Tętniak aorty

Czym jest tętniak aorty?

Aorta to największa tętnica w ludzkim ciele. Zaczyna się w sercu i biegnie przez klatkę piersiową oraz brzuch, transportując bogatą w tlen krew do wszystkich części organizmu. Kształtem przypomina zakrzywioną laskę – część wstępująca prowadzi w górę od serca, a część zstępująca opada w dół do jamy brzusznej1.

Tętniak aorty powstaje, gdy ściana aorty ulega osłabieniu i zaczyna się wybrzuszać jak balon. Ciśnienie krwi przepływającej przez osłabiony odcinek tętnicy powoduje powstanie wybrzuszenia w jej ścianie1. Tętniak definiuje się jako poszerzenie aorty o ponad 50 procent w stosunku do jej normalnej wielkości2.

Wybrzuszenie samo w sobie nie jest śmiertelne, ale jeśli tętniak pęknie, może spowodować zagrażające życiu krwawienie wewnętrzne. Oprócz ryzyka pęknięcia, w tętniaku mogą tworzyć się skrzepy krwi lub fragmenty tkanki, które mogą być przenoszone do innych części ciała i blokować przepływ krwi, powodując silny ból, a nawet utratę kończyny, jeśli dopływ krwi zostanie przerwany na zbyt długo3.

Rodzaje tętniaka aorty

Istnieją dwa główne typy tętniaka aorty, które występują w różnych częściach ciała4:

Tętniak aorty brzusznej rozwija się w części aorty przechodzącej przez jamę brzuszną, poniżej klatki piersiowej. To najczęstszy rodzaj tętniaka aorty4. Aorta brzuszna odpowiada za dostarczanie krwi do nóg, przewodu pokarmowego i nerek3.

Tętniak aorty piersiowej występuje w części aorty przechodzącej przez klatkę piersiową. Mężczyźni i kobiety są jednakowo narażeni na powstanie tętniaka aorty piersiowej, który staje się częstszy wraz z wiekiem4. U osób z zespołem Marfana (zaburzenie tkanki łącznej) tętniak może wystąpić w części wstępującej aorty1.

Tętniaki aorty brzusznej występują od 4 do 6 razy częściej u mężczyzn. Dotykają zaledwie około 1 procent mężczyzn w wieku od 55 do 64 lat, ale stają się częstsze z każdą dekadą życia – prawdopodobieństwo wzrasta nawet o 4 procent z każdymi 10 latami życia1.

Tętniaki aorty brzusznej występują częściej niż tętniaki aorty piersiowej. Może to wynikać z faktu, że ściana aorty piersiowej jest grubsza i mocniejsza niż ściana aorty brzusznej1.

Objawy i powikłania

Tętniak aorty często nazywany jest „cichym zabójcą", ponieważ większość osób żyje z tym schorzeniem nie zdając sobie z tego sprawy – tętniaki rzadko powodują objawy5. Wiele osób dowiaduje się o tętniaku przypadkowo podczas badania brzucha metodą ultrasonografii lub badań wykonywanych z innych powodów6.

Jeśli tętniak się powiększa, możesz czasami odczuwać ból brzucha lub pleców oraz pulsowanie w jamie brzusznej6. Gdy występują niepokojące objawy, w tym rozdzierający lub rozrywający ból w klatce piersiowej lub jamie brzusznej, jest to stan nagły wymagający natychmiastowej pomocy medycznej5.

Tętniak aorty może ulec rozwarstwieneniu lub pęknięciu. Siła przepływającej krwi może rozdzielić warstwy ściany tętniczej, pozwalając krwi przedostawać się między nie – proces ten nazywa się rozwarstweniem. Tętniak może również pęknąć całkowicie, powodując krwawienie wewnętrzne4. Rozwarstwianie i pękanie są przyczyną większości zgonów z powodu tętniaka aorty4.

Jeśli ty lub ktoś w twoim otoczeniu doświadcza nagłego, silnego bólu brzucha lub pleców, ma trudności z oddychaniem lub utracił przytomność, należy natychmiast zadzwonić po pomoc – mogą to być oznaki pękającego tętniaka aorty, który stanowi zagrożenie życia i wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego6.

W Stanach Zjednoczonych tętniaki aorty lub rozwarstwianie aorty były przyczyną 9904 zgonów w 2019 roku. Około 59 procent zgonów z powodu tętniaka aorty lub rozwarstwiania aorty dotyczyło mężczyzn4.

Czynniki ryzyka

Przyczyna osłabienia ściany aorty pozostaje przedmiotem aktywnych badań naukowych. Znane przyczyny obejmują uraz mechaniczny, zakażenia i zaburzenia zapalne2. Czynniki ryzyka obejmują palenie papierosów, nadmierne spożywanie alkoholu, zaawansowany wiek, szkodliwe wzorce wysokiego cholesterolu we krwi, wysokie ciśnienie krwi oraz chorobę wieńcową2.

Historia palenia odpowiada za około 75 procent wszystkich tętniaków aorty brzusznej4. Palenie, otyłość, zbyt duże spożycie alkoholu i siedzący tryb życia zwiększają ryzyko rozwoju tętniaka7.

Jeśli masz historię rodzinną tętniaka aorty, porozmawiaj ze swoim lekarzem. Ryzyko jest zwiększone, jeśli krewny pierwszego stopnia, taki jak matka, ojciec, brat lub siostra, został zdiagnozowany z tętniakiem aorty lub chorobą dwupłatkowej zastawki aortalnej5.

Tętniaki aorty są częstsze u mężczyzn, osób powyżej 65. roku życia oraz u osób z pewnymi dziedzicznymi schorzeniami, w tym zespołem Marfana, zespołem Ehlersa-Danlosa i zespołem Loeysa-Dietza5.

