterię

Cutibacterium acnes jest powszechnie kojarzony z trądzikiem pospolitym, jedną z najczęstszych chorób skóry. W Stanach Zjednoczonych trądzik dotyka ponad 45 milionów osób, a szacuje się, że prawie 20 procent wszystkich wizyt u dermatologów jest związanych z leczeniem tego schorzenia1. Około 85 procent populacji doświadcza łagodnego trądziku w wieku od 12 do 24 lat3.

W przypadku trądziku pospolitego Cutibacterium acnes wytwarza substancje zapalne, które prowadzą do powstawania grudek, krostek i zmian guzowato-torbielowatych na skórze4. Bakteria jest szczególnie problematyczna u osób z tłustą skórą, ponieważ nadmiar oleju może prowadzić do zwiększenia liczby bakterii, powodując zatkanie porów, co skutkuje powstawaniem pryszczy i zaskórników5.

Ważne jest zrozumienie, że nie wszystkie szczepy Cutibacterium acnes są jednakowe. Wewnątrz tego samego gatunku bakterii mogą występować znaczące różnice, które mogą być korzystne, obojętne lub szkodliwe dla organizmu człowieka6. Niektóre szczepy są związane z rozwojem trądziku, podczas gdy inne wiążą się ze zdrową skórą7.

Oprócz trądziku bakteria może wywoływać przewlekłe zapalenie brzegów powiek oraz zapalenie wewnątrzgałkowe, szczególnie po zabiegach wewnątrzgałkowych2. Istnieją również dowody wskazujące na udział bakterii w innych przewlekłych schorzeniach, takich jak zapalenie wsierdzia i zakażenia dotyczące kręgosłupa1.

Zakażenia pooperacyjne i implantów

Chociaż Cutibacterium acnes jest generalnie uważany za mikroorganizm, który nie powoduje chorób, rośnie liczba dowodów wskazujących na jego udział w różnych typach zakażeń pooperacyjnych1. Bakteria ta jest patogenem oportunistycznym, co oznacza, że może wywołać infekcję głównie wtedy, gdy obrona organizmu jest osłabiona lub gdy ma dostęp do miejsc w ciele, gdzie normalnie nie występuje8.

Cutibacterium acnes ma zdolność do utrzymywania się na implantach ciała i urządzeniach chirurgicznych, powodując szeroki zakres pooperacyjnych stanów zakaźnych1. Bakteria jest rozpoznawana jako ważny wyizolowany patogen w zakażeniach protetycznych stawów barkowych, włóknieniu implantów piersi i zakażeniach powodowanych przez urządzenia sercowo-naczyniowe3.

Zakażenie stawu barkowego przez Cutibacterium acnes jest szczególnie istotne. Badanie z 2009 roku wykazało, że ta bakteria częściej zakaża bark niż biodro czy kolano po operacji3. Najczęstszą przyczyną zakażeń pacjentów po artroplastyce barku jest właśnie Cutibacterium acnes, bakteria znajdująca się naturalnie na skórze9.

Mężczyźni są szczególnie narażeni na zakażenia pooperacyjne, ponieważ mają więcej gruczołów łojowych niż kobiety, co oznacza większe naturalne obciążenie bakteryjne39. Objawy zakażenia często są niespecyficzne i mogą wystąpić długo po operacji barku, co prowadzi do opóźnienia w diagnozie9.

Wykrywanie zakażenia

Wykrywanie zakażenia Cutibacterium acnes może być trudne z kilku powodów. Po pierwsze, bakteria ta rośnie wolno i zazwyczaj wymaga od 14 do 17 dni na uzyskanie pozytywnej hodowli9. To znacznie dłużej niż w przypadku większości innych bakterii powodujących zakażenia.

Po drugie, standardowe badania laboratoryjne stosowane do wykrywania infekcji często nie wykazują nieprawidłowych wyników w przypadku zakażenia Cutibacterium acnes. Dotyczy to takich badań jak OB (odczyn opadania krwinek), CRP (białko C-reaktywne) i liczba białych krwinek w płynie stawowym9.

Hodowla bakterii wymaga specjalnych warunków. Cutibacterium acnes preferuje warunki beztlenowe i wymaga co najmniej 6 dni wzrostu w hodowli, co czyni ją trudną do wykrycia w rutynowych badaniach mikrobiologicznych4.

Pomimo tych trudności, wczesna diagnoza jest kluczowa, ponieważ może prowadzić do zmniejszenia zachorowalności, właściwego leczenia i poprawy wyników klinicznych9.

Leczenie zakażenia

Podejście do leczenia zakażeń Cutibacterium acnes powinno być dostosowane do wrażliwości bakterii na antybiotyki, a czas trwania leczenia i wybór leków będą zależeć od miejsca zakażenia10.

W przypadku trądziku pospolitego leczenie może obejmować zastosowanie leków miejscowych i doustnych, które działają na różnych etapach rozwoju zmian trądzikowych. Mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu w celu zwiększenia skuteczności. Większość przypadków trądziku jest kontrolowana za pomocą kombinacji doustnych lub miejscowych pochodnych witaminy A, miejscowego nadtlenku benzoilu, antybiotyków doustnych lub miejscowych oraz miejscowych kwasów beta-hydroksylowych, takich jak kwas salicylowy10.

Leki miejscowe powinny być stosowane na całą dotkniętą powierzchnię skóry, aby leczyć istniejące zmiany i zapobiegać powstawaniu nowych. Nie należy stosować kremów sterydowych do leczenia trądziku, ponieważ ich długotrwałe stosowanie wiąże się z powstawaniem zmian podobnych do trądziku10.

W przypadku zakażeń pooperacyjnych i zakażeń związanych z implantami leczenie jest bardziej skomplikowane. Obecne opcje leczenia obejmują antybiotyki i wymianę implantów9. W zakażeniach związanych z bocznikami mózgowo-rdzeniowymi konieczne może być usunięcie urządzenia10.

Badania pokazują, że możliwe jest skuteczne leczenie zakażeń protetycznych stawów wywołanych przez Cutibacterium acnes za pomocą jednoetapowej wymiany implantu i antybiotyków doustnych11.

Leki stosowane w terapii

Cutibacterium acnes jest generalnie bardzo wrażliwy na szeroki zakres antybiotyków12. Izolaty bakterii są zazwyczaj wrażliwe na penicyliny, cefalosporyny, karbapenemy i klindamycynę10.

Do antybiotyków skutecznych przeciwko tej bakterii należą penicyliny, karbapenemy i klindamycyna. Ponadto stosowano wankomycynę i teikoplaninę12. Daptomycyna była używana do leczenia zapalenia kości wywołanego przez Cutibacterium12.

W leczeniu trądziku stosuje się również retinoidy, czyli leki pochodne witaminy A. Środki te stymulują receptory retinoidowe w komórkach i pomagają normalizować różnicowanie keratynocytów (komórek naskórka) oraz wykazują działanie przeciwzapalne. Doustny izotretyna zmniejsza również wydzielanie łoju w skórze12.

Ważnym problemem jest jednak pojawiająca się oporność bakterii na antybiotyki1210. Z tego powodu konieczne jest ostrożne stosowanie antybiotyków i badanie wrażliwości bakterii przed rozpoczęciem leczenia.

Antybiotyki stosowane w leczeniu zakażeń beztlenowych zazwyczaj są wystarczające również w przypadku innych typów zakażeń Cutibacterium12. Wybór konkretnego antybiotyku i czas trwania terapii powinny być dostosowane do konkretnej sytuacji klinicznej i konsultowane z lekarzem specjalistą.