Odrzucenie przeszczepu rogówki

Czym jest odrzucenie przeszczepu rogówki

Odrzucenie przeszczepu rogówki występuje, gdy układ odpornościowy biorcy atakuje przeszczepioną tkankę dawcy. Pomimo tego, że rogówka i komora przednia oka są miejscami o pewnym przywileju immunologicznym – co oznacza, że są one w pewnym stopniu chronione przed odpowiedzią immunologiczną – odrzucenie alogeniczne pozostaje najczęstszą przyczyną niepowodzenia przeszczepu rogówki we wszystkich doniesieniach medycznych1.

Rogówka cieszy się względnym przywilejem immunologicznym, ponieważ jest pozbawiona naczyń krwionośnych, co ogranicza dostęp limfocytów i innych komórek odpornościowych. Nie ma również związanych z nią naczyń limfatycznych ani węzłów chłonnych, dlatego możliwość prezentacji obcego antygenu komórkom prezentującym antygen i limfocytom T jest również ograniczona. Rogówka wykazuje antygeny MHC w mniejszym stopniu niż inne tkanki, co przyczynia się do jej przywileju immunologicznego2.

Podczas epizodu odrzucenia dochodzi do utraty komórek śródbłonka dawcy, które są kluczowe dla utrzymania przezroczystości rogówki. Ponieważ ludzkie komórki śródbłonka nie regenerują się naturalnie, zmniejszenie ich liczby może prowadzić do utraty przejrzystości widzenia u biorcy. Problem ten występuje, gdy liczba komórek spada poniżej minimalnej ilości wymaganej do zapobiegania obrzękowi rogówki3.

Częstość występowania i wskaźniki sukcesu

W Stanach Zjednoczonych w 2021 roku wykonano około 80 000 przeszczepów rogówki2. U biorców otrzymujących pierwszy przeszczep bez unaczynienia łożyska rogówki biorcy, wskaźnik przeżycia przeszczepu po dwóch latach przekracza 90%. Jednak u biorców z czynnikami wysokiego ryzyka odrzucenia wskaźnik ten spada do 35-70%1.

W jednej trzeciej wszystkich przypadków niepowodzenia przeszczepu rogówki obserwuje się oznaki niszczącego ataku ze strony układu odpornościowego. Utrata komórek śródbłonka może nastąpić albo w wyniku nieodwracalnego odrzucenia przeszczepu, albo po jednym lub więcej epizodach odrzucenia, które zostały czasowo odwrócone leczeniem3.

Historycznie, pierwszy udany przeszczep rogówki wykonano w 1906 roku. Dopiero 50 lat później opisano pierwszy przypadek uprzednio przezroczystego przeszczepu, który stał się zmętniały. Zasugerowano wówczas, że przyczyną pogorszenia przeszczepu było uczulenie dawcy przez biorcy3.

Leczenie odrzucenia przeszczepu

Leczenie odrzucenia przeszczepu zależy od rodzaju odrzucenia, jednak we wszystkich przypadkach kortykosteroidy miejscowe stanowią podstawę terapii4.

Odrzucenie nabłonkowe lub zrębowe bez zajęcia śródbłonka zazwyczaj nie prowadzi do niepowodzenia przeszczepu. Jak wcześniej wspomniano, odrzucenie nabłonkowe może być procesem samoograniczającym się. Niemniej jednak odrzucenie nabłonkowe i zrębowe należy agresywnie leczyć, ponieważ wskazują one na immunologiczne rozpoznanie przeszczepu przez gospodarza i mogą poprzedzać cięższe odrzucenie śródbłonkowe4.

Kortykosteroidy miejscowe (na przykład deksametazon 0,1%, octan prednizolon 1%) przepisuje się 4-6 razy dziennie do czasu ustąpienia objawów odrzucenia, po czym następuje powolne zmniejszanie dawki leku miejscowego. Pacjenci ci powinni być ściśle obserwowani, aby upewnić się, że objawy odrzucenia ustępują i że nie rozwinęło się odrzucenie śródbłonkowe4.

W przypadkach odrzucenia śródbłonkowego leczenie musi być bardziej agresywne, jeśli ma zostać odwrócone. Kortykosteroidy miejscowe (na przykład deksametazon 0,1%, octan prednizolon 1%) należy stosować co godzinę w ciągu dnia i tak często, jak to możliwe w nocy przez 2-3 dni, a następnie co dwie godziny w ciągu dnia4.

Rokowanie i powikłania

Chociaż odwrócenie ostrego odrzucenia przeszczepu rogówki jest generalnie łatwiejsze w porównaniu do przeszczepów innych narządów, znalezienie skutecznych strategii zapobiegania dla biorców przeszczepu rogówki wysokiego ryzyka pozostaje wyzwaniem3.

Niepowodzenie przeszczepu prowadzi do zmniejszenia liczby komórek śródbłonka dawcy, które są niezbędne do utrzymania przezroczystości rogówki. Ponieważ ludzkie komórki śródbłonka nie zastępują się naturalnie, zmniejszenie liczby tych komórek może spowodować utratę ostrości widzenia u biorcy. Dzieje się tak, gdy liczba komórek spada poniżej minimalnej ilości wymaganej do zapobiegania obrzękowi rogówki1.