Tętniaki aorty piersiowej są zwykle spowodowane wysokim ciśnieniem krwi lub nagłym urazem4. Patofizjologia choroby związana jest z początkowym uszkodzeniem tętnicy powodującym kaskadę stanów zapalnych i rozkładu białek macierzy zewnątrzkomórkowej przez proteinazy (enzymy rozkładające białka), co prowadzi do osłabienia ściany tętniczej2.

Rozpoznanie i badania

Głównym badaniem służącym do wykrycia tętniaka aorty jest ultrasonografia brzucha. Małe urządzenie umieszcza się na brzuchu, a obrazy wnętrza jamy brzusznej wyświetlane są na ekranie. Zazwyczaj dowiadujesz się, czy masz tętniaka pod koniec badania6.

Informuje się również o wielkości tętniaka: mały (od 3 cm do 4,4 cm lub mniejszy), średni (od 4,5 cm do 5,4 cm) lub duży (5,5 cm lub większy)6.

Amerykańska Grupa Zadaniowa ds. Usług Profilaktycznych zaleca, aby mężczyźni w wieku od 65 do 75 lat, którzy kiedykolwiek palili, przeszli badanie ultrasonograficzne w celu wykrycia tętniaka aorty brzusznej, nawet jeśli nie mają żadnych objawów4. Badanie ultrasonograficzne oferowane jest wszystkim mężczyznom po ukończeniu 65. roku życia, ponieważ są najbardziej narażeni na rozwój tętniaka aorty brzusznej6.

Jeśli masz chorobę taką jak zespół Marfana, zespół Loeysa-Dietza lub naczyniową postać zespołu Ehlersa-Danlosa, lub jeśli tętniaki występują w twojej rodzinie, zapytaj lekarza o pomiar średnicy aorty – jest to sposób sprawdzenia, czy tętniak się powiększa8.

Leczenie

Leczenie tętniaka aorty zazwyczaj zależy od jego wielkości i obecności objawów. Jeśli jest mały, mogą być zalecane zmiany stylu życia, takie jak rzucenie palenia i zdrowe odżywianie, aby zapobiec jego powiększaniu6.

Czasami może być konieczne zastosowanie leków obniżających ciśnienie krwi i poziom cholesterolu, które mogą pomóc zatrzymać powiększanie się tętniaka. Jeśli tętniak aorty brzusznej jest duży (5,5 cm lub większy), szybko się powiększa lub jest bolesny, może być potrzebna operacja w celu zmniejszenia ryzyka jego pęknięcia6.

Chirurgia wiąże się z ryzykiem i skutkami ubocznymi, które lekarz lub chirurg powinni z tobą omówić6. Jeśli tętniak jest mniejszy niż 5 centymetrów, czyli 2 cale, lekarz może najpierw spróbować leczyć go lekami. Mogą przepisać leki, takie jak beta-blokery i blokery kanału wapniowego, aby obniżyć ciśnienie krwi i rozluźnić naczynia krwionośne8.

Istnieją dwa główne podejścia chirurgiczne. Chirurgia otwarta polega na otwarciu brzucha, kontrolowaniu przepływu krwi, otwarciu tętniaka i wszywaniu graftu (specjalnej rurki) w celu zastąpienia tętnicy. Pobyt w szpitalu po tej dużej operacji może przekroczyć dwa tygodnie, a pełny powrót do zdrowia zajmuje kilka miesięcy9.

Nowsze podejście to naprawa wewnątrznaczyniowa, która jest mniej inwazyjna. Każdego roku około 200 000 osób w Stanach Zjednoczonych jest diagnozowanych z tętniakiem aorty brzusznej9. Tętniaki aorty z czasem często się powiększają. Zwykle potrzebne są regularne badania obrazowe, aby sprawdzić, czy się powiększa6.

Życie z tętniakiem aorty

Po zdiagnozowaniu tętniaka aorty istnieje ryzyko, że będzie się on powiększał. Jeśli masz rozpoznany tętniak aorty, twój lekarz będzie chciał regularnie cię widzieć w celu wykonania badań obrazowych, aby upewnić się, że tętniak nie rośnie zbyt szybko. Bardzo ważne jest, abyś regularnie uczestniczył w tych wizytach kontrolnych7.

Możesz pomóc spowolnić wzrost tętniaka i zapobiec powikłaniom, zwracając szczególną uwagę na inne problemy zdrowotne, które możesz mieć, i prowadząc zdrowy styl życia7.

Najważniejszym sposobem na spowolnienie postępu tętniaka jest kontrolowanie ciśnienia krwi. Jeśli masz wysokie ciśnienie krwi, dodatkowa siła pcha na ściany tętniaka, powodując jego rozszerzanie się. Jeśli otrzymałeś lek na ciśnienie krwi, bardzo ważne jest, aby przyjmować go dokładnie zgodnie z instrukcjami. Lekarz może również doradzić, abyś nie podnosił ciężkich przedmiotów, co może powodować nagłe wzrosty ciśnienia krwi7.

Palenie, otyłość, zbyt duże spożycie alkoholu i siedzący tryb życia mogą przyczynić się do wzrostu tętniaka7. Zmiana tych nawyków może pomóc w zarządzaniu schorzeniem.

Niektórzy lekarze zalecają unikanie aktywności wywołujących dreszcz emocji lub podekscytowanie, ponieważ nagłe zmiany ciśnienia krwi mogą zwiększyć ryzyko rozwoju tętniaka. Ważne jest również dbanie o zdrowie psychiczne – diagnoza tętniaka aorty może być przerażająca, ale dzięki starannej obserwacji i leczeniu lekarze mogą pomóc w zarządzaniu tętniakiem i uniknięciu zagrażającego życiu pęknięcia10.