Wrzodziejące zapalenie rogówki

Czym jest wrzodziejące zapalenie rogówki

Wrzodziejące zapalenie rogówki, zwane też obwodowym wrzodziejącym zapaleniem rogówki, to poważne schorzenie oka dotyczące rogówki – przezroczystej warstwy z przodu oka, która znajduje się przed tęczówką i źrenicą. Rogówka pełni rolę podobną do przedniej szyby w samochodzie, chroniąc wnętrze oka przed światem zewnętrznym1.

• Rogówka
• Obwodowa część rogówki (okolica przybrzeżna)

To schorzenie charakteryzuje się stanem zapalnym i owrzodzeniem rogówki. Wrzód rogówki można porównać do pęknięcia lub wykruszenia w szybie samochodu – uszkodzenie to tworzy miejsce bardziej podatne na infekcje i inne problemy1. Wrzodziejące zapalenie rogówki jest stanem nagłym wymagającym natychmiastowej pomocy medycznej, ponieważ może prowadzić do trwałego uszkodzenia oka, pogorszenia widzenia, a nawet ślepoty, zwłaszcza bez odpowiedniego leczenia1.

Szacuje się, że częstość występowania obwodowego wrzodziejącego zapalenia rogówki wynosi od 0,2 do 3 przypadków na milion mieszkańców rocznie2. Choroba ta często dotyka osób z przewlekłymi chorobami reumatycznymi3.

Przyczyny schorzenia

Obwodowe wrzodziejące zapalenie rogówki prawdopodobnie jest spowodowane reakcją autoimmunologiczną. W chorobach układowych o charakterze reumatycznym przeciwciała lub komórki produkowane przez organizm atakują własne tkanki. Wiele takich schorzeń wpływa na tkankę łączną w różnych narządach. Tkanka łączna to tkanka strukturalna, która nadaje wytrzymałość stawom, ścięgnom, więzadłom i naczyniom krwionośnym3.

Do układowych chorób reumatycznych, które występują razem z obwodowym wrzodziejącym zapaleniem rogówki, należą:

• reumatoidalne zapaleniestawów
• ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń (wcześniej nazywana ziarniniakiem Wegenera)
• nawracające zapalenie chrząstek

Obwodowe wrzodziejące zapalenie rogówki może być również spowodowane zakażeniem bakteryjnym, grzybiczym lub wirusem opryszczki pospolitej3. Podstawowa przyczyna może mieć charakter miejscowy lub ogólnoustrojowy, zakaźny lub niezakaźny2.

Rogówka obwodowa, w przeciwieństwie do części środkowej, ma dobrze rozwinięte zaopatrzenie naczyniowe i limfatyczne, co umożliwia dostęp układowi odpornościowemu. Stan zapalny w obwodowej części rogówki powstaje, gdy enzymy proteolityczne z komórek układu odpornościowego są uwalniane tą drogą4.

Objawy i ich rozpoznanie

Osoby z wrzodziejącym zapaleniem rogówki rozwijają charakterystyczne dolegliwości. Do najczęstszych objawów należą3:

• Niewyraźne widzenie (rozmazane widzenie)
• Zwiększona wrażliwość na jasne światło (światłowstręt)
• Odczucie ciała obcego w oku – jakby coś utknęło w oku

Wrzód znajduje się na brzegu rogówki i zazwyczaj ma owalny kształt3. Schorzenie to klasycznie objawia się bólem, zaczerwienieniem oka, łzawieniem, światłowstrętem i pogorszeniem widzenia4.

U pacjentów często występuje obniżona ostrość wzroku, światłowstręt i uczucie ciała obcego. W obwodowej części rogówki rozwija się półksiężycowaty obszar zmętnienia spowodowany naciekiem białych krwinek. Wrzód, który barwi się fluoresceną, rozwija się krótko po pojawieniu się zmętnienia5.

Postępujące rozpuszczanie podścieliska rogówki (warstwy tkanki rogówki) może prowadzić do przedziurawienia rogówki, co stanowi stan nagły2. U około 36 procent dotkniętych pacjentów występuje również towarzyszące zapalenie twardówki4.

