Mimo że rogówka posiada względny przywilej immunologiczny jako przeszczepiana tkanka, najczęstszą przyczyną niewydolności przeszczepu rogówki we wszystkich raportach pozostaje odrzucenie alogeniczne. U pacjentów po pierwszym przeszczepie bez unaczynienia łożyska rogówki wskaźnik przeżycia przeszczepu po dwóch latach przekracza 90%, ale spada do 35-70% u osób z wysokim ryzykiem odrzucenia.
Wprowadzenie
Niewydolność przeszczepu rogówki to poważne powikłanie, które może wystąpić po transplantacji rogówki. Przeszczep rogówki jest jednym z najczęściej wykonywanych przeszczepów tkanek ludzkich na świecie, a jego celem jest przywrócenie funkcji wzrokowej, gdy jest ona poważnie i nieodwracalnie upośledzona przez schorzenie rogówki w stadium końcowym.
Niewydolność przeszczepu rogówki jest obecnie jednym z najczęstszych wskazań do kolejnej transplantacji rogówki. Dzieje się tak ze względu na globalny niedobór tkanki rogówkowej – szacuje się, że dostępny jest tylko jeden dawca rogówki na każde 70 potrzebnych przeszczepów.
Częstotliwość przeszczepów rogówki
Chociaż przeszczepianie rogówki jest opisywane od ponad 100 lat, stało się bardziej powszechne od lat 60. XX wieku. W 2021 roku w Stanach Zjednoczonych wykonano około 80 000 przeszczepów rogówki. Na całym świecie przeprowadza się rocznie ponad 180 000 przeszczepów rogówki.
W ciągu ostatnich 55 lat ponad milion przeszczepów rogówki przywróciło wzrok pacjentom, a każdego roku ta procedura jest wykonywana u ponad 40 000 pacjentów. Pacjenci ci naturalnie zwracają się do swoich lekarzy pierwszego kontaktu w sprawach związanych z podstawową opieką zdrowotną.
Różnica między odrzuceniem a niewydolnością przeszczepu
Ważne jest wyjaśnienie różnicy między pojęciami "odrzucenie" i "niewydolność" przeszczepu. Niewydolność przeszczepu to termin opisujący każdą sytuację, w której przeszczep przestał prawidłowo funkcjonować i stał się zmętniały, uniemożliwiając użyteczny wzrok. Może to wynikać z różnych przyczyn, takich jak niewydolność pompki śródbłonkowej, odrzucenie, infekcja lub choroba powierzchni oka.
Odrzucenie przeszczepu to natomiast specyficzny proces, w którym odpowiedź immunologiczna gospodarza jest skierowana przeciwko antygenom na przeszczepionej rogówce dawcy. Odrzucenie prowadzi do niewydolności, ale nie każda niewydolność jest spowodowana odrzuceniem.
Odrzucenie przeszczepu rogówki jest najczęstszą przyczyną niewydolności przeszczepu w późnym okresie pooperacyjnym. W jednej trzeciej wszystkich przypadków niewydolności przeszczepów rogówki obserwowano oznaki niszczącego ataku ze strony układu immunologicznego.
Przywilej immunologiczny rogówki
Rogówka jest tkanką o względnym przywileju immunologicznym, co oznacza, że ma naturalną odporność na odrzucenie. Zarówno łożysko rogówki biorcy, jak i komora przednia oka są miejscami uprzywilejowanymi immunologicznie.
Przeszczep rogówki ma wysoki wskaźnik powodzenia częściowo dzięki temu przywilejowi immunologicznemu. Rogówka jest pozbawiona naczyń krwionośnych, co ogranicza dostęp limfocytów (białych krwinek odpowiedzialnych za odpowiedź immunologiczną) i innych komórek odpowiedzi immunologicznej.
Rogówka jest tkanką beznaczynową i posiada cechy immunologiczne, które pozwalają na przeszczepienie dowolnej odpowiedniej rogówki od dawcy do biorcy, bez względu na zgodność grup krwi ABO czy antygenów zgodności tkankowej (HLA). Nie ma związanych z nią naczyń limfatycznych ani węzłów chłonnych, dlatego możliwość prezentacji obcego antygenu komórkom prezentującym antygen i limfocytom T jest również ograniczona.