Jak lekarze stawiają diagnozę

Rozpoznanie obwodowego wrzodziejącego zapalenia rogówki jest podejrzewane, gdy lekarz widzi zmienioną rogówkę u osoby, która również cierpi na ciężką i/lub długotrwałą układową chorobę reumatyczną3. Jest to przede wszystkim diagnoza kliniczna. Pacjenci mogą zgłaszać się z bólem, zaczerwienieniem, łzawieniem, światłowstrętem lub zmianami w ostrości wzroku. Badanie w lampie szczelinowej zazwyczaj ujawnia półksiężycowaty ubytek nabłonka z ścieńczeniem podścieliska w obwodowej części rogówki6.

Jeśli lekarze podejrzewają, że przyczyną obwodowego wrzodziejącego zapalenia rogówki jest infekcja, np. bakteryjna, grzybicza lub wirusem opryszczki pospolitej, pobierają próbkę z wrzodu i brzegów powiek. Próbka jest następnie hodowana w laboratorium (wykonywana jest posiew), aby zidentyfikować drobnoustrój3.

Dokładny wywiad i badanie fizykalne to kluczowy element diagnostyki. Posiewy z dna zmiany powinny być wykonane, jeśli podejrzewa się infekcję. W innych przypadkach badania laboratoryjne powinny obejmować pełną morfologię krwi, szybkość opadania krwinek czerwonych (OB), badanie w kierunku przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), czynnika reumatoidalnego (RF), przeciwciał przeciw cytoplazmie neutrofilów (ANCA) oraz inne badania w zależności od podejrzenia klinicznego6.

Metody leczenia

Aby leczyć obwodowe wrzodziejące zapalenie rogówki, lekarze podają leki hamujące układ odpornościowy, takie jak metotreksat, cyklofosfamid, rituksymab lub etanercept, przyjmowane doustnie lub dożylnie3.

Leczenie obwodowego wrzodziejącego zapalenia rogówki obejmuje agresywną terapię miejscowymi kortykosteroidami w celu zmniejszenia stanu zapalnego i zapobiegania przedziurawieniu rogówki, wraz ze stosowaniem antybiotyków w przypadku wtórnych zakażeń. Leki immunosupresyjne działające ogólnoustrojowo mogą być również rozważane w przypadkach związanych z chorobami układowymi2.

Każdy pacjent z obwodowym wrzodziejącym zapaleniem rogówki powinien zostać niezwłocznie skierowany do okulisty5. Leczenie ogólnoustrojowe cyklofosfamidem, innymi lekami immunosupresyjnymi lub lekami biologicznymi, takimi jak rituksymab i etanercept, leczy zapalenie rogówki, zagrażające życiu zapalenie naczyń oraz podstawową układową chorobę reumatyczną. Leczenie obejmuje również miejscowe podejścia do kontrolowania stanu zapalnego, takie jak klej tkankowy i soczewki kontaktowe opatrunkowe5.

Leczenie medyczne wrzodów rogówki obejmuje terapię kortykosteroidami miejscowymi i ogólnoustrojowymi oraz leczenie immunosupresyjne. Leki miejscowe obejmują sztuczne łzy bez konserwantów, środki cykloplegiczne oraz leki immunosupresyjne (np. cyklosporyna miejscowa 0,5% w sztucznych łzach). Stosowane są również profilaktycznie antybiotyki o szerokim spektrum działania7.

Szybka i agresywna terapia jest potrzebna nie tylko w celu zapobiegania przedziurawieniu rogówki, ale także zachorowalności i możliwej śmiertelności w przypadkach związanych z układową chorobą naczyń kolagenowych4.

Rokowanie i powikłania

Wśród pacjentów z układową chorobą reumatyczną i obwodowym wrzodziejącym zapaleniem rogówki, 10-letnia śmiertelność wynosiła około 40 do 50 procent (zazwyczaj z powodu zawału mięśnia sercowego) bez leczenia i około 8 procent przy stosowaniu ogólnoustrojowej terapii cytotoksycznej. Obecnie jednak rokowanie jest lepsze dzięki leczeniu immunosupresyjnemu5.

Obwodowe wrzodziejące zapalenie rogówki występujące u pacjentów z podstawową chorobą autoimmunologiczną wiąże się ze znaczną zachorowalnością i śmiertelnością2. Wrzody rogówki to stan nagły. Wymagają natychmiastowej opieki, ponieważ mogą spowodować trwałe uszkodzenie oka, słaby wzrok, a nawet ślepotę, szczególnie bez leczenia1.