Wskaźniki przeżycia przeszczepu
U pacjentów po pierwszym przeszczepie rogówki bez unaczynienia łożyska rogówki biorcy wskaźniki przeżycia dwuletniego przekraczają 90%. Jednak ten wskaźnik spada do 35-70% u biorców z wysokimi czynnikami ryzyka odrzucenia.
Epizod odrzucenia prowadzi do utraty komórek śródbłonka (wewnętrznej warstwy rogówki) dawcy, które są kluczowe dla utrzymania przezroczystości rogówki. Ta utrata komórek śródbłonkowych jest krytyczna, ponieważ te komórki są odpowiedzialne za pompowanie płynu z rogówki, utrzymując jej przezroczystość.
Leczenie odrzucenia przeszczepu
Leczenie odrzucenia przeszczepu zależy od rodzaju odrzucenia, jednak we wszystkich przypadkach kortykosteroidy miejscowe (krople do oczu zawierające leki przeciwzapalne) są podstawą leczenia.
Odrzucenie nabłonkowe lub zrębowe bez zajęcia śródbłonka zwykle nie prowadzi do niewydolności przeszczepu. Jak wcześniej wspomniano, odrzucenie nabłonkowe może być procesem samoograniczającym się. Mimo to odrzucenie nabłonkowe i zrębowe należy agresywnie leczyć, ponieważ wskazują one na immunologiczne rozpoznanie przeszczepu przez gospodarza i mogą poprzedzać bardziej poważne odrzucenie śródbłonkowe.
Kortykosteroidy miejscowe (na przykład deksametazon 0,1%, octan prednisolonu 1%) są przepisywane 4-6 razy dziennie do momentu ustąpienia objawów odrzucenia, po czym następuje powolne zmniejszanie dawki leku miejscowego. Pacjenci ci powinni być ściśle monitorowani, aby upewnić się, że objawy odrzucenia ustępują i że nie rozwinęło się odrzucenie śródbłonkowe.
W przypadkach odrzucenia śródbłonkowego leczenie musi być bardziej agresywne, jeśli epizod ma zostać odwrócony. Kortykosteroidy miejscowe (na przykład deksametazon 0,1%, octan prednisolonu 1%) należy stosować co godzinę w ciągu dnia i tak często, jak to możliwe w nocy przez 2-3 dni, a następnie co dwie godziny w ciągu dnia.
Powikłania związane z operacjami jaskry
Operacje wszczepienia drenu do jaskry stały się coraz bardziej popularną alternatywą dla konwencjonalnej chirurgii filtracyjnej u pacjentów z jaskrą oporną na leczenie. Jednym z późnych powikłań pooperacyjnych tych procedur może być obrzęk rogówki spowodowany trwałą płytką komorą przednią oka z powodu niedociśnienia lub dekompensacja rogówki (utrata funkcji) w wyniku kontaktu drenu z rogówką.
Wczesne powikłania pooperacyjne związane z wprowadzeniem drenu obejmują niedociśnienie gałki ocznej, stan zapalny, krwawienie, infekcję lub zablokowanie drenu. Późne powikłania pooperacyjne obejmują obrzęk rogówki z powodu trwałej płytkiej komory z niedociśnienia, dekompensację rogówki z powodu kontaktu drenu z rogówką, zaćmę, migrację drenu, erozję twardówki i podwójne widzenie.
Postępowanie w takich przypadkach obejmuje obserwację pod kątem krwawienia, pogarszającego się niedociśnienia, rosnącego ciśnienia wewnątrzgałkowego lub objawów zapalnych. Może być potrzebne leczenie farmakologiczne stanu zapalnego lub infekcji, repozycja lub wymiana drenu, a w przypadku zdekompensowanej rogówki może być konieczna keratoplastyka przenikająca (przeszczep rogówki na całą grubość).
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Niemcy